Layka’nın son bakışı

Sovyetler Birliği’nde 1957 yılının hem ideolojik hem teknolojik açıdan ayrı bir önemi vardı. Ekim Devrimi’nin 40’ıncı yıldönümüydü, ülke zaferle çıktığı İkinci Dünya Savaşı’nın yaralarını hızla sarıyordu, bir süper güç olarak yerini giderek sağlamlaştırıyordu… Sovyetler o yıl tüm dünyayı ama özellikle ABD’yi hayretler içinde bırakan bir başarıya da imza attı. 4 Ekim’de ilk yapay uyduyu, Sputnik 1’i uzaya gönderdi. Hemen peşinden, 3 Kasım’da da sıra Sputnik 2’ye geldi. Üstelik bu kez bir yolcuyla: Layka.

Bu sokak köpeği, zamanın teknolojisinin insanlı uzay uçuşlarına henüz hazır olmadığı o dönemde uzay koşullarının canlılar üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlayan görev için seçilmişti. Layka’nın kaderi belliydi artık. Sıradışı ve sarsıcı bir gelecek. Köpeğin yeryüzünde başlayan hayatı uzay boşluğunda sona erecekti. Çünkü bu, tek yönlü bir uçuştu, o yıllarda henüz geri dönüş teknolojisi yoktu.

Sovyet uzmanlar, daha küçük ve sakin olacağı, kapalı mekânda daha kolay tutulabileceği için dişi bir köpek seçmişti. Yaklaşık 6 kilogram ağırlığındaydı Layka. Görev öncesinde gürültü, ivme, basınç değişimi testlerinden geçti ve uzaya gitmeye her açıdan uygun olduğuna karar verildi. Artık geri sayım başlayabilirdi.

Bundan 68 yıl önce, yine bir Kasım gününde Sputnik 2, ilk kez bir canlıyı, küçük Layka’yı uzaya götürdü. Sputnik 2’nin içinde onun için bir kabin, ısıtma ve oksijen sistemi, jel şeklinde gıdalar vardı. Uzay aracı yörüngeye çıkmayı başardı ve Sovyetler Birliği’ne yeni bir zafer kazandırdı. Canlıların uzaya çıkabileceği, uyduyla bağlantı kurulabileceği, solunum, nabız gibi hayati verilerin Dünya’ya iletilebileceği ispatlandı.

Yetkililer Layka’nın da zamanı gelince uyutulduğunu, her şeyin öngörüldüğü şekilde gerçekleştiğini açıkladı. Ama gerçek yıllar sonra ortaya çıkacaktı, Layka aslında sıcaklık kontrol sisteminin arızalanması nedeniyle birkaç saat içinde ölmüştü…

Sputnik 2, Nisan 1958’de atmosfere girdi ve Layka’nın kalıntılarıyla birlikte havadaki sürtünmeden dolayı tamamen yanıp yok oldu. Sovyetler Birliği sonraki yıllarda başka köpekler de gönderdi uzaya, bir kısmı canlı olarak geri getirilebilirken bir kısmı da bir daha Dünya’ya ayak basamadı. Bu arada 1958 yılında derhal NASA’yı (Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi) kurup yarışa katılan ABD de hayvanların kullanıldığı uzay uçuşları gerçekleştirdi. Amerikalıların tercihiyse ağırlıklı olarak maymunlardı.

Günümüzde bilimsel çalışmalarda hayvanların zarar görmesi hoş karşılanmıyor. Layka şimdi bu konuda önemli bir simge, hatta bir ders olarak tarihte yerini almış durumda. Geri getirilemeyeceğini bile bile bir canlıyı uzaya göndermekse muhtemelen hiç kapanmayacak bir vicdan tartışması olarak uzay boşluğunda asılı kalmayı sürdürüyor.

Fotoğraf: Layka, Sputnik 2’nin kapsülünde. Dünya’ya geri dönüşü olmayan bir uzay uçuşuna gönderilen Layka, günümüzde yürek burkucu bir simge. SOVFOTO/UNIVERSAL IMAGES GROUP/GETTY IMAGES