Uluslararası Adalet Divanı: İklim değişikliğine karşı gezegeni korumamak hak ihlali

Devletlerin iklim krizi karşısında hukuki sorumlulukları yok mu? Birleşmiş Milletler’in (BM) en yüksek mahkemesi Uluslararası Adalet Divanı’nın 15 yargıcı, bu soruya oybirliğiyle yanıt verdi. Buna göre, iklim değişikliğine karşı gezegeni korumak için tedbir almayan ülkeler uluslararası hukuku ihlal ediyor olabilir (dolayısıyla bu durumdan zarar gören halklar tazminat hakkına sahip olabilir).

Mahkeme Başkanı Yuji Iwasawa, iklim krizini “tüm yaşam biçimlerini ve gezegenimizin sağlığını tehdit eden, gezegen ölçeğinde varoluşsal bir sorun” olarak nitelendirdi. Mahkeme ayrıca, temiz, sağlıklı ve sürdürülebilir bir çevrenin bir “insan hakkı” olduğunu bildirdi. Karar bağlayıcı değil ancak uluslararası iklim hukuku açısından bir dönüm noktası. Büyük Okyanus’taki ada ülkesi Vanuatu’nun açtığı davayı 130’dan fazla ülke desteklemişti. Küresel çapta yükselen deniz seviyeleri nedeniyle ülkelerinin yok olmasından korkan ada devletleri, yıllardır iklim kriziyle ilgili lobi faaliyetleri yürütüyor.

BM Genel Kurulu, 2023 yılında Uluslararası Adalet Divanı’ndan bir görüş istedi ve mahkemeye şu iki soruyu sormuştu:

1. Ülkeler, insan kaynaklı sera gazı salımlarına karşı iklimi ve çevreyi korumak için uluslararası hukuk kapsamında ne yapmakla yükümlüdür?

2. Hükümetlerin eylemleri ya da eylemsizlikleri, iklim ve çevreye ciddi zarar verdiğinde hukuki sonuçları neler olur?

Pasifik Adaları İklim Değişikliğiyle Mücadele Eden Öğrenciler Direktörü Vishal Prasad, “Mahkeme, iklim adaletinin basit gerçeğini teyit ediyor: Bu krizi en az körükleyenler, korunmayı, tazminatı ve bir gelecek hak ediyor” yorumunda bulundu.