Buzulların ritmi
Bilindiği kadarıyla dünya tarihinde en az beş büyük buz çağı meydana geldi. İklim, soğuk buzul dönemleri ve daha ılıman buzul arası dönemleri arasında düzenli döngüler halinde değişti. Son buzul dönemi yaklaşık 20 bin yıl önce en soğuk noktasına ulaştı ve yaklaşık 11 bin 700 yıl önce sona erdi. Şu anda buzul arası bir dönemde yaşıyoruz (20 bin yıl önce, Dünya’nın ortalama sıcaklığının günümüzden yaklaşık 5 santigrat derece daha düşük olduğu belirtiliyor.)
Jeolojik kanıtlar, son bir milyon yıl içinde, uzun süren soğuk buzul dönemleri ile daha kısa süren buzularası dönemler meydana geldiğini gösteriyor. Bu döngüler üç ana parametreye dayanıyor: Dünya’nın Güneş çevresindeki yörüngesinin şekli, Dünya’nın dönme ekseninin eğikliği ve eksenin yalpalaması (dönme ekseninin uzaydaki yönünün değişmesi). Dünya, Güneş’in çevresinde tam bir çember değil, hafif elips şeklinde bir yörüngede dönüyor ve bu elipsin ne kadar basık veya uzamış olduğu zamanla değişiyor. Benzer şekilde, Dünya’nın ekseninin eğikliği de uzun vadede 22.1 derece ile 24.5 derece arasında dar bir aralıkta salınıyor. Şunu da belirtelim, eksen eğikliğinin dengede kalması büyük iklim değişimlerinin meydana gelmemesi açısından önemli. Paris Gözlemevi’nden Dr. Jacques Laskar’ın araştırmalarına göre, Ay olmasaydı Dünya’nın eksen eğikliği 0-85 derece arasında değişebilirdi.
Cardiff Üniversitesi’nden Prof. Stephen Barker liderliğinde yürütülen, Science dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, Kuzey Yarımküre’deki karasal buz örtüleri ve derin okyanus sıcaklıklarındaki değişimleri yörüngesel değişimlerle eşleştirdi. Araştırma, buzul dönemlerinin başlangıç ve sona erişlerinde farklı yörünge parametrelerinin baskın rol oynadığını ortaya koydu. Prof. Barker, “Farklı yörünge parametrelerinin iklim kayıtlarında bu kadar net izler bırakmış olması bizi şaşırttı” diyor ve elde ettikleri örüntünün son derece tutarlı olduğunu, son bir milyon yıl içinde buzul arası dönemlerin ne zaman başladığını ve ne kadar sürdüğünü doğru şekilde öngörebildiklerini vurguluyor. Araştırmaya göre, insan etkisi olmasaydı bir sonraki buzul dönemi önümüzdeki 11 bin yıl içinde başlayabilirdi. Ancak Endüstri Devrimi’nden bu yana insanların atmosfere saldığı 1.5 trilyon tondan fazla karbondioksitin uzun vadeli buzul döngüsünü bozacak kadar ısınmaya neden olması bekleniyor.
Fotoğraf: BUZUL ARASI DÖNEM- Jeolojik kanıtlar, son bir milyon yıl içinde, uzun süren soğuk buzul dönemleri ile daha kısa süren buzul arası dönemler meydana geldiğini gösteriyor. KIRILL/ADOBE STOCK
