BEYAZ ÇAM Bir ağaçtan öte Deniz gücü ve Amerikan bağımsızlığı 

Dünya tarihi aynı zamanda kıtasal ve küresel hegemonya mücadelesinin tarihidir. Bu mücadelede en önemli aktörlerin başında denizlere hâkimiyetin anahtarı olan donanmalar gelir. Donanma ise savaş gemisidir. 

DONANMANIN DOSTU ORMANLAR

Birinci Sanayi Devrimi’ne kadar ahşap ve yelken donanımlı olan sonra savaş gemileri 19. yüzyıl itibarıyla sitim ve metal tekneye sahip oldu. Ancak izleri ve etkileri bugüne kadar devam eden jeopolitik gelişmelerin temelleri yelkenli ve ahşap savaş gemileri döneminde atıldı. Bu dönemin baş aktörü İngiltere, Kraliyet Donanması sayesinde küresel bir imparatorluk kurdu. Gücünün temeli ahşap ve yelkenli savaş gemileriydi. Ahşabın kaynağı ağaç idi. Ormanlar bir donanmanın en yakın dostuydu. İngiltere orman bakımından fakirdi. Çoğunluk ağaç Baltık Havzası’ndan ithal edilirdi. Öyle ki Trafalgar Savaşı’nda Nelson’ın sağ kolu olan Amiral Lord Cuthbert Collingwood kırsalda yürüyüşe çıktığında cebine bir avuç meşe tohumu alır, uygun gördüğü her yere birer tane ekerdi. Sorulduğunda amacının gelecekte donanmanın gemi yapımı için asla meşe sıkıntısı çekmemesini sağlamak olduğunu söylerdi. Örneğin, Amiral Nelson’ın sancak gemisi HMS Victory (1759) inşasında tekne için 6 bin meşe ağacı kullanılmıştı. Bu miktar kabaca 2000-3000 ton işlenmiş keresteye karşılık geliyordu. Direkler için çam ağacı kullanılırdı. 

YEREL EKONOMİNİN BELKEMİĞİ

ABD bağımsızlığını elde etmeden önce kolonilerden İngiltere’ye getirilen ABD ormanlarına özgü beyaz çam (pinus strobus) işte bu noktada çok önemliydi. ABD doğu sahiline gelen adalı öncüler endemik, uçsuz bucaksız beyaz çam ormanları ile karşılaştılar. Beyaz çam, Kuzey Amerika’nın doğu ormanlarında özellikle New England, Maine, New Hampshire ve Vermont bölgelerinde yetişen bir ağaç türü. Yüksekliği 60 metreye kadar ulaşabilen ve düz, reçinesi az olan gövdesiyle ideal bir malzeme sunuyordu. İlk evlerini yerleşim birimlerini bu ağacı kısa sürede ekonomik değere tahvil ettiler. Kereste, mobilya, ev, ahır ve diğer yapı malzemeleri üretimi gibi ticari faaliyetlerde de büyük kazanç sağladılar. Kereste ihracatlarını Fransa, İspanya gibi ülkelere genişleterek İngiliz bağımlılığı dışında kendi ekonomik varlıklarının oluşturulmasına imkân tanıdılar. 

Bu sayede beyaz çam; kolonilerin yerel ekonomisinin belkemiği, İngiliz sömürüsü altındaki ticari bağlardan kurtuluşlarının sembolik ve fiili araçlarından biri oldu. Öte yandan yelkenli kalyon, firkateyn ve korvetlerin direkleri için çok kıymetli idi. Kolonilerin sahibi ve egemenliğin silahlı gücü Kraliyet Donanması da Avrupa’da bu türde ağaçların tükendiği bir dönemde, bu ağacın ne derece önemli olduğunu kısa sürede anladı. Baltık çamlarından çok daha güçlü ve uzundular. Bu nedenle 1691’den itibaren “Kraliyet Direk Mührü Yasası (Mast Preservation Acts)” kapsamında “Geniş Ok Politikası (Broad Arrow Policy)” adı verilen bir düzenleme ile 30 cm ve büyüğü çaptaki çam ağaçları üzerinde üç kesme ile ok işareti bırakılarak yalnızca İngiliz donanmasında kullanılmak üzere Kraliyet’in malı olarak ayırdılar. Bu durum kolonilerde ekonomik sömürü ve mülkiyet hakkına müdahale algısı ile toplumsal huzursuzluğa yol açtı. Böylece İngiltere’ye karşı açılan bir özgürlük savaşı ile ABD’nin bağımsız bir devlet olarak ortaya çıkmasının nedenlerinden birisi beyaz çam oldu, koloniler ve İngiliz idaresi arasında ciddi bir çıkar çatışmasını başlattı. 

ÇAM AĞACI İSYANI

1772’de New Hampshire’da başlayan Pine Tree Riot (Çam Ağacı İsyanı), Kraliyet’in ağaçlara el koyma politikasına karşı yerel halkın ilk organize tepkilerinden biri oldu. New Hampshire’da 1771 sonunda Kraliyet Orman Müfettişi izinsiz kesilen ağaçları tespit edince kerestecilere yüksek para cezası kesti. Keresteciler buna itiraz edince İngilizler güç kullandı ve olaylar büyüdü. Bu olay hem ekonomik bağımsızlık arzusunun hem de direniş ruhunun erken bir yansımasıdır. Tarihçiler bu isyanı ilk açık Amerikan direnişi olarak kabul eder. Olay sonunda İngilizler geri çekildi. Bundan 20 ay sonra 16 Aralık 1773’teki Boston Limanı’ndaki Çay Partisi İsyanı patlak verdi. Her şey beyaz çam ağacı ile başlamıştı. Bostonlu isyancılara ilham veren New Hampshire’daki ayaklanmaydı. 

Beyaz çam, Amerikan Devrimi’nin her aşamasında hayati bir rol oynadı. İngiltere’nin beyaz çama yönelik tekel politikası kolonilerde ekonomik bağımsızlık arzusunu körüklemekle kalmamış, direniş ve mücadele sürecini tetikledi, Amerikan kimliğinin inşa edilmesine katkıda bulundu. İlk Amerikan bayrakları arasında, beyaz çam ağacını içeren bayrak vardı. “Pine Tree Flag (Çam Ağacı Bayrağı)” olarak bilinen bu bayrak erken direnişin simgesiydi. Bu bayrak, özellikle New England kolonileri ve onların Deniz Kuvvetleri tarafından 1775 civarında, Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nın başlarında kullanıldı. Massachusetts Körfezi Koloni milisleri ve erken Amerikan Donanması tarafından benimsenen bu bayrakta beyaz zemin üzerinde ortada yeşil bir beyaz çam ağacı yer alırdı. Üzerinde “An Appeal to Heaven (Tanrı’ya Başvuru)” yazardı. Bu söz, İngiliz adalet sisteminden ümidini kesen kolonilerin doğrudan Tanrı’ya adalet çağrısını dolayısı ile direnişi temsil ederdi. Bu bayrak, yalnızca bir çevresel unsuru değil, aynı zamanda kraliyet baskısına karşı halkın özgürlük talebini temsil ediyordu. Bugün hâlâ bazı eyaletlerde (özellikle Massachusetts) bu bayrak, Amerikan direnişinin bir simgesi olarak dalgalanır. 

4 Temmuz 1776 tarihinde ABD bağımsızlığını ilan etti. Özetle; Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nın nedenleri sadece siyasi ya da felsefi değildir; aynı zamanda doğal kaynaklara erişim ve kontrol meselesidir. Beyaz çam, bu bağlamda özel bir rol oynadı. İngiltere’nin denizlerdeki hâkimiyetini sürdürmesi için gerekli olan bu kaynak, kolonilerde tepkiyle karşılanmış ve bir özgürlük sembolüne dönüşmüştür. Beyaz çamın kesimi üzerindeki denetim, sonunda bir halk hareketine, isyana ve nihayetinde bağımsızlık savaşına katkı sağladı. Böylece beyaz çam, Amerikan tarihinin yalnızca ormanlarında değil, bağımsızlık ruhunun özünde de kök saldı.☸