2 dk okunma süresi

Deniz dibindeki gizemli halkalar

İçeriği Paylaş

Tepecikler, oluklar ve hassas bir simetri… Deniz tabanında görülen 2 metre çapındaki gizemli halkaların, 10-12 santimetre boyundaki erkek balon balıklarının yaptıkları yuvalar olduğu anlaşıldı. Peki, küçük bir balık bu kompleks yapıları nasıl inşa ediyor?

Japonya'nın Amami-Oşima Adası yakınlarında, 1995 yılında, deniz tabanında yaklaşık 2 metre çapında geometrik desenli dairesel bir yapı keşfedildi. Yıllarca, Japonya açıklarında 10 ila 30 metre derinlikte gözlemlenen bu yapıların nasıl oluştukları sır olarak kaldı. 2011’de ise gizem çözüldü: Bu yapıları beyaz benekli balon balıklarının (Torquigener albomaculosus) erkekleri inşa ediyordu. Peki, kendilerinden çok daha büyük ve karmaşık olan yapıları neden ve nasıl inşa ediyorlardı?

Öncelikle nasıl inşa ettiklerinden biraz bahsedelim. Japonya’nın Waseda Üniversitesi’nden Doç. Dr. Ryo Mizuuçi ve meslektaşları, Nature Scientific Reports’taki makalelerinde yapım sürecinin, balon balığının yuvasının merkezi olacak noktayı işaretlemek için karnını deniz tabanına bastırmasıyla başladığını belirtiyor. Daha sonra kumun üzerine uzanıp dairenin merkezine doğru yüzerek oluklar oluşturuyor. Balığın, yüzgeçleri ve vücuduyla kumu yüzlerce veya binlerce kez eşeleyerek olukları yavaş yavaş meydana getirdiğini söyleyen araştırma ekibi, ardından iç kısma yönelip merkezi labirent benzeri bir desenle şekillendirdiğini ifade ediyor. Son aşamada dış halkadaki tepecikleri, deniz kabuğu ve mercan parçalarıyla süslüyor. Yuvayı tamamlaması yedi ila dokuz gün sürüyor. Dişi balon balığı yuvayı beğenirse yumurtalarını merkeze bırakıp uzaklaşıyor. Erkek yaklaşık altı gün daha -yavrular çıkana kadar- yuvada kalarak yumurtaları koruyor.

Bilim insanları yuvanın işlevlerini de ortaya çıkardı. Herhangi bir yönden akan su oluklardan geçiyor, merkezde yavaşlıyor ve karşı taraftaki oluklardan çıkıyor. Bu düzen, merkeze sürekli olarak yavaş akan, oksijen bakımından zengin suyun ulaşmasını sağlıyor. Ortadaki yumurtalar hem daha iyi havalanıyor hem akıntı kaynaklı mekanik strese daha az maruz kalıyor. Daha ayrıntılı incelemeler dış halkadaki tepeciklerden geçen suyun bir geri dolaşım bölgesi oluşturduğunu, başka bir deyişle suyun dairesel olarak aktığı bir alan meydana getirdiğini ve bunun iç dairenin daha iyi havalanmasını sağladığını gösterdi. Kyoto Üniversitesi’nden Prof. Hiroşi Kawase ve meslektaşları, 2022’de Nature’da yayımlanan makalelerinde, yuvanın -tıpkı termitlerin inşa ettikleri kuleler gibi- biyomimetik alanında esin kaynağı olabileceğini söylüyor. Bu ilginç yapılar 2020’de uzaktan kumandalı araçla (ROV) yapılan incelemeler sırasında Avustralya’nın kuzeybatı kıyıları açıklarında da tespit edildi.

MEŞAKKATLI ÇALIŞMA

Yuva yapımı yedi ila dokuz gün sürüyor. Erkek balon balığı ince kum parçacıklarını toplayıp deniz tabanını kazıyor (aşağıdaki fotoğraf) ve nihayetinde çember şeklindeki yuva son halini alıyor (yukarıdaki fotoğraf).