Dokuzuncu gezegen geri mi geliyor, yoksa bu tartışma hiç bitmeyecek mi?

Gökbilim dünyasında yirmi yılı aşkın süredir devam eden bir tartışma yeniden gündemde: Plüton bir gezegen mi, yoksa değil mi?

NASA’nın yeni yöneticisi Jared Isaacman, Plüton’un yeniden “gezegen” olarak sınıflandırılması gerektiğini savundu. Bu açıklama, hem bilim insanlarının hem de uzay meraklılarının uzun süredir ikiye bölündüğü konuyu tekrar öne çıkardı.

Bir gezegenin yükselişi ve düşüşü

Plüton’un hikâyesi, 18 Şubat 1930’da Clyde W. Tombaugh tarafından keşfedilmesiyle başladı. Keşfin ardından Plüton, onlarca yıl boyunca Güneş Sistemi’nin dokuzuncu gezegeni olarak kabul edildi.

Ancak 2000’li yılların başında bu tablo değişmeye başladı. Gökbilimciler, Neptün’ün ötesinde Plüton’a benzer çok sayıda gök cismi keşfetti. Özellikle 2005 yılında bulunan Eris, Plüton’dan daha büyük kütleye sahip olmasıyla dikkat çekti ve mevcut gezegen tanımını tartışmalı hale getirdi.

Bu karmaşayı çözmek isteyen Uluslararası Astronomi Birliği, 2006 yılında gezegen tanımını yeniden düzenledi. Bu yeni tanımla birlikte Plüton, “cüce gezegen” kategorisine alındı.

Benzer bir örnek: Ceres

Bu tür sınıflandırma değişiklikleri bilim tarihinde ilk kez yaşanmıyor. 1801’de keşfedilen Ceres de başlangıçta gezegen olarak kabul edildi. Ancak aynı bölgede benzer birçok nesnenin bulunması, bu statünün yaklaşık elli yıl sonra geri alınmasına yol açtı.

Günümüzde bir gök cisminin gezegen sayılması için üç temel kriter aranıyor: Güneş etrafında dönmesi, kendi kütle çekimiyle küresel bir şekil alması ve yörüngesindeki diğer cisimleri temizleyerek baskın hale gelmesi.

Tartışmanın kilit noktası

Plüton ilk iki şartı sağlıyor. Ancak üçüncü kriterde yetersiz kalıyor. Yörüngesi, Kuiper Kuşağı içinde yer alıyor ve bu bölgede binlerce benzer gök cismi bulunuyor. Bu nedenle Plüton, bulunduğu alanın hâkimi değil; kalabalık bir sistemin parçası olarak değerlendiriliyor.

Buna rağmen Jared Isaacman ve bazı siyasi isimler, bu tanımın eksik olduğunu savunuyor. Hatta Plüton’un Amerikalı bir gökbilimci tarafından keşfedilmiş olması, tartışmayı zaman zaman bilimsel çerçevenin dışına taşıyor.

Bilim mi, siyaset mi?

William Shatner gibi bazı tanınmış isimler, Plüton’un statüsünün siyasi kararlarla değişebileceğini dile getiriyor. Ancak gök cisimlerinin sınıflandırılması, politik tercihlerden çok bilimsel ölçütlere dayanıyor.

Tartışmalar sürerken Plüton, Güneş Sistemi’nin uzak ve soğuk sınırlarında yolculuğunu kesintisiz biçimde devam ettiriyor.