Göç eden kuşlar da jet lag yaşıyor

Atlas Okyanusu’nun kuzeyinde yaşayan ve beslenmek için yüzlerce kilometre katetmek zorunda kalan Manx yelkovanları, yuvalarına dönerken konum belirleme yeteneklerini Güneş pusulası ile birleştiriyor. Ancak gün boyunca doğudan batıya hareket eden Güneş’e bakarak doğru yönü bulabilmek, saatin kaç olduğunu tam olarak bilmeyi gerektiriyor.

Kuşlar iç saatlerini gün doğumu ve batımında sıfırlasa da uçuş sırasında katettikleri her boylam derecesinde yerel saat ile biyolojik saatleri arasında yaklaşık 4 dakikalık fark oluşuyor. Bu durum Güneş’in açısını yanlış hesaplamalarına neden olarak doğuya uçuşlarda saat yönünde, batıya uçuşlarda ise saat yönünün tersine sapmalara yol açıyor.

20 Yıllık GPS Verileri Gerçeği Ortaya Çıkardı

Araştırmacılar Tim Guilford ve Chris Perrins öncülüğünde 2004 yılından bu yana toplanan kayıtlar, Birleşik Krallık kolonilerindeki kuşların gerçekleştirdiği 3.688 beslenme yolculuğunu kapsıyor. Kuşların yuvalarına dönüş için başlattığı 335 uzun mesafe uçuş incelendiğinde, gerçek rotalar ile biyolojik saat kaymasının öngördüğü yön hataları arasında güçlü bir paralellik görüldü.

Elde edilen bulgular doğrultusunda ortaya çıkan tablonun öne çıkan detayları şu şekilde:

Esnek Düzeltme Mekanizması: Biyolojik saat kayması 15 dereceye varan sapmalar yaratsa da kuşlar rotalarını düzenli olarak yeniden değerlendiriyor. Bu sayede 1.000 kilometrelik bir uçuşta yaşanan ortalama 7 derecelik sapma, toplam yolculuk mesafesine yalnızca 5 kilometre kadar ek bir yük getiriyor.

Çift Navigasyon Sistemi: Kuşlar kıyı şeridi gibi tanıdık coğrafi yapıları takip ederken bile Güneş pusulasından gelen bilgiyi tamamen göz ardı etmiyor. Biyolojik saatteki kayma, kıyı boyunca uçarken dahi çizdikleri hatta küçük dalgalanmalara neden oluyor.

Sağlık ve Doğal Yaşam Üzerindeki Etkileri Araştırılıyor

Uzmanlar, iç saatteki zaman kaymalarının kuşlarda tıpkı insanlardaki jet lag gibi uyku bozukluğu, zamansız açlık veya üreme performansında düşüş yaratıp yaratmadığını incelemeyi hedefliyor. Uçabilen diğer türlerde ve boylamların daraldığı kutup bölgelerinde de benzer etkilerin görülebileceği belirtilirken, bu adaptasyon mekanizmalarının anlaşılmasının gelecekte otonom navigasyon sistemlerine ve insanlardaki jet lag sağlık sorunlarının çözümüne katkı sağlaması bekleniyor.