Mars’ın gizemi çözülüyor: Her sabah 1.800 kilometrelik bulut neden ortaya çıkıyor?

1.800 kilometre uzunluğa ulaşan ve ardından kaybolan gizemli bir bulut, yıllardır bilim insanlarının dikkatini çekiyor. Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) yeni araştırması, bu sıra dışı doğa olayının arkasında Dünya’da henüz gözlemlenmemiş bir fiziksel süreç olabileceğini ortaya koydu.

Mars’ın güney yarımküresinde ilkbahar ve yaz aylarında görülen bu bulut, Arsia Mons adlı dev yanardağın yakınlarında oluşuyor. Güneş doğarken beliren ince ve beyaz bulut, yaklaşık üç saat içinde 1.800 kilometre boyunca uzanıyor. Ardından yanardağdan uzaklaşıyor ve bir süre sonra tamamen kayboluyor.

Avrupa Uzay Ajansı’nın Mars Express uzay aracı, Arsia Mons Uzun Bulutu (AMEC) adı verilen bu oluşumu ilk kez 2018 yılında görüntüledi. Bilim insanları, bulutun nasıl ortaya çıktığını anlamak için yıllarca farklı bilgisayar modelleri üzerinde çalıştı. Ancak hiçbir model, bulutun gerçek görüntülerdeki davranışını tam olarak açıklayamadı.

Bulutun oluşması için toz parçacıklarına ihtiyaç yok

Nature Geoscience dergisinde yayımlanan yeni araştırma, bilim insanlarının bugüne kadar göz ardı ettiği bir ihtimale odaklanıyor.

Dünya’da bulutlar genellikle su buharının havadaki toz, tuz veya polen gibi küçük parçacıkların üzerinde yoğunlaşmasıyla oluşuyor. Ancak araştırmacılar, Mars’taki bu bulutun farklı bir süreçten geçtiğini düşünüyor.

Yeni modele göre su buharı, herhangi bir parçacığa tutunmadan doğrudan buz kristallerine dönüşebiliyor. Böyle bir olayın gerçekleşmesi için havadaki nemin olağanüstü yüksek seviyelere ulaşması gerekiyor.

Paris Sorbonne Üniversitesi’nden araştırmanın başyazarı Jorge Hernández-Bernal ve ekibi, bu ihtimali bilgisayar modellerine eklediğinde önemli bir sonuç elde etti. Model, Mars Express’in yıllardır görüntülediği bulutun oluşumunu ve hareketlerini büyük ölçüde yeniden oluşturmayı başardı.

Araştırmacılara göre bu sonuç, daha önce gezegen atmosferlerinde doğrudan gözlemlenmeyen bir bulut oluşum sürecinin Mars’ta gerçekleşebileceğine işaret ediyor.

Mars’ın atmosferinde 10 dakikada 30 derecelik değişim

Peki, Mars’ta böyle bir bulutun oluşmasını sağlayan koşullar nasıl ortaya çıkıyor?

Araştırmacılar, bunun nedenini yaklaşık 20 kilometre yüksekliğindeki Arsia Mons yanardağının çevresinde oluşan güçlü hava hareketleriyle açıklıyor.

Rüzgâr yanardağın çevresinden geçerken büyük bir hava dalgası oluşturuyor. Bu dalga, nemli havayı birkaç dakika içinde kilometrelerce yukarı taşıyor.

Yükselen hava hızla soğuyor. Bilgisayar modeline göre sıcaklık yalnızca 10 dakika içinde 30 derece düşebiliyor. Bu ani değişim, havadaki nem oranını aşırı seviyelere çıkarıyor. Böylece su buharı herhangi bir toz parçacığına ihtiyaç duymadan buz kristallerine dönüşüyor ve uzun bulutu oluşturuyor.

Bu bulgu, Mars’ın atmosferindeki nemin belirli bölgelerde ve kısa süreliğine daha önce düşünülenden çok daha yüksek seviyelere ulaşabileceğini gösteriyor.

Mars’taki keşif, Dünya’nın bulutlarını anlamaya da yardımcı olabilir

Araştırmacılar, bilgisayar modelinin gerçek gözlemlerle büyük ölçüde örtüştüğünü ancak bazı farklılıkların devam ettiğini belirtiyor. Bu nedenle bulutun oluşumunu açıklayan yeni mekanizmanın başka çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.

Yine de elde edilen sonuçlar yalnızca Mars açısından önem taşımıyor. Bilim insanları, benzer süreçlerin Dünya’nın üst atmosferinde veya başka gezegenlerde de gerçekleşebileceğini düşünüyor.

Yeni araştırma, bulutların oluşumu hakkındaki mevcut bilgilerin her gezegende aynı şekilde işlemeyebileceğini gösteriyor. Mars’ta her sabah ortaya çıkıp kaybolan bu dev bulut, diğer gezegenlerin atmosferlerinde henüz fark edilmeyen süreçleri anlamak için de yeni bir araştırma alanı açıyor.

Kaynaklar: Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve Nature Geoscience, 7 Ekim 2026. ESA, modelin gözlemlerle büyük ölçüde örtüştüğünü ancak tüm ayrıntıları açıklamadığını belirtiyor.