İnsanların yüzde 90'ı neden sağlak?
Günümüzde çoğumuzun baskın olarak kullandığı el sağ eli. Araştırmacılar, farklı primat türlerindeki el tercihi oranlarını inceleyerek insanı insan yapan iki temel özelliğin—yani dik yürüme yeteneği ile büyük beyin gelişiminin—bu belirgin tercihin ardındaki ana etkenler olabileceğini ortaya koydu.
Çalışma kapsamında 41 farklı türe ait 2.025 maymun ve kuyruksuz maymuna ait veriler incelendi. Örümcek maymunları ile langurların görece yüksek düzeyde lateralizasyon (el tercihi) sergilediği saptansa da bu özelliğin insanlarda diğer tüm primatlara kıyasla çok daha baskın olduğu görüldü. Bu açıdan bakıldığında insan türü, adeta "evrimsel bir uç nokta" oluşturuyor. Tek bir ele olan bu yüksek bağımlılığımız, diğer primatlarla olan soy ağacı konumumuzla ilk bakışta örtüşmüyor gibi görünüyordu.
Araştırmacılar bu durumu şöyle açıklıyor:
"Ancak beyin boyutu (endokraniyal hacim) ve kollarımız ile bacaklarımızın orantısını belirleyen indeks hesaba katıldığında, bu 'uç nokta' durumu ortadan kalkıyor. Bu da söz konusu faktörlerin insan el tercihinin ortaya çıkmasında merkezi bir rol oynadığını gösteriyor."
Bacaklarımızın kendine has uzunluğu, iki ayak üzerinde yürüme becerimizle doğrudan bağlantılı. Bu yapı, ağaç dallarında hareket eden uzun kollu maymunlardan belirgin biçimde ayrılıyor.
Genel bulgular; dik yürümenin ve gelişen beyin hacminin, aşırı el tercihimizin temelini oluşturduğuna işaret ediyor. Araştırma ekibine göre dik bir duruşun benimsenmesi üst uzuvları serbest bıraktı; böylece alet kullanımı, jestlerle iletişim ve ince motor becerilerinin gelişimi için yepyeni fırsatlar doğdu.
Başka bir deyişle, ellerimizi yürümek ve tırmanmak için kullanmayı bıraktığımızda, onları farklı işlerde asimetrik biçimde değerlendirme şansı yakaladık.
Araştırmacılar, bilhassa Homo cinsinin ortaya çıkışıyla birlikte beyin boyutundaki artışın ve kortikal yapılanmanın, tek bir yöne eğilimi teşvik ettiğini ve bu tür davranışların nöronal verimliliğini artırdığını belirtiyor.
EL TERCİHLERİ KADEMELİ OLARAK EVRİMLEŞTİ
Tarih öncesi homininlere ait fosil verilerini kullanan bilim insanları, soyu tükenmiş atalarımızdaki el tercihi gücünü simüle etmeyi başardı. Yapılan analizler, el tercihinin bir anda değil, kademeli olarak evrimleştiğini; Ardipithecus ve Australopithecus gibi ilk iki ayaklı atalarımızda henüz zayıf seviyede olduğunu gösteriyor.
Ancak beyin hacmimiz büyüdükçe sağ el kullanımı da giderek güçlendi. Bu eğilim Homo erectus ve Neandertallerde belirginleşirken, Homo sapiens ile zirve noktasına ulaştı. Diğer yandan, Endonezya'da "Hobbit" olarak anılan küçük insan türünde el tercihinin zayıf kaldığı tahmin ediliyor. Bu durum, türün küçük beyin yapısını ve kısmen ağaçlarda süren yaşam tarzını yansıtıyor.
Çalışmanın yazarlarından Dr. Thomas A. Püschel, "Bu araştırma, insan el tercihine dair temel hipotezlerin birçoğunu tek bir bilimsel çerçevede test eden ilk çalışma" değerlendirmesini yapıyor ve ekliyor:
"Sonuçlarımız, el tercihinin bizi biz yapan temel niteliklerle—özellikle dik yürüme ve büyük beyin evrimiyle—doğrudan bağlantılı olduğunu gösteriyor. Farklı primat türlerini inceleyerek, el tercihinin hangi yönlerinin ortak bir miras, hangilerinin ise tamamen insana özgü olduğunu anlamaya başlıyoruz."
Bu çalışma, insanlarda sağ el baskınlığının neden var olduğuna dair dev bir adım atsa da hâlâ yanıt bekleyen sorular var. Örneğin evrim bizi sağ el kullanımına yöneltmişken, nüfusun küçük bir bölümünün neden solak kalmaya devam ettiği gizemini koruyor.
