İçsel güç: Maneviyat

Yazan: Didem Ergin

“Şimdiyi yaşa.

Geçmiş ya da gelecekle değil, şu anla ilgilen.

Burada yaşa.

Olanla ilgilen, olmayanla değil.

Hayal etmeyi bırak.

Gerçeği deneyimle.

Gereksiz düşünceleri bırak.

Daha çok tat al ve gör.

Manipüle etmek, açıklamak, kendini haklı çıkarmak ya da başkalarını yargılamak yerine kendini ifade et.

Hoş olmayanı ve acıyı da tıpkı zevk gibi kabul et.

Farkındalığını sınırlama.

Kendi “gereklilik” ve “zorunlulukların” dışında,

başka kuralları kabul etme.

Eylemlerinin, duygularının ve düşüncelerinin tam sorumluluğunu al.

Olduğun gibi olmaya teslim ol.”

– Dr. Claudio Naranjo

Günümüzde toplumumuz o derece kutuplaştırılmış bir hâldeki, “maneviyat” kelimesini duyar duymaz hepimizin zihninde farklı çağrışımlar uyanıyor. Kimimiz için bu kelime bir inanç sistemini temsil ederken kimimiz için meditasyon, doğayla bağ kurma, sanat veya kişisel bir içsel yolculuk. Ancak tüm bu farklı yorumların ortak bir noktası var: Maneviyatın insan beyni ve zihni üzerindeki derin etkileri. İşte tam da bu yüzden, maneviyatı yalnızca inanç meselesi olarak değil, insan psikolojisi ve dayanıklılığı açısından ele almak önemli. Viktor Frankl, insanın eksiksiz ve bütün hissetmesini sağlayan şeyin, hayata dair bitmek bilmeyen anlam arayışı olduğunu söyler. Zor zamanlarda, manevi değerlerimiz ve anlam ihtiyacımız adeta bir pusula gibi yol gösterir. Peki, bilim bu konuda ne söylüyor?

Amerika’da yer alan Fetzer Enstitüsü’nün 1999’da belirlediği “maneviyat” tanımını birlikte inceleyelim:

Maneviyat, çok boyutlu bir yapıdır ve genellikle kişinin kendisinden daha büyük bir şeye bağlanma hissiyle ilişkilendirilir; dini inançlar, kişisel inançlar ve yaşamda bir amaç veya anlam duygusunu içerebilir.

Fetzer Enstitüsü’nün maneviyata yaklaşımı, maneviyatın yalnızca dini veya felsefi bir kavram olmadığını, aynı zamanda zihinsel ve fiziksel sağlık sonuçları üzerinde de pratik etkileri olduğunu vurgular. Yani yapılan bilimsel araştırmalar, maneviyatın depresyon riskini önemli ölçüde azalttığını gösteriyor. Çalışmalarına göre manevi pratikler ve derin bağlılık hissi, beynin depresyonla ilişkili bölgelerinde koruyucu etkiler yaratıyor, özellikle de kortikal kalınlık artışıyla duygusal dayanıklılığı güçlendiriyor.

İçsel kaynakların keşfi

Uzun dönemli nörobilim araştırmaları, kişisel manevi gelişimi güçlü olan ergenlerin depresyona yakalanma riskinin beş kat daha az olduğunu ortaya koyuyor. Bir psikoterapist olarak sormadan edemiyorum: Bizi bu denli besleyen bir içsel kaynaktan kendimizi neden uzak tutalım?

Birazdan, saygı duyduğum ve araştırmalarını oldukça etkileyici bulduğum Dr. Lisa Miller’ın maneviyat üzerine yaptığı bilimsel çalışmaları da biraz daha açacağım. Bu araştırmalar, manevi farkındalığın beynin işleyişinde gözlemlenebilir değişimlere yol açtığını ve maneviyatın yalnızca bireysel bazda bir inanç meselesi değil, dini görüşten bağımsız ve evrensel bir algılama biçimi olduğunu ortaya koyuyor. Şu cümleyi çok etkileyici bulurum: “Her birimiz manevi bir kaynakla doğarız ve bu var olma şekli aslında bedenimize ve sinir sistemimize, yani DNA’mıza kodlanmıştır.” Peki, bu bilimsel perspektif neyi değiştiriyor? Maneviyatın insan psikolojisi üzerindeki etkileri bilimsel olarak ölçülebilir mi?

Uyanmış beyin: Bilimsel tanımıyla maneviyat

Dr. Lisa Miller, Columbia Üniversitesi Klinik Psikoloji profesörü. Kendisi maneviyatın nörobilim ile ilgili temellerini araştıran öncü isimlerden birisidir. Amerika’da kurduğu ilk

manevi psikoloji araştırma enstitüsü olan Spirituality Mind Body Institute, manevi farkındalığın beyin sağlığı, dayanıklılık ve psikolojik iyileşme üzerindeki etkilerini bilimsel temelde incelemesi açısından çok kıymetlidir.

Bilimsel araştırmaların sonuçlarına göre, manevi farkındalığın beynin işleyişinde gözlemlenebilir değişimlere yol açtığını biliyoruz. Bu süreçte beynimiz genellikle 3 temel aşamadan geçer:

1. Sevgi ve güvenle (adeta bir bebeğin annesi tarafından kollandığı gibi) tutulduğumuzu hissederiz.
2. Rehberlik aldığımızı ve hayatın bizimle bir diyalog hâlinde olduğunu fark ederiz.
3. Hiçbir zaman yalnız olmadığımızı derinlemesine hissederiz.

İşte bu süreçler sayesinde bizden büyük bir varoluşla olan manevi bağlantımız kurulur; hayatın içinde daha büyük bir anlam ve birlik duygusu keşfederiz.

Birlikte neler mümkün?

• Manevi deneyimler sırasında hissettiğimiz güven duygusu sadece psikolojik değil, biyolojik bir süreçtir.
• Manevi uyanış deneyimleyen beynin “default mode network” (DMN) dediğimiz sürekli aktif olma, bir şeyler başarma veya yapma/etme hâlimiz sessizleşmeye başlar.

Yani manevi temas, var olma hâlimizi destekler.

• Meditasyon, dua, şefkat uygulamaları gibi pratikler, beynimizde güven ve aidiyet hissini artırır.

Manevi uyanış yaşayabilmek için yapabileceğimiz günlük birkaç pratik fırsatlarına örnek verecek olursak:

• Günlük hayatımızı evrensel etik değerlerle örtüşen, yani kimseye adaletsizlik yapmadan yerine getirmek
• Bize yapılmasını istemediğimizi başkasına yapmamak
• Bir yerde toplumun yararı için gönüllülük yapmak
• Doğanın içinde zaman geçirmek
• Ağaç dikmek.

Bu listeye birçok madde eklenebilir. Özetle, nörobilim açısından baktığımızda manevi bağlantılar kurmak yalnızca bir inanç meselesi değil, beynimizin temel mekanizmalarından biridir.