Uçan örümceklerin sırrı

Bazı örümcekler, bir bitkinin ya da dalın üzerine tırmanıp karınlarını yukarı kaldırıyor; gökyüzüne doğru bir veya daha fazla uzun iplik salarak havalanıyor. Böylece olumsuz çevre koşullarından kaçabiliyor; yeni yaşam alanlarına ulaşabiliyorlar. Bristol Üniversitesi’nden Dr. Erica Morley, birçok örümceğin yelpaze gibi açılan ipek ipliklerle havalandığını, bunun, statik elektrikten kaynaklanan bir itme kuvvetinin devrede olması gerektiğini gösterdiğini söylüyor. Morley ve ekibi, Linyphiid örümceklerini atmosferdekine benzer bir elektrik alanına maruz bıraktı. Elektrik alanını açıp kapatarak örümceklerin havadaki konumlarını değiştirebildiler. Araştırmaları, örümceklerin rüzgâr olmadan yalnızca elektrik alanlarının etkisiyle havalanabildiğini gösterdi. Örümcekler, bacaklarındaki çok duyarlı tüy benzeri yapılarla elektrik alanındaki en küçük değişimleri bile algılayabiliyor ve uygun koşullarda ipliklerini salıyor. İpliklerin negatif yüklü hale gelmesiyle yerle örümcek arasında oluşan itme kuvveti, havalanmalarını sağlıyor veya kolaylaştırıyor.

Büyük ve nispeten ağır örümceklerin nasıl havalandıkları da artık daha iyi anlaşılıyor. Berlin Teknik Üniversitesi’nden Yard. Doç. Moonsung Cho ve meslektaşları, büyük yengeç örümceklerini (Xysticus) açık alandaki mantar biçimli bir platforma yerleştirdi. Daha sonra örümcekleri rüzgâr tüneline koyarak ikinci bir deney daha yaptılar. Örümcekler, tüylü bacaklarından birini ya da ikisini havaya kaldırarak yaklaşık 5-8 saniye boyunca rüzgârı test ediyordu. Soğuk ve rüzgârlı günlerde çoğu kalkış yapmıyor; koşullar uygunsa karınlarını kaldırarak 2 ila 4 metre uzunluğunda 50–60 ince iplik üretiyorlardı. İplikler yelpaze gibi açılarak üçgene benzer bir yapı oluşturuyordu. Eğer kalkış sorunsuz ve hızlı olursa, örümcekler platforma bağlı emniyet ipliğini hemen kesiyordu. Ancak, yavaş kalkışlarda bu ipliği bazen 5 metre uzunluğa ulaşana kadar örmeye devam ediyorlardı.

Morley ve fizik profesörü Peter Gorham, Physical Review e-dergisinde yayımladıkları makalelerinde, kalkış ve süzülme sırasında ipliklerin birbirine dolanmamasına dikkat çekiyor. (Rüzgâr iplikleri karıştırmıyor.) Üçgen biçiminde açılan çok iplikli ipek yelpazelerde bile ipliklerin düzenli bir şekilde yayılıp şekillerini koruduğunu belirterek bunun elektrik yükü nedeniyle birbirlerini ittiklerini gösterdiğini vurguluyorlar.

ÖRÜMCEĞİN HAVALANIŞI

Örümcekler, çok sayıda ince iplikten oluşan yelpaze benzeri bir yapı oluşturuyor. Rüzgâr olmadan yalnızca elektrik alanlarının etkisiyle de havalanabiliyorlar.

Fotoğraf: THATMACROGUY/SHUTTERSTOCK

Yazı: Selcen Pirge/Bilim yazarı