Bakım ürününüz ne kadar temiz?

Hazırlayan: Deran Çetinsaraç

“Clean beauty” kavramı güzellik dünyasında büyük bir akım gibi sunulsa da aslında net sınırları yok. Doğal, vegan, yeşil, bitkisel, çevre dostu ve temiz gibi ibareler seçimlerimizi etkiliyor. Sonuç olarak cildimiz ve iç organlarımız bakım ürünlerinden ne kadar etkileniyor tam bilemiyoruz. Cildi temizledim zannederken aslında tam tersi bir etki olabiliyor. Seniha Skincare Kurucusu ve Dermatolog Uzm. Dr. Sadiye Kuş’tan bakım yaparken aslında cildin neye maruz kaldığını ayrıntılı bir şekilde öğrendik.

Yediklerimiz karaciğer filtrelemesinden geçerken, cildimize sürdüklerimiz doğrudan kan dolaşımına mı katılıyor? Cilt bariyeri bu noktada ne kadar koruyucu, ne kadar geçirgen?

Bir maddenin ciltten ne ölçüde emilebileceği; molekül büyüklüğüne, kimyasal yapısına, ürünün formülasyonuna, ciltte ne kadar süre kaldığına ve uygulandığı bölgeye göre değişiyor. Cilt bariyerinin sağlıklı olup olmaması da önemli. Tahriş olmuş veya bütünlüğü bozulmuş bir ciltte geçirgenlik değişebilir. Bu nedenle burada önemli olan; maruziyeti bütüncül değerlendirmek ve güvenliği konusunda soru işaretleri bulunan maddeleri içeren ürünler konusunda dikkatli olmaktır.

Topikal kremler cildin hangi katmanına inebiliyor ve her sürdüğümüz ürün kana karışıyor mu? Emilim oranını belirleyen temel faktörler nelerdir?

Uygulama yapılan bölge emilim açısından önemlidir. Göz çevresi gibi daha ince deri ile avuç içi gibi daha kalın deri aynı geçirgenliğe sahip değil. Sürdüğümüz her ürün kana karışmaz ama cilt bariyerinin tahriş olmuş veya hasar görmüş olması geçirgenliği değiştirebilir. Bu nedenle ürünlerin güvenliğini değerlendirirken tek bir içeriğin varlığına bakmak yerine formülün tamamını, kullanım oranını ve maruziyet biçimini bir arada değerlendirmek gerekiyor.

Başlıca dışarıdan sürülen kozmetikler düşünüldüğünde en riskli grup hangisi?

Ben ürün kategorilerini “serum tehlikelidir, nemlendirici güvenlidir” şeklinde ayırmayı doğru bulmuyorum. Risk çoğu zaman ürünün adından değil; içeriğinden, aktiflerin yoğunluğundan, kişinin cilt tipinden ve ürünlerin nasıl bir arada kullanıldığından kaynaklanıyor. Özellikle peeling asitleri, retinoidler veya güçlü aktifler bilinçsizce ve birbiri üzerine kullanıldığında cilt bariyerini bozabilir, kızarıklık, hassasiyet ve tahrişe neden olabilir. Sosyal medyada gördüğümüz her aktifi aynı rutine eklemek bu nedenle doğru değil. Daha fazla ürün, daha sağlıklı cilt anlamına gelmiyor. Cildin ihtiyacına uygun, doğru formüle edilmiş az sayıda ürün çoğu zaman daha sağlıklı bir yaklaşım.

Kozmetiklerdeki sentetik içeriklerin veya koruyucuların vücutta birikme riski var mı? Ve bunun genel sağlığımıza etkisi ne şekilde oluyor?

Kozmetik ve kişisel bakım ürünlerini günlük olarak ve uzun yıllar kullandığımız düşünüldüğünde, tekrarlayan maruziyete özellikle dikkat etmek gerekiyor. Bu nedenle tüketicilerin içerik listesini incelemesi, özellikle hormon bozucu etkileri veya sağlık üzerindeki potansiyel etkileri tartışılan maddeler konusunda bilinçli olması önemli. Ama burada amaç bütün kimyasallardan korkmak değil; güvenilirliği bilimsel olarak değerlendirilmiş, içeriği şeffaf ürünleri tercih ederek gereksiz maruziyeti mümkün olduğunca azaltmak olmalı.

Kişisel bakım ürünleri ve kozmetiklerde ‘kırmızı çizgimiz’ olması gereken, kan dolaşımına geçişi veya hormon bozucu (endokrin bozucu) etkisi kanıtlanmış başlıca maddeler neler?

Kozmetik ürünlerinde olması gereken yasaklılar listesi, hormon sistemini bozma veya kanserojen etki gösterme potansiyeli bilimsel çalışmalarla ortaya konmuş kimyasalların yanı sıra, insan sağlığı, cilt bariyeri ve çevre üzerindeki etkileri konusunda soru işaretleri bulunan maddeleri kapsıyor. Bu içeriklerin bir kısmının kullanımı mevzuat kapsamında tamamen yasaklanmış değil; belirli oranlarla sınırlandırılıyor. Bir dermatoloji hekimi olarak parabenler, sentetik parfüm ve ftalatlar, PEG ve polisorbatlar, SLS/SLES, silikonlar, etanolamin türevleri, BHA/BHT ve formaldehit salıcıların kullanımını önermiyorum. Ne yazık ki piyasadaki şampuanlardan temizleyicilere, kremlerden makyaj ve saç bakım ürünlerine kadar pek çok kategoride bu içerikler bulunuyor. Bu nedenle tüketicilere, satın alma kararı verirken ürünlerin ön yüzündeki vaatleri değil, arka yüzde yer alan içerik listesini de incelemelerini tavsiye ediyorum.

Özellikle sosyal medyayla birlikte öne çıkan dokuz aşamalı Kore bakım rutini gibi çok fazla ürün kullanımı cildimiz için risk taşıyor mu?

Kesinlikle daha fazla ürünün daha iyi cilt anlamına geldiğini düşünmemeliyiz. Cildimizin sınırsız sayıda aktife ihtiyacı yok. Özellikle sosyal medyada bir dönem 9-10 aşamalı rutinler çok popüler hale geldi. Ancak farklı asitlerin, retinoidlerin, peelinglerin ve serumların bilinçsiz biçimde üst üste kullanılması cilt bariyerini yorabilir. Ben “skin longevity”, yani cildin uzun vadeli sağlığı açısından daha sade düşünmek gerektiğine inanıyorum. Amaç bir gecede çok parlak görünmek değil, yıllar boyunca sağlıklı çalışan bir cilt bariyerini korumak olmalı.

Cildimize iyi gelen bir ürünü nasıl anlayabiliriz?

İlk kriter ürünün sosyal medyada ne kadar popüler olduğu değil, sizin cildinizin ona nasıl yanıt verdiğidir. Sürekli yanma, kızarıklık, gerginlik, pullanma veya hassasiyet oluşuyorsa “aktif çalışıyor” diyerek buna katlanmak doğru değil. Tahriş bir etkinlik göstergesi değildir. İkinci olarak ürünün ne vadettiğine ve formülün bu vaadi destekleyip desteklemediğine bakılmalı. Cilt tipinizi ve temel ihtiyacınızı bilmek burada çok önemli. Yağlı bir cildin, kuru ve bariyeri bozulmuş bir cildin ihtiyaçları aynı değil. Bir ürünün arkadaşınıza çok iyi gelmesi sizin için de doğru ürün olduğu anlamına gelmez. Dermatolojik bakım kişiye özgüdür.

‘Yeşil aklama’ (greenwashing) tuzaklarından bahsedebilir misiniz?

“Clean beauty” alanındaki en önemli sorunlardan biri bu. Çünkü bugün “clean beauty” için dünyada herkes tarafından kabul edilmiş net bir standart bulunmuyor. Dolayısıyla doğal, bitkisel, temiz, vegan veya çevre dostu gibi kelimeler bazen bilimsel bir standardı anlatmaktan çok pazarlama söylemine dönüşebiliyor. Bir formül birkaç doğal yağ içeriyor diye bütün formül temiz kabul edilemez. Tüketici ambalajın ön yüzündeki yeşil yapraklara, doğa fotoğraflarına veya “natural” kelimesine değil, arka yüzdeki INCI (International Nomenclature of Cosmetic Ingredients)listesine bakmalı. Markanın hammaddelerinin kaynağını, üretim yaklaşımını ve hangi maddeleri neden kullanmadığını açıklayıp açıklamadığını sorgulamalı. Bağımsız sertifikalar da yol gösterici olabilir ancak her sertifikanın yalnızca belirli kriterleri doğruladığını unutmamak gerekiyor. Temiz bir ürünü dört temel başlıkta değerlendiriyorum: Güvenlik, şeffaflık, etkililik ve sürdürülebilirlik. Ve tüketiciye kısaca “İçindekine Bak” diyorum.

Minimal ama etkili bakım rutini nasıl oluşturulur?

Sağlıklı cilt için onlarca ürüne ihtiyacımız yok. Temel rutin üç adımdan oluşabilir:

• Nazik temizleme,
• Bariyeri destekleyen nemlendirme,
• Güneşten korunma.

Temizleyiciler cildin doğal dengesini bozmamalı. Nemlendirici cildin ihtiyacına göre hyalüronik asit, seramidler veya uygun yağ bileşenleri gibi bariyeri destekleyen içerikler taşıyabilir. Gündüz rutininin vazgeçilmez adımı ise geniş spektrumlu güneş koruyucu olmalı. Leke, matlık, ince çizgi veya cilt tonu eşitsizliği gibi spesifik bir ihtiyaç varsa temel rutine hedefe yönelik bir veya iki serum ya da booster eklenebilir.

Etikete baktığımızda uzak durulması gereken 5 içerik sıralasanız bunlar ne olur?

Beş başlıkla sınırlandırmam gerekirse sentetik parfüm ve ftalatlar, parabenler, PEG ve buna benzer etoksillenmiş bileşikler, SLS/SLES ve formaldehit salıcılar derim. Ancak tüketicinin yalnızca beş madde ezberlemesini değil, içerik okuryazarlığı kazanmasını daha değerli buluyorum. INCI listesini okumak, markanın şeffaflığını araştırmak ve bir içeriğin formülde neden bulunduğunu sorgulamak çok daha sürdürülebilir bir alışkanlık.

Doğal adı altında piyasada pek çok marka satışta, bunların gerçekten doğal olup olmadığını nasıl anlarız?

Öncelikle doğal kelimesinin tek başına yeterli olmadığını kabul etmek gerekiyor. Bir ürünün üzerinde bitki resmi bulunması, ambalajının yeşil olması veya birkaç bitkisel ekstrakt içermesi bütün formülün doğal ve güvenli olduğunu kanıtlamaz. Hedefimiz cildimize ve çevreye karşı sorumlu, bilimsel temeli olan ürünler seçmek olmalı.

Bir dermatolog doktor olarak önereceğiniz marka olur mu?

Ben marka isminden önce formüle ve kişinin cilt ihtiyacına bakılması gerektiğini düşünüyorum. Aynı markanın farklı ürünlerinin içerikleri ve kullanım amaçları birbirinden farklı olabilir. Bu nedenle ürün seçerken markanın şeffaf bir içerik politikası olup olmadığına, bilimsel temelli aktifler kullanıp kullanmadığına, üretim ve sürdürülebilirlik yaklaşımına bakılmasını öneriyorum. Kurucusu olduğum markada bilimsel etkinliği kanıtlanmış aktifleri temiz içerik anlayışıyla bir araya getirirken, güvenliği konusunda soru işaretleri bulunan maddeleri yasaklılar listemiz doğrultusunda formüllerimizin dışında tutuyoruz.

Mitler ve gerçekler!

Ağzınıza koymadığınız bir şeyi cildinize sürmeyin.

Bu bir mit. Bir maddenin ağızdan alınmasıyla cilde uygulanması aynı şey değildir. Cildin yapısı, sindirim sistemi ve bu yollarla gerçekleşen emilim mekanizmaları birbirinden farklıdır. Üstelik cilt bakımında kullanılan pek çok güvenli ve etkili bileşenin yenilebilir olması gibi bir gereklilik yoktur. Buradaki doğru mesaj “Cildinize sürdüğünüz ürünün içeriğini önemseyin” olmalı.

Kullandığınız rujun civa içerip içermediğini anlamak için altına sürün.

“Ruju altına sürerek ağır metal testi” bilimsel temeli olmayan bir söylem. Ağır metal aranacaksa numunenin laboratuvarda analiz edilmesi gerekir.

Yağlı cildin nemlendiriciye ihtiyacı yoktur!

Bu da doğru değil. Yağ üretimi ile cildin su ve bariyer ihtiyacı aynı şey değildir. Yağlı ciltlerin de doğru formülasyonla nemlendirilmesi gerekir. Ben tüketicilere güzellik konusunda duydukları iddialarda çok basit bir filtre kullanmalarını öneriyorum: “Bunun bilimsel dayanağı nedir?” Sosyal medyada çok tekrarlanan bir bilgi doğru olmak zorunda değil. Cilt bakımında trendlerden önce bilimi, ürün sayısından önce ihtiyacı, ambalajdaki vaatlerden önce içeriği okumalıyız.

Rakamlarla cildimiz

• Cildimiz bizi dış çevreye karşı koruyan temel bariyerimiz. Ancak günlük yaşamda yalnızca tek bir ürün değil diş macunundan parfüme, nemlendiriciden makyaj malzemelerine varan bir ürün kombinasyonuna ve bu ürünlerde yer alan kimyasal yüklere maruz kalıyoruz.
• ABD’de yapılan bir araştırmaya göre, diş macunu, sabun, şampuan ve deodorant gibi temel hijyen ürünleri tüm toplumlarda en yaygın ve en sık (genellikle günde en az bir kez) kullanılan ürünler.
• Bu yıl ülkemizde yayınlanan An Exploratory Survey of Knowledge, Attitudes, and Behaviors Toward Cosmetic Products araştırmasına göre katılımcıların yüzde 91,6’sı düzenli olarak kozmetik ürün kullandığını belirtmiştir. Bu kullanıcıların yüzde 46’sı ürünleri her gün kullandığını beyan etmektedir.
• Farklı ülkelerden araştırma verilerine baktığımızda hemen hemen tüm ülkelerde kadınlar, erkeklere göre hem daha fazla çeşit hem de daha yüksek sıklıkta ürün kullanmaktadır. ABD, İsviçre ve Fransa’da yapılan yakın tarihli araştırmalara baktığımızda kadınlarda günlük olan kullanılan kozmetik ürün sayısı 13-16, erkeklerde ise 8-9 arasında.