6 dk okunma süresi

Blok zinciri teknolojileri

İçeriği Paylaş

İnsanlar nasıl Bitcoin elde ediyor ve blok zinciri neden internette çalışma tarzımızı değiştiriyor?

Stephen Ashby

Bitcoin’i muhtemelen duymayanınız kalmamıştır. 2017 sonunda piyasada yaşanan patlamayla birçok kişi köşeyi döndü. Birkaç hafta içinde, tek bir Bitcoin’in fiyatı 3.000 dolardan 19.300 dolara fırladı. Zaten Bitcoin sahibi olan insanlar milyonere dönüştü. Bazılarıysa dişinden tırnağından artırdığını kısa zamanda kâr umuduyla Bitcoin’e yatırdı. İyi ama, nedir bu Bitcoin? Elinize alabileceğiniz, cebinizde taşıyabileceğiniz bir şey olmadığı kesin. Markete gittiğinizde (çoğunlukla) kullanamıyorsunuz ve fiziksel olarak Bitcoin basan bir darphane de yok. Çünkü bu bir dijital para birimi ve bilgisayarlara matematiksel bulmacalar çözdürerek “madencilik” yöntemiyle elde edilebiliyor.

Tüm bunun ardında da insanların ve şirketlerin çalışma tarzını kökten değiştiren bir teknoloji olan blok zinciri yer alıyor. Manşetlere Bitcoin çıkıyor ama, kripto para birimlerini mümkün kılan tek şey blok zinciri. Şimdi bunların nasıl çalıştığına beraberce bakalım.

BLOK İNŞASI

Önce blok zinciriyle başlayacağız çünkü kripto para birimlerinin temelinde bu var. Blok zincirinin sayısız kullanım alanı var ve Bitcoin gibi para birimleri de bunlardan yalnızca biri. Bir blok zincirini basitçe dijital bir hesap defteri olarak düşünebilirsiniz. Bu defter, kişilerin ve şirketlerin ticari işlemlerini kaydetmelerine, varlıklarını kontrol etmelerine olanak tanıyor ve kayıtlar birden çok aygıt üzerinde güvenli biçimde depolanıyor. Varlık dediğimiz şey bir ev, bir patent ya da tescilli bir logo olabilir. Blok zincirinin kendisi birden çok kullanıcı arasında paylaşılıyor ve ne zaman yeni bir işlem gerçekleşse aynı anda herkeste güncelleniyor. Tüm işlemler tüm bağlı kullanıcıların oluşturduğu ağ üzerinde kayıt ve takip ediliyor. Bu yüzden de sonradan bir şey ekleyemiyorsunuz ve bilgi kalıcı olarak depolanıyor.

İyi ama bunun faydası ne? Bunu anlamak için, blok zincirini bir evin satın alınması bağlamında görelim. Bu işe birçok insan dâhil olur. Her şey araziyi sahibinden alan müteahhitle başlar. Müteahhit gerekli inşa izinlerini alır, evi inşa eder ve su, gaz, elektrik ve telefon şebekelerinin bağlanması için gerekli başvuruları yapar. Bunlar bitince evi satışa çıkarır ve mülkün sahipliği para karşılığında el değiştirir.

Blok zinciri olmazsa toprak sahipliği bilgisinden evin son fiyatına, şebeke bilgilerine kadar her şeyin ayrı kurumlar tarafından (mesela elektrik, gaz ve su şirketleri tarafından) ayrı kayıtlar halinde tutulması gerekir. Böylece evi satın alan kişi için hepsini üstüne geçirmek zor ve zaman alıcı olabilir. Dahası, bu aşamada meydana gelebilecek hataların nerede gerçekleştiğini sonradan bulmak da çok zahmetli olabilir.

Şimdi blok zincirinin bu durumu nasıl iyileştirebileceğine bir bakalım. Zincirin her noktasında yeni bir blok yaratılır ve önceki bloklara bağlanır. Böylece müteahhit evin projesini, şebeke bağlantılarını ve tapu kadastro bilgilerini ekleyebilir. Eve zarar geldiğinde (mesela bahçe çitleri yıkıldığında) kimin onaracağına ilişkin bilgileri de dâhil edebilir ve evi satın alan kişi, evle ilgili bilgilerin doğru ve yasal olduğundan yüzde yüz emin olur zira blok zincirini değiştirmek ya da düzenlemek olanaksızdır.

Blok zinciri güvenlidir ve sürecin her adımını kolaylaştırarak hızlandırır.

PEKİ YA BITCOIN?

Blok zinciri, yukarıda anlattığımız türden işlemleri daha güvenli hale getirse de dolar ya da pound gibi para birimleri üzerindeki kısıtlamalar hâlâ alım satım işlemlerini yavaşlatabiliyor. Paranın nakli masraflı ve transferlerin onaylanması zaman gerektiriyor. Hâlbuki iş dünyasında vakit, nakit demek.

Bitcoin gibi para birimleri normal para birimi değil. Kontrol eden bir merkez bankası yok. Onun yerine, zaman içinde yeni paralar üretmek için karmaşık matematiksel bulmacaları çözerek “maden kazan” güçlü bilgisayarlar var. Merkez bankalarının kolayca basabildiği banknotların aksine, üretilebilecek Bitcoin sayısı sınırlı. Dünyada sadece 21 milyon Bitcoin var olabilir ve her birkaç saatte bir az sayıda Bitcoin çıkarılabiliyor. Bitcoin çıkarma hızı, artık daha fazlasının üretilemeyeceği bir zaman gelene kadar yavaşlayacak.

Tüm bunlar blok zinciri sayesinde gerçekleşiyor. Bitcoin zinciri kimin neye sahip olduğunu kaydediyor ve bunu tüm dünyayla güvenli biçimde paylaşıyor. Kayıtlarınızı, elinizdekinden daha fazla Bitcoin’e sahip olduğunuzu gösterecek biçimde değiştiremiyorsunuz ve blok zinciri, kayıtları sürekli güncelleyerek açık seçik tutuyor.

Ev örneğinde özel bir blok zinciri kullanılabilir ve sadece zincire katılmasına izin verilen kullanıcılar blokları görüp verilere erişebilir. Zincirdeki bazı kişilere, örneğin emlakçıya, zincirdeki bilgilerin yalnızca bir kısmını görme izni verilebilir.

Bitcoin açık bir ağ, yani işlemlerin doğruluğu herkes tarafından kolayca gözlemlenebiliyor. Kimlik kontrolü gerekmediği için para transferleri de daha güvenli gerçekleşiyor. Birisi bir işlem yaptığında, ağ kontrolü önceki işlemlere bakarak, parayı gönderenin yeterli Bitcoin’e ve gönderme yetkisine sahip olup olmadığını doğruluyor. Eğer ikisi de varsa transferin gerçekleşmesine izin veriliyor.

Bu kulağa biraz şüpheli gelebilir ama gerçekte kişiye özgü bir cüzdan, kullanıcıları tanımlamakta kullanılabilir ve kanun güçleri de gerekirse bu kimliği kullanarak kullanıcıları takip edebilir. Dahası, yasalar gereği birçok işlemi bir tanımlama bilgisiyle birlikte kaydetme zorunluluğu var ve bunun da açık bir ağda tutulması, Bitcoin’i suçlular için ideal bir para birimi olmaktan çıkarıyor.

Son olarak, blok zincirinde yapılan tüm transferlerde olduğu gibi, tamamlanan bir işlemin üstünde değişiklik yapmak ya da bunu geri almak mümkün değil. Hatta aslını isterseniz bir işlemi geriye almanın tek yolu, ilk işlemin aynısını ters yönde tekrarlamak. Bu durumda her iki işlem de herkesin görebileceği biçimde zincirde saklanıyor. Bu da Bitcoin gibi kripto para birimlerinin ticarette son derece güvenli olduğu anlamına geliyor.

Kripto para birimlerinin birçok türü var ama Bitcoin kesinlikle en büyükleri ve blok zincirinin tek kullanım alanı olmasa da en iyi bilinen amacın bu olduğu su götürmez bir gerçek. Ne var ki blok zinciri teknolojisinin muazzam bir potansiyeli var ve daha şimdiden birçok şirket hızlı ve güvenli aktarımlar yapmak için bundan yararlanıyor. Herkesin günlük yaşamda kullandığı bir şeye dönüşüp dönüşmeyeceğini zaman gösterecek, ama yaşamımızı değiştirme potansiyeline sahip olduğunu hiç kimse inkâr edemez. Son dönemde Bitcoin’de gördüğümüz büyük düşüş trendi ise ayrı bir konu ve bunun nereye varacağını kimse bilmiyor.

Bitcoin “madenciliği” ne demek?

Bitcoin’lerin “madencilik” yöntemiyle elde edilebildiğini söylemiştik ama bu ne demek oluyor? Madencilik, bilgisayarın gücünü kullanarak blok zincirinde bilgi oluşturmanın bir diğer adı.

Diyelim ki dünyada aynı anda on adet Bitcoin işlemi gerçekleşiyor. Bütün bu işlemlerin blok zinciriyle karşılaştırılması, kimliklerin doğrulanması, sonra da blok zincirinin ağ üstündeki tüm bilgisayarlarda güncellenmesi gerekiyor. Bu da büyük bir hesaplama gücü gerektiriyor. Bitcoin “madencileri” bilgisayarlarının gücünü ağın işletimine ödünç veriyor ve bunun karşılığında, hesaplarına eklenecek yeni bir Bitcoin’in kilidini açıyor. Bu zaman alabiliyor ve çok sayıda Bitcoin kazanmak için çok güçlü bir bilgisayara ya da bu iş için özel yapılmış bir düzeneğe ihtiyaç duyuluyor.

Madencilik düzenekleri, bileşenlerin aşırı ısınmasını engelleyerek azami hesaplama gücü sunmak üzere tasarlanıyor.