2 dk okunma süresi

Mars Güneş'e yaklaştığında daha hızı sızıntı yapıyor

İçeriği Paylaş

Kızıl Gezegen, yüzlerce kilometre derinlikte küresel bir okyanus oluşturacak kadar suyu uzaya kaçırdı.

Hubble Uzay Teleskobu ve NASA’nın Mars Atmosferi ve Uçucu Evrimi (MAVEN) görevi arasında yapılan ortak bir çalışma, mevsimsel değişikliklerin Mars’ın suyunu uzaya ne kadar hızlı kaybettiği üzerinde dramatik bir etkiye sahip olabileceğini gösterdi.

3 milyar yıldan uzun bir süre önce Mars sıcak ve sulaktı, yüzeyinde büyük su kütleleri ve daha kalın bir atmosferi vardı. Ancak bugün Mars ıssız, soğuk ve kurak. Peki tüm o suya ne oldu?

Mars’ın suyunun büyük bir kısmı hâlâ Kızıl Gezegen’de. Yüzey altında 11,5 ila 20 kilometre derinlikte geniş rezervuarların hapsolduğu görülüyor. Bir gezegenin yüzey altında, 1 ila 2 km derinlikte ne kadar su barınabileceğini tanımlayan küresel eşdeğer katman (KEK) Mars’ın içinde yeteri kadar su bulunduğunu gösteriyor. Nispeten az miktarda su-buz da sığ permafrostta ve Mars’ın kutup buzullarında hapsolmuş durumda.

Mars yazında bu buzlar süblimleşerek atmosfere su buharı kaçıyor. Bu su buharının çoğu kutuptan kutba dolaşarak kış mevsiminin yaşandığı yarımkürede donar, ancak bir kısmı da Güneş’in morötesi ışığının su moleküllerini bileşen atomlarına ayırabildiği üst atmosferde kendini bulur. Sudaki oksijen, yüzeydeki maddeleri oksitleyerek ya da karbon ile bağ kurarak karbondioksit oluşturur. Bu arada hidrojen atomları uzaya kaçabilir ve güneş rüzgârıyla sürüklenebilir.

Fotoğraf: Bu Hubble Uzay Teleskobu görüntüleri Kızıl Gezegen’in atmosferinin kalınlığını ve günberi ile günöte arasındaki su kaybını karşılaştırıyor

MAVEN’in önceki gözlemlerine göre Mars, onlarca ila yüzlerce metre derinliğinde bir KEK oluşturacak kadar suyu uzaya kaybetti. Yakın zamanda Mars’ın içinde gömülü olarak bulunan büyük miktardaki su ile birlikte bu durum Kızıl Gezegen’in uzak geçmişinde su zengini olduğunu gösteriyor.

Ancak MAVEN, Hubble Uzay Teleskobu’nun yardımıyla, hidrojen kaybı oranının mevsimsel olduğunu ve Mars’ın Güneş etrafındaki yörüngesinde en yakın noktası olan günberi’de kaçış oranında büyük artışlar olduğunu gösterdi. Bu, mevsimsel ısınmanın neden olduğu orta atmosfere güçlü bir su buharı yükselmesiyle aynı zamana denk geliyor.

Günberi’de Mars’ın güney yarımküresi Güneş’e doğru eğilir ve Kızıl Gezegen yıllık toz fırtınası mevsimine girer; havadaki toz atmosferik ısınmaya ve su buharı içeriğine katkıda bulunabilir.

Boston Üniversitesinden John Clarke, “Bilim insanları Mars’ın 10 ya da 15 yıl önce insanların beklediğinden çok daha dinamik bir yıllık döngüye sahip olduğunu keşfettiler” diyor. “Tüm atmosfer çok çalkantılı, kısa zaman ölçeklerinde, hatta saatlere kadar ısınıyor ve soğuyor. Mars’taki Güneş’in parlaklığı bir Mars yılı boyunca %40 oranında değiştiği için atmosfer genleşiyor ve büzülüyor.”