Tunç Çağı’ndan bugüne: Maniotların DNA’sında saklı tarih

Yunanistan’ın güneyindeki Mora Yarımadası’nda yer alan Mani Yarımadası, Avrupa’nın genetik açıdan en özgün topluluklarından birine ev sahipliği yapıyor. “Deep Maniotlar” olarak bilinen bu topluluk, bin yılı aşkın süredir büyük ölçüde dış dünyadan izole bir yaşam sürdürüyor. Yapılan yeni bir genetik analiz, Deep Maniotların kökenlerinin Tunç Çağı’na kadar uzandığını ortaya koyuyor.

Antik Yunan’dan Bizans’a uzanan soy bağları

Araştırmaya göre Deep Maniotlar, baba hattından Antik Yunan ve Bizans döneminde yaşamış Roma kökenli topluluklara dayanıyor. Bilim insanları, uzun süreli genetik izolasyon ve katı ataerkil klan yapısının, bu topluluğun genetik özelliklerinin korunmasında belirleyici rol oynadığını belirtiyor. Son 1.400 yıl boyunca sınırlı dış etkileşim, Deep Maniotları adeta genetik bir “zaman kapsülü” haline getirdi.

Mani Yarımadası’nın coğrafi ve tarihsel yalıtılmışlığı

Mani Yarımadası, Yunanistan ana karasından güneye doğru uzanan üç yarımadadan ortada yer alanı. Antik çağlarda Sparta’nın egemen olduğu Lakonya bölgesinin bir parçası olan bu alan, 6. yüzyılda Avrupa genelinde yaşanan büyük göç ve nüfus hareketlerinden büyük ölçüde etkilenmedi. Slav topluluklarının Mora’nın büyük kısmına yayıldığı bu dönemde Mani Yarımadası görece korunmuş kaldı. Bu durum, bölgenin güneyinde yaşayan Deep Maniotların hem coğrafi hem de kültürel olarak izole olmasına yol açtı.

Modern DNA analiziyle ortaya çıkan “Genetik Ada”

Communications Biology dergisinde yayımlanan çalışmada, 100’den fazla günümüz Deep Maniotunun DNA’sı incelendi. Araştırmacılar, bu topluluğun uzun süreli izolasyon nedeniyle genetik açıdan bir “ada” oluşturduğunu tespit etti. Çalışmanın başyazarı Leonidas-Romanos Davranoglou, bu genetik yapının Orta Çağ’ın başlarındaki demografik değişimlerden önce Güney Yunanistan’daki genetik manzarayı yansıttığını ifade ediyor.

Göçler Çağı’nın Mani’ye uğramayan dalgaları

Avrupa’da MS 300–700 yılları arasında yaşanan ve “Kavimler Göçü” olarak da bilinen dönemde Germenler, Hunlar, Vizigotlar ve erken Slav toplulukları kıta genelinde geniş çaplı hareketler gerçekleştirdi. Ancak tarihsel, dilbilimsel ve arkeolojik bulgular, bu göç dalgalarının Deep Maniotları büyük ölçüde etkilemediğini gösteriyor. Bu durum, araştırmacıları Maniotların genetik yapısını daha yakından incelemeye yöneltti.

Baba soyunda nadir ve kadim bir hat

Araştırma kapsamında, baba tarafından Deep Maniot kökenli 102 kişinin Y kromozomu analiz edildi. Sonuçlar, yaklaşık 28 bin yıl önce Kafkasya kökenli olduğu düşünülen nadir bir baba soyunun, Maniotlar arasında son derece yüksek oranda görüldüğünü ortaya koydu. Ayrıca, anakara Yunanistan’daki topluluklarda yaygın olan Germen ve Slav kökenli soy hatlarının Deep Maniotlarda neredeyse hiç bulunmadığı belirlendi.

Ataerkil yapının izleri anne soyunda da görülüyor

Anne hattını incelemek için 50 Deep Maniotun mitokondriyal DNA’sı analiz edildi. Bu analiz, 30 farklı anne soyunun varlığını ortaya koydu. Bu soyların büyük bölümü Tunç ve Demir Çağı’nda Batı Avrasya’da yaşayan topluluklarla bağlantılı olsa da, bazı hatların yalnızca Deep Maniotlara özgü olduğu ve günümüz Avrupa nüfuslarında karşılığı bulunmadığı saptandı. Araştırmacılara göre bu durum, erkek soylarının yerel kaldığı, sınırlı sayıda kadının ise dış topluluklardan dahil olduğu güçlü ataerkil bir toplumsal yapıya işaret ediyor.

Kurucu etki ve ortak atalar

Hem anne hem baba soylarında “kurucu etki” olarak bilinen genetik bir daralma tespit edildi. Bu etki, küçük bir grubun yeni bir topluluk oluşturmasıyla genetik çeşitliliğin azalması anlamına geliyor. Çalışmaya göre Maniot erkeklerinin yarısından fazlası, MS 7. yüzyılda yaşamış tek bir erkek atadan geliyor. Benzer bir daralmanın anne soylarında da 6. ile 9. yüzyıllar arasında yaşandığı belirlendi.

Sözlü tarihten genetiğe uzanan doğrulama

Araştırmacılar, Deep Maniotlara ait yüzyıllardır aktarılan ortak köken anlatılarının, genetik bulgularla büyük ölçüde doğrulandığını vurguluyor. Bu topluluk, Kavimler Göçü öncesi Yunan dünyasının genetik yapısına dair nadir ve canlı bir örnek sunuyor.

Kaynaklar: Davranoglou, L., Kofinakos, A. P., Mariolis, A. D., Runfeldt, G., Maier, P. A., Sager, M., Soulioti, P., Mariolis-Sapsakos, T., & Heraclides, A. (2026). Uniparental analysis of Deep Maniot Greeks reveals genetic continuity from the pre-Medieval era. Communications Biology. https://doi.org/10.1038/s42003-026-09597-9