Denizlerde zeka izleri: Belugalar bilim insanlarını şaşırttı

Aynaya bakıp saçını düzeltmek ya da yüzündeki bir detayı kontrol etmek günlük bir alışkanlık gibi görünür. Ancak bilim insanlarına göre bu davranış, daha derin bir zihinsel sürecin göstergesi olabilir: öz-farkındalık.

Bunu ölçmek için kullanılan yöntem “ayna testi”dir. Temel soru şudur: Bir canlı, aynadaki görüntünün kendisine ait olduğunu anlayabiliyor mu?

Uzun yıllar boyunca bu yeteneğin yalnızca insanlara özgü olduğu düşünüldü. Sonraki araştırmalar şempanzeler, filler ve yunusların da bu testi geçebildiğini ortaya koydu. Şimdi ise listeye yeni bir tür eklendi: belugalar.

New York Akvaryumu’nda dikkat çekici gözlem

New York Akvaryumu’nda yapılan bir araştırmada dört beluga balinası—Kathy, Marina, Natasha ve Maris—gözlem altına alındı. Çalışma Wildlife Conservation Society koruması altında yürütüldü.

Bilim insanları, havuza iki yönlü özel bir pleksiglas ayna yerleştirdi. Amaç, hayvanların davranışlarını doğal akış içinde bozmadan incelemekti.

İlk sonuçlar bile araştırma ekibini şaşırttı.

Ayna karşısında beklenmeyen davranışlar

Belugalar aynanın önünde yalnızca meraklı hareketler sergilemedi. Davranışları, sıradan bir nesne incelemesinden daha ileri bir düzeye işaret etti.

Kendi etraflarında dönerek vücutlarını gözlemlediler. Karın bölgelerini incelediler, yüzgeçlerini farklı açılardan kontrol ettiler ve normalde göremeyecekleri alanlara dikkat ettiler.

Araştırmacılara göre bu durum, aynayı sadece bir görüntü yüzeyi olarak değil, bir “kontrol aracı” gibi algıladıklarını gösteriyor.

Natasha deneyi: Öz-farkındalık ihtimali

Hunter College’daki bilişsel araştırma laboratuvarından Alex Mildener, belugaların yalnızca yansımaya bakmadığını, onu aktif şekilde kullandığını belirtti.

Özellikle Natasha isimli beluga deneyin merkezine yerleşti.

Araştırmacılar Natasha’nın baş bölgesine, sağ göz ile kulak arasına geçici bir işaret yerleştirdi. Natasha aynanın karşısına geçtiğinde davranışı değişti. İşaretli bölgeyi aynaya yaklaştırdı ve tekrar tekrar o noktayı kontrol etti.

Sadece bununla kalmadı. Kafasını farklı yönlere çevirdi, solunum deliğinden kabarcıklar çıkardı ve ağzını açıp kapatarak tepkiler verdi. Hatta ilk kez bir oyuncağı aynanın önünde kullanarak yansımanın nasıl değiştiğini gözlemledi.

Bilim insanlarına göre bu davranışlar, güçlü bir öz-farkındalık ihtimaline işaret ediyor.

Küçük bir grup, büyük bir soru

Araştırma yalnızca dört beluga üzerinde yapıldı. Ancak uzmanlar, elde edilen gözlemleri önemli bir işaret olarak değerlendiriyor.

Bu bulgular, belugaların bilişsel kapasitesine dair şimdiye kadarki en dikkat çekici veriler arasında gösteriliyor.

Bir sonraki adım: Ahtapotlar

Araştırma ekibi, deniz canlılarının zihinsel dünyasını daha iyi anlamanın koruma çalışmalarına da katkı sağlayacağını düşünüyor.

Bir sonraki aşamada gözler ahtapotlara çevrildi. Amaç, okyanusun farklı türlerinde öz-farkındalık ve bilişsel sınırları daha net ortaya koymak.