Yılbaşının sessiz simgesi kokina nasıl doğdu?

Kokina çoğu zaman tek bir çiçek sanılır. Oysa bu demet, doğada yan yana bulunmayan iki ayrı bitkinin insan eliyle bir araya getirilmesiyle oluşur.

Dikenli, koyu yeşil dallar Ruscus aculeatus adlı bitkiye aittir. Bu yapının üzerine tek tek bağlanan kırmızı meyveler ise genellikle Smilax excelsa gibi sarmaşık türlerinden toplanır.

Her bir meyvenin dala bağlanması zaman ve sabır ister. Bu nedenle kokina, yalnızca bir süs değil; el emeğiyle şekillenen geleneksel bir aranjmandır. Bugün hâlâ sokak tezgâhlarında satılan kokinalar, bu zahmetli sürecin izlerini taşır.

Kokinanın hikâyesi, Osmanlı döneminin çok kültürlü İstanbul’una uzanır. İsmini Rumca kökenli, Yunanca’da “kırmızı” anlamına gelen “kokkino” kelimesinden alır.

Kırmızı renk, geçmişten bu yana yalnızca dikkat çekici değil; aynı zamanda koruyucu ve bereket getirici bir simge olarak kabul edilmiştir.

Beyoğlu, Balat ve Samatya gibi semtlerde yaşayan Rum aileler, kokinayı yeni yıl öncesinde evlerine alırdı. Zamanla bu gelenek, İstanbul’daki Ermeni ve Yahudi toplulukları arasında da benimsendi. Böylece kokina, dinlerin ve kültürlerin ötesinde, ortak bir şehir hafızasının parçası hâline geldi.

Kokina bir çiçek değildir; ama dayanıklılığıyla çiçeklerden ayrılır. Uzun süre solmaması, meyvelerini koruması ve canlı rengini kaybetmemesi, onu yılbaşı dönemine uygun kılar.

Kırmızı meyveler yeni başlangıçları, yeşil dallar ise yaşamın devamlılığını simgeler.

Bir dönem yılbaşı alışverişinin vazgeçilmezlerinden biri olan kokina, bugün daha çok nostaljik bir alışkanlık olarak varlığını sürdürür. Yine de her aralık ayında, sokaklarda belirdiğinde geçmişle bugün arasında görünmez bir bağ kurar.

Kokina, yıllar içinde yalnızca bir süs olmaktan çıkarak simgesel anlamlar yüklenen bir obje hâline gelmiştir.

İnanışlara göre kokina;

1. bolluk ve bereketi,
2. huzur ve mutluluğu,
3. şansı ve iyi dilekleri temsil eder.

Bu anlamlar, onu yılbaşında evlere giren sessiz bir umut nesnesine dönüştürür.

Kokina ile ilgili en bilinen anlatılardan biri, kuşaktan kuşağa aktarılan bir efsaneye dayanır. Rivayete göre, yılbaşında alınan kokina bir sonraki yıla kadar yapraklarını ve meyvelerini kaybetmezse, ev sahibi olunacağına inanılır.

Bir başka söylenceye göre ise kokina, bulunduğu eve yıl boyunca huzur ve şans getirir. Yeni yılın ilk saatlerinde evde yer alması, iyi başlangıçların işareti olarak görülür. Bilimsel bir karşılığı olmasa da bu anlatılar, kokinanın kültürel değerini pekiştirir.

Günümüzde yapay kokina demetleri de oldukça yaygındır. Sentetik malzemelerden üretilen bu ürünler, dekoratif açıdan pratik bir çözüm sunar. Ancak geleneksel anlatılarda önemli olan, kokinanın zamanla solup solmamasıdır.

Bu nedenle sembolik anlamı yaşatmak isteyenler için doğal kokina hâlâ tercih edilir. Yapay kokina ise daha çok görsel bütünlüğü önemseyenler için bir alternatiftir.

Kokina, hem bireysel hem de paylaşılan bir anlam taşır.

Kendiniz için aldığınızda, yeni yıl atmosferini evinize davet eder.

Bir başkasına hediye ettiğinizde ise bereket, iyi niyet ve umut dileğini simgeler.

Belki de bu yüzden kokina, her yıl yeniden ortaya çıkar. Çünkü o, yalnızca geçmişten kalan bir gelenek değil; her yeni yılda tekrar anlam kazanan bir hikâyedir.

Kokina, doğası gereği dayanıklı bir bitkisel düzenleme olarak bilinir. Ancak onun aylar boyunca formunu, rengini ve canlı görünümünü koruyabilmesi, bulunduğu ortam ve uygulanan bakım koşullarıyla doğrudan ilişkilidir. Yılbaşı döneminde alınan kokinanın yeni yıla kadar bozulmadan kalması, yalnızca bir efsane değil; aynı zamanda doğru bakımın da bir sonucudur.

Kokina, ani sıcaklık değişimlerinden hoşlanmaz. Aşırı sıcak ya da soğuk ortamlar, hem yeşil dalların hem de kırmızı meyvelerin kısa sürede form kaybetmesine neden olabilir. Bu nedenle kokina için en uygun ortam, sabit ve ılıman bir oda sıcaklığıdır.

Su ihtiyacı oldukça düşüktür. Haftada bir ya da iki kez sulama genellikle yeterlidir. Eğer kokina bir vazo içinde sergileniyorsa, sap uçlarının eğimli şekilde kesilmesi ve iki ya da üç günde bir suyun yenilenmesi, bitkinin daha uzun süre canlı kalmasını sağlar. Burada önemli olan, su seviyesinin yalnızca sap uçlarına temas etmesi; dalların su içinde kalmamasıdır.

Işık konusunda da seçicidir. Doğrudan ve yoğun güneş ışığı, kokinaya zarar verebilir. Bu nedenle serin, aydınlık fakat güneş ışığını filtreleyen bir ortam ideal kabul edilir.

Demet hâlinde hazırlanan kokinalarda, zamanla gevşeme yaşanabilir. Bu nedenle demeti bir arada tutan iplerin aralıklarla kontrol edilmesi, düzenlemenin formunu korumasına yardımcı olur. Bazı kaynaklar hafif nemlendirme önerse de aşırı sprey uygulamaları tavsiye edilmez.

Önemli Bir Uyarı

Kokinanın kırmızı meyveleri (silcan), özellikle evcil hayvanlar ve küçük çocuklar için zehirli olabilir. Bu nedenle kokinanın erişilemeyecek bir noktada konumlandırılması önemlidir. Görsel olarak çekici olan bu meyveler, merak uyandırabileceği için dikkatli olunmalıdır.

Kokina çoğu zaman klasik anlamda bir saksı bitkisi olarak değil; vazo, çiçek sepeti ya da dekoratif düzenleme içinde kullanılır. Bunun temel nedeni, kokinanın doğada bu formda yetişmemesi ve genellikle iki farklı bitkinin el işçiliğiyle bir araya getirilmesiyle oluşturulmasıdır.

Yine de kokinayı saksı benzeri bir düzenleme içinde sergilemek isteyenler için bazı temel noktalar öne çıkar. Derin olmayan, geniş ağızlı bir vazo ya da saksı tercih edilmelidir. Bu tür kaplar, dalların rahatça yayılmasına ve düzenlemenin görsel bütünlüğünün korunmasına olanak tanır.

Suyun tabanda birikmemesi büyük önem taşır. Bu nedenle klasik çiçek saksılarından ziyade, su kontrolünün daha kolay olduğu vazo benzeri kaplar daha uygundur. Eğer kokina vazoda tutuluyorsa, suyun iki ya da üç günde bir değiştirilmesi, sap uçlarının tazelenmesi ve su seviyesinin minimumda tutulması önerilir.

Doğru ortam ve ölçülü bakım sağlandığında, kokina yalnızca bir yılbaşı süsü olmaktan çıkar; aylar boyunca bulunduğu mekânda geçmişten gelen bir geleneğin sessiz temsilcisi olarak varlığını sürdürür.