Antarktika’da 100 yıllık gizem çözüldü: Kanlı şelale aslında nasıl fışkırıyor?

Taylor Glacier’ın beyaz yüzeyi üzerinde dikkat çeken sıra dışı bir manzara bulunur. Buzulun içinden çıkan koyu kırmızı bir sıvı, çevredeki buzları kan rengine boyar. Bu akıntı, yıllardır “Kanlı Şelale” adıyla bilinir.

Bilim insanları bu doğa olayını ilk kez 1911 yılında kayda geçirdi. O günden sonra bölge hem araştırmacıların hem de kutup kaşiflerinin ilgisini çekti. Parlak kırmızı renk, uzun süre açıklanamayan bir gizem olarak kaldı.

Zamanla araştırmalar, sıvının kaynağını ortaya çıkardı. Buzulun altında çok eski bir tuzlu su rezervi bulunur. Bu su yüzeye çıktığında oksijenle temas eder. İçindeki demir hızla oksitlenir ve birkaç dakika içinde kırmızıya döner. Ancak bilim insanları uzun süre başka bir soruya yanıt bulamadı: Bu su neden aniden yüzeye çıkıyordu?

Yeni araştırma gizemi aydınlatıyor

Antarctic Science dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bu soruya somut verilerle yanıt verdi. Araştırma ekibi, Kanlı Şelale’nin nasıl ortaya çıktığını ölçüm cihazlarından elde edilen verilerle ortaya koydu.

Veriler tamamen tesadüfi bir anda kaydedildi. Buzul üzerinde bulunan bir GPS cihazı, şelaleyi izleyen kamera ve yakınlardaki gölde yer alan sensörler aynı anda çalışıyordu. Bu sayede araştırmacılar olayın tüm aşamalarını takip edebildi.

Buzulun altındaki basınç

2018 yılının Eylül ayında ölçüm cihazları sıra dışı bir hareket kaydetti. Buzulun yüzeyi kısa süre içinde aşağı doğru çöktü ve hareketi yavaşladı. Aynı anda kamera, şelaleden taze kırmızı suyun fışkırdığını gösterdi.

Peter T. Doran ve ekibi bu verileri bir araya getirerek süreci açıklığa kavuşturdu. Araştırmaya göre olayın temel nedeni, buzulun altında biriken yoğun basınç.

Buzulun altındaki tuzlu su milyonlarca tonluk buzun ağırlığı altında sıkışır. Buzul yavaş hareket ederken bu suyu çatlaklara doğru iter. Basınç belirli bir noktaya ulaştığında sıvı aniden dışarı çıkar.

Suyun bir bölümü Kanlı Şelale’den yüzeye akar. Diğer bölümü ise gizlice çevredeki gölün derinliklerine sızar. Su boşaldığında alttaki destek azalır ve buzul kısa süreli bir çökme yaşar.

Önceki keşiflerle tamamlanan tablo

Son çalışma, daha önce yapılan araştırmaların üzerine kuruldu. 2017 yılında yapılan radar incelemeleri, tuzlu suyun buz içinde donmadan hareket edebildiğini gösterdi. Yüksek tuz oranı suyun donma noktasını düşürür ve akışın sürmesini sağlar.

2023 yılında ise Johns Hopkins University’nden araştırmacılar kırmızı rengin kaynağını ayrıntılı biçimde inceledi. Araştırma, rengin klasik demir minerallerinden değil mikroskobik demir parçacıklarından oluştuğunu ortaya koydu.

Yeni çalışma bu bulguları bir araya getirdi. Böylece Antarktika’nın en dikkat çekici doğa olaylarından biri olan Kanlı Şelale’nin nasıl oluştuğu ilk kez bütün yönleriyle açıklanmış oldu.