Kozmik çanak

İsveç-ESO Milimetrealtı Teleskobu (SEST), İsveç Ulusal Bilim Araştırma Konseyi (NFR) ve Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) ortaklığı ile inşa edilmişti. Her ne kadar 2003 yılında hizmet dışı bırakılmış olsa da, hâlâ Şili’nin Atacama Çölü’nde, 2.374 metre rakımda bulunan La Silla Gözlemevindeki yerini koruyor. İlk ışığını 1987’de alan SEST, o dönemde güney yarımküredeki tek büyük milimetre altı teleskoptu.

Teknik özellikler ve gözlem kapasitesi

• Çapı 15 metre olan bir çanak antene sahipti ve milimetre altı dalga boylarında çalışacak şekilde tasarlanmıştı.
• Yaklaşık olarak 70–365 GHz frekans aralığında gözlemler yapabiliyordu; bu da soğuk gaz ve toz bulutlarını incelemek için kritik bir aralıktı.
• Milimetre altı gözlemler, görünür ışıkta görülmeyen bölgeleri ortaya çıkarabildiği için SEST özellikle yıldız oluşum bölgeleri, moleküler bulutlar ve galaksi çekirdekleri üzerine çalışmalarda kullanıldı.

Bilimsel katkıları

• Güney yarımkürede uzun yıllar boyunca bu dalga boyunda çalışan en önemli teleskoplardan biri oldu.
• Karbon monoksit (CO) gibi moleküler çizgilerin haritalanması sayesinde, Samanyolu’nun güney bölgelerindeki gaz dağılımına dair temel veriler sağladı.
• Yakın galakselerdeki yıldız oluşum süreçleri ve galaktik yapı çalışmaları için sıkça referans verilen veriler üretti.

Tarihsel önemi

• SEST, daha sonra gelen APEX ve ALMA gibi çok daha gelişmiş teleskoplar için hem teknik hem de operasyonel anlamda bir öncü (pathfinder) rolü üstlendi.
• Atacama’nın kuru ve yüksek rakımlı koşullarının milimetre ve milimetre altı astronomi için ne kadar uygun olduğunu pratikte kanıtlayan ilk büyük ölçekli projelerden biri oldu.

Günümüzdeki durumu

• 2003’te bilimsel operasyonları sona erse de, teleskop yapısı La Silla Gözlemevi’nde tarihsel bir miras olarak varlığını sürdürüyor.
• Bugün aktif olarak gözlem yapmasa da, astronomi tarihinde Avrupa–Şili iş birliğinin ve güney yarımküredeki milimetre altı astronominin gelişiminin simgelerinden biri kabul ediliyor.