3 dk okunma süresi

Mars’ın mavi geçmişi: Arktik Okyanusu kadar büyük bir deniz vardı

İçeriği Paylaş

Mars’ta bir zamanlar Arktik Okyanusu büyüklüğünde bir okyanus vardı. Yeni uydu görüntüleri, antik deltalar ve kıyı çizgileriyle Kızıl Gezegen’in “mavi” geçmişini ortaya koyuyor.

Bilim insanları, Mars’ın milyarlarca yıl önce devasa bir okyanusla kaplı olduğunu doğruladı. 12 Ocak 2026’da npj Space Exploration dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, Kızıl Gezegen’in yüzeyinde bir dönem, en az Dünya’daki Arktik Okyanusu kadar büyük bir su kütlesi bulunuyordu.

Bern Üniversitesi liderliğinde çalışan uluslararası ekip, Mars’ın en büyük kanyon sistemi olan Valles Marineris’te keşfettikleri jeolojik yapılar sayesinde, yaklaşık üç milyar yıl öncesine ait bir kıyı şeridinin izlerini ortaya çıkardı.

Uydu görüntüleri deltaları ortaya çıkardı

Araştırmada, Avrupa Uzay Ajansı’nın ExoMars Trace Gas Orbiter uzay aracında yer alan CaSSIS (Renkli ve Stereo Yüzey Görüntüleme Sistemi) kamerasından elde edilen yüksek çözünürlüklü görüntüler kullanıldı. Bu veriler, Mars Express ve Mars Reconnaissance Orbiter görevlerinden gelen bilgilerle birleştirildi.

Özellikle Coprates Chasma’nın güneydoğusunda tespit edilen jeomorfolojik yapılar, Dünya’daki klasik nehir deltalarına şaşırtıcı derecede benziyor. Bilim insanları, bu yapıların akan suların büyük bir su kütlesine döküldüğü alanlarda oluştuğunu belirtiyor.

Bir okyanusa açılan nehir ağızları

Araştırmanın ilk yazarı ve Bern Üniversitesi doktora öğrencisi Ignatius Argadestya’ya göre, Mars yüzeyinin ayrıntılı biçimde haritalanmasını sağlayan bu görüntüler, geçmişteki su varlığına dair çok net ipuçları sunuyor. Ekip, “yelpaze deltası” olarak adlandırılan ve suya doğru yayılan tortu birikimlerini tespit etti.

Bern Üniversitesi’nden Profesör Fritz Schlunegger ise bu yapıların açıkça bir nehrin okyanusa döküldüğü noktaları gösterdiğini vurguluyor. Benzer yüksekliklerde bulunan deltalar sayesinde, araştırmacılar antik deniz seviyesini yeniden oluşturmayı ve Mars’taki eski kıyı çizgisini belirlemeyi başardı.

Arktik Okyanusu kadar büyük bir su kütlesi

Elde edilen bulgular, söz konusu okyanusun Mars’ın kuzey yarımküresinin büyük bir bölümünü kapladığını ve en az Dünya’daki Arktik Okyanusu büyüklüğünde olduğunu gösteriyor. Daha önce de Mars’ta okyanus olabileceği öne sürülmüştü; ancak bu yeni çalışma, önceki araştırmalara kıyasla çok daha hassas ve doğrudan kanıtlara dayanıyor.

Bugün bu eski delta yapılarının üzeri rüzgârın şekillendirdiği kumullarla kaplı olsa da, özgün formları hâlâ net biçimde ayırt edilebiliyor.

Mars’ta yaşam için uygun koşullar var mıydı?

Bu keşif, Mars’ın geçmişte yaşam için elverişli koşullara sahip olmuş olabileceğini de gündeme getiriyor. CaSSIS kamerasının geliştirilmesine öncülük eden Bern Üniversitesi’nden Profesör Nicolas Thomas, sistemin 2018’den bu yana Mars yüzeyinin yüksek çözünürlüklü renkli görüntülerini sağladığını hatırlatıyor.

Araştırmacılara göre, bugün kuru ve kızıl olarak bildiğimiz Mars, bir zamanlar Dünya’ya daha çok benzeyen “mavi” bir gezegendi. Bu durum, gezegenlerdeki suyun ne kadar değerli ve aynı zamanda ne kadar geçici olabileceğini de gözler önüne seriyor.

Sıradaki adım: Mars toprağının kimyası

Ekip, bir sonraki aşamada Mars’taki antik toprakların mineral yapısını incelemeyi planlıyor. Amaç, gezegende geçmişte nasıl bir aşınma ve kimyasal değişim süreci yaşandığını anlamak. Bu çalışmalar, Mars’ın iklim geçmişine ve potansiyel yaşam izlerine dair yeni ipuçları sunabilir.

Fotoğraf: Credits: F. Schmidt/NASA/USGS/ESA/ DLR/FU Berlin (G. Neukum)