Psikologlara göre hayatta insanları en çok tüketen 100 seçim
Hayat seçimlerle dolu. Bazı kararları vermek nispeten kolay: "Akşam ne yesem?" gibi şeyler düşük risklidir ve büyük tabloya bakıldığında oldukça önemsizdir. Ancak diğer senaryolar çok ama çok daha zor. Bir işten ayrılmak, aile kurmak, o problemli eski sevgiliye mesaj atmak; tüm bunlar yaşamda önemli sonuçlar doğurabilir. Peki insanlar en çok hangi seçimlerle mücadele ediyor?
İsviçre'deki Zürih Üniversitesinde çalışan psikologlar, günlük ikilemlerimizi daha iyi anlamak ve çeşitli belirsizlikleri çevreleyen yaygın stresi değerlendirmek için açık uçlu bir anket hazırlamışlar. İsviçre'de bulunan 4.380 gönüllüye tehlikeli senaryolardan oluşan birtakım sınırlı kümelerden cevap seçme görevi vermek yerine, Renato Frey'in öncülüğündeki araştırmacılar cevap alanını tamamen boş bırakmış. Detayları Psychological Science bülteninde yayımlanan çalışmalarında aktarılan sonuçlara göre 2025 yılında başımıza en çok dert açan şeylerde bazı tutarlılıklar var.
"Nispeten dolambaçsız bir biçimde, çalışmamıza katılanlardan sadece tek bir riskli seçim söylemelerini istedik" diyor Frey bir açıklamasında. "Genel olarak, hayatın farklı alanlarındaki bu riskli seçimlerin dağılımı oldukça sabit kaldı."
Görüntü: Popüler yanıtlarda meslekleri ekonomi ve araba kullanmak takip ediyor. Görüntü: Psychological Science, Frey vd.
Belli katılımcılar arasında farklılık gösteren tek şey sorunun sorulma biçimi olmuş. "Tehlikeli" ifadesi, mümkün olan en geniş tipte yanıtı elde etmek için bilerek muğlak bırakılmış. Belli kişiler için risk çoğunlukla kumar gibi rastgelelikler ile ilişkilendirilirken, diğerleri ise sonuçları önemli durumları düşünebilir. Gönüllülerden ayrıca kendilerinin karar verdikleri riskli bir seçimi açıklamaları istenirken, diğerleri sosyal çevrelerinden duydukları bir hikayeyi aktarmış. Ardından bu daha riskli ve daha güvenli kararların sonuçlarını tarif etmeleri istenmiş.
Fakat nüfus özellikleri belli yanıtlara etki etmiş. Daha genç katılımcılar genelde işten çıkmayı büyük bir risk olarak belirtirken, yaşı büyük katılımcıları yeni bir işe girmek strese sokmuş.
Frey şöyle açıklıyor: "Daha ayrıntılı bu desenler, aslında popülasyondaki hangi alt grupların hangi riskli seçimlere maruz kaldığını anlamamızda yardımcı oluyor."
Çalışmanın yazarları, yeni veri tabanının yakında politika belirleyicilerin hangi popülasyonlarda ilave karar yardımı veya desteği gerektiğini belirlemesine yardımcı olacağını ve diğer psikologların bu bilgileri kullanarak hastalar arasındaki daha geniş boyuttaki temaları anlayabileceklerini düşünüyor.
"Bence bu çalışma, arada bir de olsa insanlara uzanıp daha keşfe dayalı, veri güdümlü, tabandan yukarı olan bu araştırmaları nasıl yapmamız gerektiği konusunda bir nevi rehber görevi görebilir" diyor Frey.
Yazar: Andrew Paul/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.
