Sincaplar gömdükleri bütün yemişleri nasıl buluyor?

Kendim için düzenli olarak eşya "saklayan" biri olarak (anahtarlar, fişler ve hatta konuştuğum sırada telefonum bile), Sarah Silverman'ın sincapların kuru yemişlerinin %80'ini nereye gömdüklerini unuttukları şakasının beni anlattığını hissediyorum. "Üstelik ağaçlar bu şekilde dikiliyor!" diye bitiriyor Silverman sözlerini 2021 Netflix özel yapımı Toz Zerresi'nde.

Bu kalın, çalı kuyruklu küçük felaketler bu tür bir kaosa rağmen gelişip serpilebiliyorsa, kendim için de umut olabileceğini düşündüm: Görünüşe göre gerçek olamayacak kadar iyiydi.

New England Üniversitesi Deniz ve Çevre Ürünleri Programlarında çalışan ve kampüste uzun soluklu gri sincap araştırmasına öncülük eden Profesör Dr. Noah Perlut, "Sarah Silverman'ın komedisini takdir ediyorum ama gerçekte bu konuda çok iyiler" diyor. "Ortalama bir sincap olamazsınız yoksa ölürsünüz. Hayatta kalan ve çocuk yapan sincaplar sadece ortalamanın üzerinde olanlardır."

Her sonbaharda sincaplar, haftalar boyu kendi alanlarına yüzlerce kuruyemiş ve tohum zulalayarak kışa karşı hazırlık yarışına giriyor. Yiyecekler seyrekleştiğinde, soğuk ayları atlatmak için bu zulalara bel bağlıyorlar. Peki bu olağanüstü sincaplar, gizledikleri yüzlerce kuru yemişin yerini nasıl buluyor?

Sincaplar kuru yemişlerini nasıl buluyor?

Perlut'a göre sincaplar zulalarını bulmakta tek bir strateji kullanmıyor. Bunun yerine koku duyusu, görme kabiliyeti ve hatta diğer sincapların hareketleri ve koku işaretlerinden gelen ipuçlarının yer aldığı bir beceri grubundan yararlanıyorlar. "Bu araç takımının tamamını kullanıyorlar" diyor Perlut.

Fakat yiyeceği yerden çıkarma zamanı geldiğinde, işin büyük kısmını uzamsal hafıza yapıyor gibi görünüyor. Yürütülen saha deneylerinden birinde bilim insanları sincapları kandırmaya çalışmış. Gerçeğiyle aynı görünen sahte kuru yemiş zulaları oluşturmuş ve hatta sahte olanlar gerçek kokuyu taşısın diye aralarındaki çimenlik kısımları bile değiştirmişler.

Sonuç ne mi olmuş? Sincapları kandıramamışlar. Neredeyse hiç hatasız, sahtekarları görmezden gelmiş ve gizledikleri gerçek yerleri kazmışlar.

Sincaplar aylar sonra bile kuru yemişlerini gömdükleri yeri kolayca bulabiliyormuş. Video: Sincap 2013'te gömdüğünü gördüğüm kuru yemişleri çıkarırken, William Forsche 1999'daki o deneyden, gri sincaplar üzerinde yürütülen önceki saha çalışmalarına kadar onlarca yıllık araştırmaların hepsi aynı sonuca işaret ediyor: Sincaplar saklanan yiyecekleri bulmada Silverman'ın viral şakasının düşündürdüğünden çok daha iyiler. 1980'de yürütülen bir kent çalışmasında, gri sincapların sakladıkları yiyeceklerin yaklaşık yüzde 85'ini çıkardıkları tahmin edilmiş.

Daha yakın bir zamanda, 2023 yılında yürütülen bir çalışmada şehir içindeki bir parkta yaşayan kızıl sincapların sakladıkları yiyeceklerin büyük bir kısmını hemen buldukları aktarılıyor; diğer sincaplarla sıkı biçimde rekabet etseler bile.

Sincaplar birer düzen ustası

Bir diğer yaygın yanlış kanı ise bütün sincap zulalarının yer altında olduğu.

"Genelde bu depoların yer altına gömüldüklerini düşünüyoruz ancak bir gri sincap olduğunuzu ve çok miktarda kar ya buz bulunan bir yerde yaşadığınızı hayal edin" diyor Perlut. "Tek bir palamut için her seferinde çıkıp yarım metre kazamazsınız."

Soğuk iklimlerde yaşayan sincaplar, bunun yerine yiyeceklerini ağaçların oyuk ve dallarında saklıyor; zihin haritalarının ne kadar karmaşık olabileceğini gösteren bir diğer kanıt bu da. "Yiyeceklerini birçok ağacın neresine yerleştirdiklerini hatırlamaları gerekiyor" diyor Perlut.

Doğu gri sincabı gibi ağaçta yaşayan çoğu sincap, biyologların saçıcı istifçi şeklinde adlandırdığı türden; yani yiyeceklerinin tamamını tek bir yerde tutmak yerine onları geniş bir alana saklıyorlar. Kızıl sincaplar gibi diğer türler ise ambar istifçiliğini tercih ediyor. Bu, yiyeceklerin sıkı biçimde savunulan tek bir "kilerde" stoklandığını gösteren, bilimsel yönden havalı bir terim. Ortalama bir sincabın ev menzilinin 2,5 hektardan 3,5 hektara kadar değiştiği (hemen hemen dört futbol sahası büyüklüğünde) ve birkaç yuva içerebildiği düşünüldüğünde, akılda tutulması gereken bir sürü alan bulunuyor.

Üstelik yalnız kendi varlıklarını da takip etmiyorlar; diğer herkesin yemek planlarında da gözleri var. "Sincaplar bölgeci değillerdir ve birbirlerinin saklama davranışını izlerler, yiyeceklerini çalar ve sonrasında onları diğer yerlere saklarlar" diyor Perlut. Diğer bir ifadeyle bellekleri sadece "Yiyeceklerimi nereye koydum?" sorusundan ibaret değildir. "Diğer sincaplar kendilerininkini nereye koydu?" diye de düşünürler.

Perlut, bir sincabın aklındakilerinin iki hafta kadar mükemmel kaldığını ve iki aya kadar güçlü kalabileceğini belirtiyor. Hatırlama zamanları bakımından da akıllı olduklarını söylüyor: Meşe ağaçlarının palamutları hızlı filizleniyor, dolayısıyla sincaplar bunları yavaş çimlenen kızılmeşe palamutlarından önce tüketiyor.

Ahlak yok, sadece yemek var

Açlık bastırdığında pek çok sincap yıl boyu denenip kanıtlanmış bir yönteme bel bağlıyor: Hırsızlığa. Araştırmacılar bu stratejiyi kibarca yürütmek şeklinde adlandırıyor.

Son olarak Permut, sincapların kafalarında alanlarının renkle kodlanmış zihinsel bir haritasını canlandırdıklarını söylüyor: Yiyeceklerini gömdükleri yerlere bir "renk", diğer sincapların yiyeceklerini sakladıkları noktalara başka bir renk veriyolar. Bir ağaç dalından yeri tarayabiliyor ve sadece kendi kilerlerini değil, çalınacak en iyi yerleri de hatırlayabiliyorlar.

Yemek zamanı geldiğinde, Perlut her zaman ilk önce hırsızlığı tercih ettiklerini söylüyor. "Sanırım hırsızlık yapmaya çalışmaya ve yapamadıklarında doğrudan kendi zulalarına gitmeye eğilimliler" diyor.

Sincaplar kasten yiyecek paylaşmasa da; ara sıra yapılan bu palamut hırsızlıkları için birbirlerini nadiren cezalandırıyorlar. Yine de bazen hedef şaşırtıyorlar: Bir sincap turin olarak aslında ağzında gizlediği bir yiyeceği gömüyormuş gibi yapabiliyor. Böylelikle izleyenleri kandırmaya çalışıyor.

İster inanın ister inanmayın, bu karşılıklı hırsızlık sistemi genelde sincaplar arasındaki barışı korumak için yeterli. Aslında o kadar etkili ki çoğu kez zamanları kendilerine kalıyor. "Gri sincaplar yiyecek aramaya çok zaman harcamıyorlar. Dinleniyor, bir şeyler izliyor ve sosyalleşiyorlar" diyor Perlut.