Rubin sahneye çıkıyor: 10 saatte 2 bin asteroit keşfi

Bunlardan 7’si Dünya’ya yakın (NEO) sınıfında cisimler ancak çarpma riski taşımıyorlar. Bu erken hasat, Güneş Sistemi haritamızı birkaç yıl içinde baştan çizecek bir keşif selinin provası gibi: Rubin’in 10 yıllık LSST taraması tam kapasiteyle başladığında, ilk iki yılda yüz binlerce yeni küçük cisim keşfi bekleniyor.

Rubin’in gücü, 3.200 megapiksellik dev kamerası ve gökyüzünü birkaç gecede bir baştan sona tarayan yüksek tekrar hızında saklı. Her pozdan sonra veriler yaklaşık 7 saniyede rasathaneden ABD’deki SLAC/USDF merkezine aktarılıyor; burada görüntü, referanslarla kıyaslanıp değişimler tespit ediliyor ve potansiyel olaylar için uyarı üretiliyor. Sistem tam kapasiteye çıktığında, gecede yaklaşık 10 milyon uyarı akışı öngörülüyor. Kataloglar 24 saat içinde yayımlanırken veriler 80 saat içinde Fransa ve Birleşik Krallık veri tesislerine aynalanıyor. Ham veri gecede yaklaşık 20 TB, 10 yılda yaklaşık 60 PB; işlenmiş toplam hacmin ise 500 PB’a ulaşacağı tahmin ediliyor. Kısacası, Rubin yalnızca bir teleskop değil; gökyüzünü uçtan uca işleyen bir veri fabrikası.

Bu hız ve derinlik, yıldızlararası cisim (ISO) avını da yeni bir ölçeğe taşımaya erkenden başladı. Teyitli ISO sayısı şimdilik sadece üç: 1I/ʻOumuamua, 2I/Borisov ve 3I/ATLAS. Rubin’in test görüntülerinde 3I/ATLAS yakalanarak astrometri/fotometri doğrulanmasında kullanıldı; bu, tesisin ISO’ları rutin biçimde izleme kapasitesine dair erken bir prova niteliğindeydi. Geniş alan ile sık tekrarın birleşimi, temkinli modellere göre yılda 1 civarında, iyimser senaryolarda ise onlarca ISO tespitini mümkün kılabilir. Kısacası, bu “gezginler” yakında nadir sürprizler olmaktan çıkabilir.

Aynı zamanda Rubin’in Orbitviewer adlı yeni web uygulaması da bu dev veri akışını halka sunuyor: Rubin ve Minor Planet Center verileriyle 3B, gerçek zamanlı yörünge görselleştirmesi izlenebiliyor. Mobilde 16 bin, güçlü masaüstlerinde 1 milyon nesne moduna kadar ölçeklenebilen Orbitviewer, anlık “keşif sayacı” ile yeni cisimleri canlı olarak sayıyor. Uygulama bilim insanları için hızlı bağlam, meraklılar için etkileşimli keşif penceresi sunuyor.

İlk ışık görüntüleriyle başlayan asteroit yağmuru, yakında ISO’lar ve kısa dönemli olaylarla birleşecek. Eğer evren sürprizlere açıksa, ki genelde öyledir, önümüzdeki on yıl küçük cisimler ve kozmik “misafirler” açısından astronominin altın çağı olabilir.

Fotoğraf: Rubin Gözlemevi, Samanyolu’nun kozmik ayrıntılarla zengin gece gökyüzünün altında - © ESA

Hazırlayan: Ulaş Duman Gerçek