Uzaya gönderilen 60 bin denizanası Dünya’ya döndüğünde yüzmeyi unuttu

Denizanası sürülerini okyanuslarda görmek sıradan bir manzara. Ancak bu canlıların bir dönem Dünya’nın ötesine, uzaya gönderildiğini düşünmek pek bilinen bir hikâye değil.

1990’lı yıllarda yürütülen bilimsel bir proje kapsamında yaklaşık 60 bin denizanası, yörüngede bulunan Spacelab laboratuvarına taşındı. Araştırmacılar bu deneyle yerçekimsiz ortamın canlıların gelişimini nasıl etkilediğini incelemeyi amaçladı.

Uzay görevlerinde çoğu zaman fare gibi laboratuvar hayvanları kullanılır. Ancak bazı araştırmalar için daha farklı canlılar gerekir. Denizanası da bu amaçla seçilen türlerden biri oldu.

Yerçekimini algılayan özel organ

Denizanalarının seçilmesinin önemli bir nedeni, yerçekimini algılamalarını sağlayan özel bir yapıya sahip olmalarıdır. “Statolit” adı verilen bu küçük organ, canlının yönünü belirlemesine yardımcı olur.

Araştırmacılar için bu yapı büyük bir araştırma fırsatı sundu. Bilim insanları, statolitlerin sıfır yerçekiminde nasıl geliştiğini ve bir canlının uzayda yönünü nasıl bulabileceğini anlamak istedi.

Deneyin bir diğer hedefi ise denizanalarının eşeysiz üreme evresi olan polip formunun uzay ortamında normal şekilde gelişip gelişemeyeceğini gözlemlemekti.

Uzaydaki denizanaları deneyi

Deney sırasında sağlıklı ay denizanası polipleri özel kuluçka düzeneklerine yerleştirildi ve uzay mekiği Columbia ile yörüngeye gönderildi. Görev yaklaşık dokuz gün sürdü.

Denizanaları uzayda, Dünya’daki kontrol grubuyla aynı çevre koşullarında tutuldu. Tek fark yerçekiminin bulunmamasıydı.

İlk incelemeler umut verici görünüyordu. Elektron mikroskobu altında yapılan analizler, uzayda gelişen denizanalarının fiziksel yapısının Dünya’da büyüyenlerle neredeyse aynı olduğunu ortaya koydu.

Dünya’ya dönüşte ortaya çıkan sorun

Ancak farklılıklar, canlılar hareket etmeye başladığında ortaya çıktı.

Uzayda gelişen denizanalarının yüzde 18’inden fazlasında ciddi yüzme ve nabız düzensizlikleri görüldü. Dünya’da büyüyen kontrol grubunda bu oran yalnızca yaklaşık yüzde 2 seviyesindeydi.

Araştırmacılar bu durumun, yerçekimini algılayan sistemin veya sinir–kas yapısının mikro yerçekimi ortamında farklı şekilde gelişmesinden kaynaklandığını belirledi. Uzayda büyüyen denizanaları, Dünya’nın yerçekimine döndüklerinde yönlerini bulmakta zorlandı ve kontrolsüz hareketler sergiledi.

Uzayda büyüyen canlılar için önemli ipuçları

Deneyden elde edilen veriler, uzay ortamının biyolojik gelişim üzerindeki etkisini ortaya koydu. Araştırmacılar ayrıca erkek denizanalarının yaşam süresinde kısalma ve embriyo sayısında azalma gibi sonuçlar da gözlemledi.

Bu bulgular, mikro yerçekiminin canlıların gelişim süreçlerini derinden etkileyebileceğini gösterdi. Denizanalarıyla yapılan bu sıra dışı deney, gelecekte uzayda doğacak veya büyüyecek canlıların karşılaşabileceği biyolojik sorunlara dair önemli ipuçları sundu.