Uzmanlar yanıtlıyor: Konuşma gecikmesinin normal mi, müdahale gerektiren bir durum mu olduğunu nasıl anlarsınız?

Ebeveynlerin sıklıkla sorduğu o kritik soru: "Ne zaman endişelenmeliyim ve ne zaman beklemeliyim?"

Dil ve Konuşma Terapistleri (DKT), çocuğun sadece çıkardığı kelime sayısına değil, aynı zamanda iletişim kurma niyetine ve sosyal becerilerine de bakmamız gerektiğini vurgular. İşte yaşa göre dikkat edilmesi gereken, beklenmemesi gereken temel göstergeler:

1. Altı Aydan Sonra Ses Çıkarma ve Anlama

Bebekler 4-6 ay civarında babıldama (babbling) adı verilen sesleri çıkarmaya başlar.

Kırmızı Çizgi: Bebek 9 aydan sonra dahi babıldamıyorsa veya 6. aydan sonra sesleri taklit etmeye çalışmıyorsa.

Bilimsel Destek: Uzmanlar, babıldamanın dil gelişiminin temeli olduğunu ve bunun olmaması durumunda işitme sorunları veya motor planlama güçlükleri açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirtir.

2. On İki (12) Ay: Jestler ve İşaretler

Bir yaş civarında kelime sayısı az olsa bile, çocuğun iletişim kurma yollarını gözlemlemek önemlidir.

Kırmızı Çizgi: 12. ayda işaret parmağıyla gösterme (pointing), el sallama, "bay bay" yapma gibi jestleri kullanmıyorsa.

Uzman Görüşü: Konuşma terapistleri, jestlerin dilin öncüsü olduğunu belirtir. Eğer çocuk istediği şeyi işaret ederek gösteremiyorsa, iletişim kurma niyetinde bir gecikme olabilir.

3. On Sekiz (18) Ay: Kelime Dağarcığı

Bu dönem, tek kelimelerin patlama yaptığı kritik bir eşiktir.

Kırmızı Çizgi: Çocuğunuz 18 aylık olmasına rağmen en az 6-10 anlamlı kelime kullanmıyorsa (Anne, baba hariç). Ayrıca, kelime dağarcığı hızla artmıyorsa.

Örnek: Sadece anlamsız sesler çıkarmak yerine, "top", "mama", "gel" gibi kelimeleri yerinde ve amaçlı kullanabilmelidir.

4. İki Yaş (24 Ay): İki Kelimelik Birleşimler

Bu yaşta beklenen en önemli ilerleme, kelimeleri birleştirerek basit cümleler kurma girişimidir.

Kırmızı Çizgi: 24 aylıkken iki kelimelik anlamlı cümleler kurmuyorsa ("Anne gel," "Su bitti," "Büyük top").

Bilimsel Destek: Araştırmalar, iki kelimeli kombinasyonların dilin söz dizimi (gramer) gelişiminin başlangıcı olduğunu gösterir. 24 aydan sonra bu becerinin olmaması, dikkatli bir değerlendirme gerektirir.

5. Üç Yaş (36 Ay): Anlaşılabilirlik ve Sosyal Etkileşim

Bu dönemde konuşmanın sadece kelimelerden ibaret olmadığı, sosyal kullanımın da önemli olduğu görülür.

Kırmızı Çizgi: Çocuğun konuşması, ebeveynleri haricindeki yabancılar tarafından dahi %75 oranında anlaşılmıyorsa. Ya da bir yetişkinle sohbet başlatıp sürdürme konusunda isteksiz veya beceriksizse.

Uzman Görüşü: Konuşma sorunları bazen sosyal iletişim sorunlarının (otizm spektrum bozukluğu gibi) bir belirtisi olabilir. Göz teması, paylaşım ve taklit becerileri de bu yaşta yakından izlenmelidir.

Ne Yapmalı? Uzmanlar Neyi Öneriyor?

Konuşma gecikmesinden şüpheleniyorsanız, atacağınız ilk adımlar bekle-gör taktiği olmamalıdır:

Pediatristle Görüşün: İlk olarak çocuğunuzun işitme testlerinin yapıldığından ve herhangi bir fiziksel sorunun olmadığından emin olun.

Dil ve Konuşma Terapistine Danışın: Uzmanlar, erken müdahalenin başarı şansını artırdığını belirtir. Beklemek yerine, 2 yaşından itibaren şüpheleriniz varsa gelişimsel bir değerlendirme talep etmek en doğru yoldur.

Evde Dil Ortamını Zenginleştirin: Çocuğunuzla sürekli konuşun, yüksek sesle kitap okuyun ve sorular sorarak onu konuşmaya teşvik edin. TV veya tablet başında geçirilen süreyi azaltarak yüz yüze iletişimi artırın.