Varise karşı günlük hareket neden önemli?
Gün içinde saatlerce masa başında oturmak ya da uzun süre ayakta kalmak, modern yaşamın en sık karşılaşılan alışkanlıkları arasında yer alır. Ancak bacaklardaki toplardamar sistemi, hareketten doğrudan etkilenen bir yapıya sahiptir. Bu nedenle düzenli hareket yalnızca genel sağlık açısından değil, toplardamar dolaşımının desteklenmesi bakımından da önem taşır.
Prof. Dr. Haşmet Bardakçı
Baldır kasları dolaşıma destek sağlar
Bacaklardaki toplardamarların temel görevi, kanı yer çekimine karşı kalbe doğru taşımaktır. Bu süreçte damar içindeki kapakçıkların yanı sıra baldır kasları da önemli rol üstlenir.
Yürüme sırasında baldır kaslarının kasılıp gevşemesi, toplardamarlar üzerindeki kanın yukarı doğru taşınmasına destek sağlar. Bu mekanizma kimi zaman “kas pompası” olarak da tanımlanır.
Uzun süre hareketsiz kalındığında ise bu pompa mekanizması yeterince devreye girmeyebilir. Buna bağlı olarak özellikle gün sonunda bacaklarda ağırlık, dolgunluk veya şişlik hissi daha belirgin hale gelebilir.
Uzun süre oturmak kadar uzun süre ayakta kalmak da önemli
Varis açısından yalnızca masa başında uzun saatler geçirmek değil, gün boyu ayakta kalmak da dikkate alınması gereken bir durumdur.
Öğretmenler, sağlık çalışanları, kuaförler, satış danışmanları veya iş gereği uzun süre aynı pozisyonda kalan kişilerde toplardamar sistemi daha fazla yük altında kalabilir. Bu nedenle gün içinde kısa aralıklarla pozisyon değiştirmek, birkaç dakika yürümek veya baldır kaslarını çalıştıran basit hareketler yapmak yararlı olabilir.
Buradaki amaç yoğun egzersiz yapmak değil, hareketsiz geçirilen süreyi mümkün olduğunca bölmektir.
Kısa yürüyüşler bile günlük rutine katkı sağlayabilir
Toplardamar sağlığı için her gün ağır egzersiz yapılması gerekmez. Düzenli yürüyüş, merdiven kullanımı, gün içinde kısa hareket molaları ve baldır kaslarını aktive eden egzersizler günlük rutine eklenebilir.
Masa başında çalışan kişilerde belirli aralıklarla ayağa kalkmak, kısa mesafeleri yürüyerek tamamlamak ve ayak bileğini hareket ettirmek dolaşım açısından destekleyici alışkanlıklar arasında yer alabilir.
Uzun yolculuklarda da benzer bir yaklaşım önemlidir. Saatlerce aynı pozisyonda kalmak yerine mümkün olduğunda ayağa kalkmak, kısa yürüyüşler yapmak veya otururken ayak bileği hareketleri uygulamak önerilebilir.
Hareket tek başına her şeyi belirlemez
Düzenli hareket önemli olsa da varis gelişimi yalnızca hareketsizlikle açıklanamaz. Genetik yatkınlık, yaş, gebelik, fazla kilo, hormonal değişiklikler ve mesleki koşullar da toplardamar hastalıkları açısından rol oynayabilir.
Bu nedenle günlük hareket, riskin tek başına önüne geçen bir yöntem olarak değil, toplardamar dolaşımını destekleyen yaşam alışkanlıklarından biri olarak değerlendirilmelidir.
Şikâyet varsa değerlendirme gerekebilir
Bacaklarda belirginleşen damarlar, gün sonunda artan şişlik, ağırlık hissi, yanma veya gece krampları varsa kalp ve damar cerrahisi değerlendirmesi gündeme gelebilir. Gerekli durumlarda renkli Doppler ultrasonografi ile toplardamarların yapısı, kan akımı ve kapakçıkların işlevi incelenebilir.
Değerlendirme sonucuna göre günlük hareketin artırılması, kilo kontrolü ve uygun kişilerde kompresyon çorabı kullanımı gibi öneriler gündeme gelebilir. Damar yapısı ve Doppler bulgularına göre skleroterapi, yüzeyel lazer uygulamaları veya endovenöz girişimler gibi işlemler de hekim değerlendirmesi sonrasında planlanabilir. Hangi yaklaşımın uygun olacağı ise kişinin şikâyetleri, muayene bulguları ve toplardamar sisteminin genel durumu birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
