Bacaklarınızdaki şişlik ve ağrı neyin habercisi? Uzmandan venöz yetmezlik, varis ve lipödeme karşı uyarı

Akşam saatlerinde ayakkabıların sıkması, çorap izlerinin derinleşmesi, bacaklarda dolgunluk ve ağırlık hissi… Çoğu kişi bu tabloyu yoğun bir günün doğal sonucu olarak görür. Ancak şişlik düzenli tekrar ediyor, giderek artıyor ya da ağrı eşlik ediyorsa dolaşım sistemi açısından değerlendirilmesi gereken bir durum söz konusu olabilir. Özellikle tek taraflı belirgin şişlik, ciltte renk değişikliği ya da hassasiyet varsa tablo basit bir yorgunlukla açıklanmayabilir.

En sık neden: Venöz yetmezlik ve varis

Bacaklarda ağrı ve ödemin en yaygın nedenlerinden biri venöz yetmezliktir. Toplardamar kapakçıkları yeterli çalışmadığında kan yerçekiminin etkisiyle bacaklarda göllenir. Damar içi basınç artar, sıvı dokular arasında birikir ve şişlik oluşur. Zamanla damar duvarı genişler ve varis ortaya çıkar.

Varis yalnızca ciltte görülen damar belirginliği değildir. Ağrı, yanma, dolgunluk hissi, gece krampları ve gün sonunda artan şişlik en sık yakınmalardır. İlerleyen süreçte ciltte koyulaşma, sertleşme ve iyileşmesi güç yaralar görülebilir. Damar içi kan akışı bozulduğunda günlük yaşam konforu belirgin şekilde etkilenebilir.

Genetik yatkınlık, uzun süre ayakta ya da oturarak çalışma, gebelik, hormonal değişiklikler ve fazla kilo riski artıran faktörler arasındadır.

Lipödem tabloyu karmaşıklaştırabilir

Özellikle kadınlarda görülen lipödem, sıklıkla kilo artışıyla karıştırılan kronik bir yağ dokusu hastalığıdır. Bacaklarda simetrik hacim artışı olur; ayaklar genellikle ince kalır. Artan doku hacmi, damarlardaki kanın kalbe dönüşünü zorlaştırabilir. Zamanla damar kapakçıklarına binen yük artar ve venöz yetmezlik daha sık görülür.

Bu nedenle lipödemli hastalarda doppler ultrason değerlendirmesi standart yaklaşımın bir parçasıdır. Lipödem multidisipliner yaklaşım gerektirir; fizyoterapist, diyetisyen ve damar cerrahı sürecin birlikte planlanmasında rol alır.

Her şişlik damar kaynaklı değildir

Bacaklarda ağrı ve ödem; lenfödem, damar içi pıhtı (derin ven trombozu), kalp, böbrek ya da hormonal kaynaklı bazı sistemik durumlara bağlı olarak da gelişebilir. Özellikle ani başlayan, tek taraflı ve ağrılı şişliklerde gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır.

Bu nedenle yalnızca görünüm üzerinden yorum yapmak doğru değildir.

Tanı nasıl netleştirilir?

Ayrıntılı bir muayene ilk adımdır. Bacakların görünümü, cilt yapısı ve nabızlar değerlendirilir. Doppler ultrason, toplardamar sisteminde kaçak ya da tıkanıklık olup olmadığını ortaya koymada sık kullanılan bir yöntemdir. Özellikle risk grubundaki bireylerde düzenli kontrol önem taşır. Tıpta hastalık yoktur, hasta vardır. Aynı şikâyet her bireyde farklı bir nedene dayanabilir.

Yaklaşım kişiye özel planlanır

Tedavi altta yatan nedene göre belirlenir. Yaşam tarzı düzenlemeleri ve kilo kontrolü temel basamağı oluşturur. Uygun hastalarda kompresyon çorapları ya da özel giysiler destek amacıyla önerilebilir. Belirgin varis ve kılcal damar problemlerinde skleroterapi veya CLaCS gibi yöntemler değerlendirilebilir. Lipödemde ise beslenme düzenlemesi, lenfatik egzersizler ve manuel uygulamalar sürecin bir parçası olabilir. İleri evre vakalarda cerrahi seçenekler gündeme gelebilir.

Bacaklarda ağrı ve ödem çoğu zaman sıradan bir yakınma gibi görünse de, dolaşım sisteminden gelen önemli bir uyarı olabilir. Önemli olan, bu sinyali doğru değerlendirmek ve kişiye özel bir yol haritası oluşturmaktır.