Suçlama değil, anlama zamanı

Obezite neden kişisel tercih değil, bir hastalıktır? ¹

Bu röportajda, endokrinolog ve Lilly Medikal İnovasyon ve Dış İlişkiler Kıdemli Başkan Yardımcısı Dr. Rachel Batterham, obezitenin sadece yaşam tarzından kaynaklanmadığını; biyoloji, hormonlar, genetik ve çevrenin etkisiyle gelişen karmaşık ve kronik bir hastalık olduğunu açıklıyor.¹

Obezite neden sadece bir yaşam tarzı seçimi değil de karmaşık, kronik bir hastalık olarak kabul ediliyor? ¹

Hiç kimse obeziteyi seçmez. Beslenme ve fiziksel aktivite gibi yaşam tarzı faktörleri önemli rol oynasa da obezite yanlış seçimlerin veya irade eksikliğinin bir sonucu değil, genetik, hormonal ve çevresel etkenlerin bir araya gelmesiyle gelişen karmaşık ve kronik bir hastalıktır.² Kliniğimde, yıllar boyunca kendilerini suçlamış; büyük bir kararlılıkla sayısız diyet ve yöntemi denemiş ve kilolarını geri aldıkları her seferinde kendilerini başarısız hissetmiş pek çok kadınla karşılaştım. Onlara obezitenin kişisel bir başarısızlık olmadığını, biyolojik bir hastalık olduğunu anlatmak çoğu zaman yaptığım en önemli konuşma oluyordu.

Bu bilimsel gerçekler giderek daha fazla kabul görse de toplumdaki algının aynı hızda değişmediği görülüyor. IPSOS tarafından yapılan Obezite Algısı Araştırması’na göre³, Türkiye'de obezite ile yaşayan kişilerin %80'i kilolarını kontrol etmeyi düşündüklerini veya bu konuda tavsiye aldıklarını belirtirken, sadece %35'i son bir yıl içinde bir doktora danışmış. Bu bulgular, temel engelin bilgi eksikliği olmadığını, hastalık algısı olduğunu gösteriyor. Nitekim Türkiye'de obezite ile yaşayanların %45'inin "Kilomu kendi başıma yönetmeyi tercih ederim" demesi de bunu gösteriyor.

Kişi ne zaman tıbbi yardım almalıdır ve erken tedavi neden önemlidir?

Hastalarım bana "Kilomla ilgili ne zaman bir hekime görünmeliyim?" diye sorduğunda cevabım her zaman aynı oluyor: Düşündüğünüzden çok daha erken. Yağsız vücut kütlesini korumak, verilen kiloların geri alınmasını ve vücuttaki yağ oranının yeniden artmasını önlemek için erken başlayan ve yaşam boyu süren sağlık hizmeti erişimi desteği, büyük bir öneme sahip.⁴ Erken yapılacak bir tıbbi değerlendirme, altta yatan nedenlerin belirlenmesi, tedavinin kişinin genel sağlık durumuna göre planlanması ve yaşam kalitesinin artırılması açısından belirleyici rol oynar.

Obezite; tip 2 diyabet, hipertansiyon ve çeşitli kanser türleri dahil olmak üzere 200'den fazla hastalığın gelişimini tetikleyen temel bir faktördür.⁵ Örneğin, vücut ağırlığında sağlanacak %5'lik bir azalma yüksek tansiyon ve hiperglisemi riskini azaltabilir; %5-10'luk bir azalma yağlı karaciğerin iyileşmesine yardımcı olabilir; %15 civarındaki bir kilo kaybı ise kardiyovasküler komplikasyonları veya ölüm riskini azaltmada en büyük etkiye sahiptir.⁶

Türkiye, %32’lik obezite görülme sıklığıyla Avrupa’da ilk sırada yer alıyor ve obezite kadınlarda erkeklere kıyasla daha hızlı artıyor.⁷ Obezite kadınları neden farklı etkiliyor, hamilelik veya menopoz gibi hayatın dönüm noktalarında neler yaşanıyor? ⁸

Bu, sıklıkla karşılaştığım ve net yanıt gerektiren bir soru. Çünkü uzun yıllar boyunca kadınlara yaşadıkları bu durumun "sadece hormonlardan" kaynaklandığı ya da sadece "daha fazla çaba göstermeleri" gerektiği söylendi. Oysa bu yaklaşım gerçeği yansıtmıyor.

Cinsiyet hormonları, bir kadının yaşamı boyunca metabolizmanın ve vücut kompozisyonunun düzenlenmesinde kritik bir rol oynar. Bu nedenle obezite, kadınlarda erkeklere kıyasla farklı bir seyir izler ve farklı şekillerde ilerler.⁸

Üreme çağında artan yağ dokusu, hormonal dengeyi bozarak polikistik over sendromu (PKOS) ve düzensiz adet döngüleri gibi durumların riskini artırabilir.^8,9 Bu hormonal değişimler de kilo yönetimini zorlaştırarak, tıbbi destek olmadan kırılması gerçekten güç olan bir döngü yaratır.¹⁰ Hamilelik döneminde obezite; gestasyonel diyabet (gebelik şekeri), hipertansif bozukluklar ve doğum komplikasyonları riskini artırır. Üstelik bu etkiler annenin yanı sıra çocuğun uzun vadeli metabolik sağlığını da etkileyebilir.¹¹ Kadınlar menopoza yaklaştıkça, azalan östrojen üretimi iştah artışı, bazal metabolizma hızında yavaşlama, fiziksel aktivite ve kas kütlesinde doğal bir azalma ile ilişkilendirilir.^8,12 Tüm bunlar vücut kompozisyonunda bir değişime yol açar; özellikle toplam yağ kütlesinde artışa ve yağın özellikle karın bölgesinde toplanmasına neden olur ki bu durum kendi içinde kardiyovasküler ve metabolik riskler taşır.¹²

Obezite ile mücadele biçimimizi gerçekten değiştirmek için ne gerekiyor?

Obezite, yalnızca bireysel çabayla çözülemeyecek kronik bir hastalıktır; zamanında teşhis, kanıta dayalı tedavi ve uzun vadeli tıbbi bakım gerektirir.⁸ Ancak bu alanda gerçek bir ilerleme sağlamak için bakış açımızı suçlama ve damgalamadan; tıbbi destek, anlayış ve sürdürülebilir bakıma doğru kaydırmamız gerekiyor. Erken teşhisi teşvik etmek, sağlık profesyonellerine danışmayı normalleştirmek ve kanıta dayalı tıbbi değerlendirmeye erişimi sağlamak, obezite ile yaşayan kişilerin sağlık sonuçlarını iyileştirmek için oldukça önemlidir. Artık farkındalığın ötesine geçme, bilgiyi eyleme dönüştürerek hem bireyler hem de toplum için daha sağlıklı bir gelecek inşa etme zamanı.

Bu yazıyı okuyan ve bu süreçte kendini yargılanmış, göz ardı edilmiş veya yalnız hissetmiş tüm kadınlara seslenmek istiyorum. Lütfen şunu bilin; bu sizin suçunuz değil ve yalnız değilsiniz. Hak ettiğiniz tıbbi destek mevcut. Bu yolculuktaki en güçlü başlangıç ise çoğu zaman en basit olanıdır, yani doktorunuzla konuşarak ilk adımı atmak.

Referanslar

1. https://www.tfah.org/wp-content/uploads/2022/09/2022ObesityReport_FINAL3923.pdf

2. https://www.endocrine.org/-/media/endocrine/files/advocacy/pdfs/obesity-playbook-april-2025_updated2.pdf

3. Global Perceptions of Obesity Study, https://www.ipsos.com/sites/default/files/ct/news/documents/2026-03/ipsos-global-perceptions-of-obesity-study-supporting-data.pdf

4 .https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2667368125000191

5. https://www.efpia.eu/about-medicines/use-of-medicines/disease-specific-groups/efpia-obesity-platform-improving-the-lives-of-people-living-with-obesity/

6. W. Timothy, et al. Endocrine Practice 22 (2016): 1-203.

7. Oksuz et al., Obes Facts 2025;18(3):269-286.

8. TEMD obezite kılavuzu 2024.

9. Kakoly NS, et al. Ethnicity, obesity and the prevalence of impaired glucose tolerance and type 2 diabetes in PCOS: a systematic review and meta-regression. Hum Reprod Update. 2018;24(4):455–467.

10. Kakoly NS, et al. Hum Reprod Update. 2018;24(4):455–467.

11. Catalano PM, Shankar K. Obesity and pregnancy: mechanisms of short- and long-term adverse consequences for mother and child. BMJ. 2017;356:j1.

12. Lovejoy JC, et al. Increased visceral fat and decreased energy expenditure during the menopausal transition. Int J Obes. 2008;32(6):949–958.

*Bu içerik, genel hastalık farkındalığı amacıyla hazırlanmıştır. Herhangi bir ürün, tedavi veya sağlık hizmetinin tanıtımı niteliğinde değildir. Tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.

*Bu bir reklamdır.