Isaac Newton Kimdir? Yerçekimi Yasasından Principia’ya Bilim Tarihini Değiştiren Deha

17. yüzyılda bilim dünyası köklü bir dönüşüm geçirirken, bu değişimin merkezinde duran isimlerden biri hiç kuşkusuz Isaac Newton oldu. 1642 yılında İngiltere’de doğan Newton; fizik, matematik ve astronomi alanlarında yaptığı çalışmalarla yalnızca kendi dönemini değil, sonraki yüzyılları da etkiledi.

Bir elmanın ağaçtan düşüşünü gözlemlemesiyle simgeleşen yerçekimi kuramı, aslında onun doğayı matematiksel yasalarla açıklama arzusunun bir sonucuydu. 1687’de yayımladığı Principia adlı eseri, hareket yasalarını ve evrensel kütleçekim ilkesini ortaya koyarak modern bilimin temel taşlarından biri hâline geldi.

Newton yalnızca yerçekimiyle değil; optik alanındaki çalışmaları, beyaz ışığın renk tayfını keşfetmesi ve mercek yerine ayna kullanan yansıtmalı teleskobu geliştirmesiyle de bilimsel düşüncenin yönünü değiştirdi. Aydınlanma Çağı’nın akıl ve gözleme dayalı yaklaşımını güçlendiren bu büyük bilim insanı, bugün hâlâ modern fiziğin kurucu isimlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Yerçekiminin Keşfi

Isaac Newton, Woolsthorpe Manor’daki evinin bahçesinde bir elmanın ağaçtan düşüşünü gözlemlerken, sanki bir kuvvetin etkisi altındaymış gibi neden dikey bir şekilde hep yere doğru dümdüz düştüğünü sorgulamaya başladı. Yaygın inanışa göre bu ikonik an, Newton’un yerçekimiyle ilgili kuramlarını geliştirmesinin fitilini ateşledi. Bu kuramlar, kütleçekim kuvvetini ve gezegenlerin nasıl yörüngelerinde kaldığını açıklıyordu.

Çığır Açan Kitap

Newton, 1687 tarihli Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Doğa Felsefesinin Matematiksel İlkeleri) adlı eserinde üç hareket yasasını ve evrensel kütleçekim yasasını ortaya koydu. Principia, onu bilim dünyasının yıldızı hâline getirdi ve bilim tarihinin en önemli kitaplarından biri olarak kabul edildi.

Yansıtmalı Teleskop

Newton, renk kuramı üzerine yaptığı çalışmalar sonucunda, mercekli teleskopların tıpkı prizma gibi renk saçılımına yol açabileceği sonucuna vardı. Bu nedenle, mercek yerine ayna kullanan yansıtmalı teleskobu icat etti. Daha sonra onun adıyla anılmaya başlanan bu “Newton tipi teleskoplar” günümüzde halen kullanılmaktadır.

Renk Kuramı

Optik üzerine yaptığı çalışmalar sırasında Newton, beyaz ışığın bir prizmadan geçerken gökkuşağındaki renklere ayrıldığını tespit etmişti. Bu gözlem, beyaz ışığın aslında çeşitli renklerden oluşan bir tayf olduğunu keşfetmesini sağladı. Newton’un bulguları, sonraki yıllarda fizik ve optik alanındaki pek çok bilim insanına yol gösterdi.

Aydınlanma’nın Öncüsü

Aydınlanma Çağı, bilimsel keşiflerin hız kazandığı ve akılcı düşüncenin öne çıktığı bir dönemdi. Newton’un fizik ve astronomi alanlarındaki kuramları bu dönemde büyük bir etki yarattı ve onu Aydınlanma’nın öncülerinden biri hâline getirdi.

Şövalyelik Unvanı

1705 yılında Newton, İngiliz Kraliyeti tarafından şövalyelik nişanıyla onurlandırılan ikinci bilim insanı oldu. İlki, 1603’te şövalye ilan edilen Francis Bacon’dı. Ancak ilginçtir ki Newton bu nişanı bilimsel çalışmaları sebebiyle değil, Whig Partisi’ndeki siyasi faaliyetleri sayesinde almıştı. Kraliçe Anne, Trinity College’a yaptığı bir ziyaret sırasında nişanı taktı ve böylece Newton resmî olarak “Sör” unvanına sahip oldu.

Kraliyet Bilim Cemiyeti Başkanı

Newton, 1703 yılında Kraliyet Bilim Cemiyeti (Royal Society) başkanlığına seçildi. 1660 yılında, bilimi geliştirmek ve teşvik etmek amacıyla kurulan bu köklü kurum günümüzde hâlâ varlığını sürdürüyor ve geçmişte çok önemli isimleri başkanlık koltuğunda ağırladı. Newton, 1727’deki ölümüne dek bu görevde kaldı.

İllüstrasyon: Kevin McGivern