3. Dalga Ne Getirecek?

Kadın girişimciliği, son 20 yılda hem dünyada hem Türkiye’de köklü bir dönüşüm sürecinden geçti. Önceleri daha çok sosyal fayda, yerel üretim ve mikro ölçekli işler üzerinden yükselen kadın girişimciler, bugün teknoloji tabanlı, yatırım alabilir ve hızlı ölçeklenebilir yapılar içinde yer alıyor.

Nil Dumansızoğlu / ndumansizoglu@capital.com.tr

Start-Up Dergisi / Eylül-Ekim-Kasım 2025

GEM (Global Entrepreneurship Monitor) 2023 verilerine göre dünya genelinde 250 milyonu aşkın kadın girişimci bulunuyor. Platform bazlı modeller, yapay zeka, dijital sağlık ve fintek gibi alanlar, son yıllarda kadın kurucuların en çok öne çıktığı başlıklar. Bu dönüşümün küresel simgeleri arasında dijital güzellik platformu Glossier’in kurucusu Emily Weiss, genetik analiz şirketi 23andMe’nin kurucusu Anne Wojcicki ve kadınlara yönelik yatırım platformu Ellevest’i yöneten Sallie Krawcheck yer alıyor.

Türkiye’de ise kadın girişimciliği iki ayrı kuşakta yükseldi. 2010 öncesindeki ilk dalgada öne çıkan isimler, daha çok sosyal etki, kadın emeği ve yerel kalkınma ekseninde işlerini büyüttü. Bu kuşağın örnekleri arasında, pazaryeri Hepsiburada’nın kurucusu Hanzade Doğan, kadın istihdamını odağına alan BigChefs’in kurucusu Gamze Cizreli ve Enuygun.com’un kurucusu Nihan Çağlar Erol yer alıyor.

Demet Mutlu’nun 2010 yılında Trendyol’u kurmasıyla kadın girişimcilerin yönünde bir kırılma başladı. 2010 sonrası ikinci girişimcilik dalgası, teknolojiyi odağına alan ve global ölçekte büyüyen yapılarla şekillendi. Yapay zeka destekli büyüme platformu Insider’ın kurucu ortağı Hande Çilingir, bu döneme damga vuran isimlerden oldu. Peak Games’in kurucu ortağı Rina Onur da bu yeni kuşağın öne çıkan temsilcileri arasında yer alıyor. Yapay zeka etkisiyle yeni bir kırılma yaşayan kadın girişimcilik ekosistemi, bugün biotech, femtech, edtech ve döngüsel ekonomi gibi alanlarda derin teknolojiye dayalı çözümler geliştiren yapılarla dikkat çekiyor. Patika.dev, Ollang, Veloxia Technology, Blindlook ve Cuebric gibi girişimler, küresel pazarlarda rekabet gücü yüksek modeller sunuyor.

İLK DALGA

Türkiye’de kadın girişimciliği 2010’lu yıllara kadar daha çok sosyal faydayı önceleyen, yerel çözümler üreten ve kamu destekleriyle büyüyen bir yapıdaydı. Decacorn Angels CEO’su Duygu Eren, “Bu dönemde kadınlar ekonomik bir zorunlulukla girişimciliğe yöneldi. Kooperatifler, el emeği ürünler ve eğitim odaklı işler yaygındı” diyor. Arya Kadın Yatırım Platformu Kurucu Ortağı Münteha Adalı, birinci dalga kadın girişimcileri “Sivil toplum deneyimi olan, kadın istihdamı, çocuk hakları, kırsal kalkınma gibi alanlarda projeler geliştiren kişiler” olarak tanımlıyor.

Bu dönemde kadın emeğiyle birlikte ilk dijital tohumlar da atıldı. Enuygun.com Kurucu Ortağı Nihan Çolak Erol, Hepsiburada Kurucu Ortağı Hanzade Doğan dijital pazaryerlerinin ilk örneklerini yarattılar. 2000’lerin başında girişimcilerin sadece yüzde 5’inin kadın olduğunu hatırlatan StartupFon Kurucu Ortağı Gülsüm Çıracı, “Bu dönemde Hepsiburada Kurucu Ortağı Hanzade Doğan ve BigChefs Kurucu Ortağı Gamze Cizreli, önyargılara rağmen büyük işler başardı” diyor. Çıracı’ya göre bu kuşak cesur, vizyoner ve rol model adımlar attı.

YÖN DEĞİŞTİ

İkinci dalga kadın girişimciliğin kırılma noktası 2010’da geldi. Trendyol Kurucu Ortağı Demet Mutlu, e-ticarette attığı adımla kadın girişimciliğin yönünü değiştirdi. Aynı yıl Momento Kurucu Ortağı Zeynep Dağlı Kastro, şirketleri çalışan bağlılığı çözümleriyle tanıştırdı. 2011’de iki önemli girişim daha sahneye çıktı. Armut.com Kurucu Ortağı Başak Taşpınar Değim, hizmet pazaryerini kurarak Türkiye’nin en büyük platformlarından birini yarattı. Aynı yıl Peak Games Kurucu Ortağı Rina Onur, oyun ekosistemini büyüten adımlar attı.

2012’de Insider Kurucu Ortağı Hande Çilingir, yapay zeka destekli pazarlama yazılımlarıyla kısa sürede global başarıya uzanan bir şirketin temelini attı. Gülsüm Çıracı, bu dönemde Hande Çilingir’in özel bir yere sahip olduğunu söylüyor ve ekliyor: “Hande’nin Insider’ı kurduğu dönemde yapay zeka, pazarlama alanında henüz yeni konuşuluyordu. Bugün 25’ten fazla ülkede faaliyet gösteren, unicorn olmuş bir yazılım şirketine liderlik ediyor.” 2013 yılı bu dalganın güçlendiği bir dönem oldu. Arya Kadın Platformu Kurucu Ortağı Ahu Serter, kadın girişimcileri yatırımcılarla buluşturan güçlü bir yapı kurdu. SBS Bilimsel Bio’nun kurucu Ortakları Dilek Boyacıoğlu ve Aslı Elif Tanuğur Samancı, Colendi Kurucu Ortağı Mihriban Ersin Tekmen gibi isimler bu dönemin dikkat çekenleri arasında. 2015 sonrasında ise sektör çeşitliliği arttı. Decacorn Angels CEO’su Duygu Eren, bu dönemin belirleyici farkını şöyle açıklıyor:

“2015 sonrası, kadınlar girişimcilikte çözüm üreticisi olmaktan çıkıp inovasyon üreticisi olarak sahneye çıktı. Fintekten healthtech’e, SaaS’tan sürdürülebilirlik odaklı platformlara kadar çok çeşitli alanlarda güçlü girişimler kurdular.”

Duygu Eren

Bu dönemde büyük şehirlerin yanında Anadolu’dan da kadın girişimciler çıkmaya başladı. Samsun’dan çıkan Reeder Kurucu Ortağı Sezen Saral, 2018’de yılın kadın girişimcisi seçildi. Gülsüm Çıracı’ya göre bu çeşitlilik ikinci dalgayı gerçek bir dönüşüm dalgasına çevirdi.

YENİ DÖNEMİN KODU

Kadın girişimciliği, üçüncü dalga olarak tanımlanan yeni bir evreye geçiş sinyalleri veriyor. Decacorn Angels CEO’su Duygu Eren’e göre bu dalganın temelinde derin teknoloji, yapay zeka, femtech ve iklim teknolojileri gibi yeni nesil sektörlerde uzmanlaşan kadın kurucular yer alacak. Eren, “Artık kadınlar sadece pazaryeri kurmuyor, sağlık teknolojisinden blockchain çözümlerine kadar çok sayıda alanda inovasyon geliştiriyorlar. Bu kuşak hem teknik yetkinliğe hem sürdürülebilirlik vizyonuna sahip” diyor. Vivoo Kurucu Ortağı Gözde Büyükacaroğlu, Bolt Insight Kurucu Ortağı Melek Özsoy, Veloxia Technology Kurucu Ortağı Mehveş Altay, D14.AI Kurucu Ortağı Melda Akın, Myth.AI Kurucu Ortağı Özgecan Üstgül gibi pek çok kadın girişimci, bu dönemin temsilcileri arasında yer alıyor.

Boğaziçi Ventures Kurucu Ortağı ve CEO’su Barış Özistek, Türkiye’nin bu yeni dalgada ciddi bir potansiyel taşıdığını düşünüyor. “Artık erken aşamada bile 1 milyon doların üzerinde yatırım yapılan kadın girişimleri görüyoruz” diyen Özistek, şöyle devam ediyor: “Yapay zeka, tabanlı projeler, küresel ölçekte büyüyebilecek modeller yaratıyor. Getir, Dream Games ve Insider gibi şirketler bu dönemin yolunu açtı, bu kez kadın kurucular da aynı ölçekte başarılar hedefliyor. Artık iş modelleri çok daha teknik, çok daha cesur ve global düşünülüyor.”

EGİAD Melekleri İcra Kurulu Başkanı Arda Yılmaz’a göre de yeni dönemin kadın kurucuları sadece Türkiye pazarını hedeflemiyor. Yılmaz, remote çalışan ekipler, yurt dışına doğrudan satış yapan platformlar, yatırım sürecini stratejik yöneten kurucular görmeye başladıklarını ifade ediyor. Arya Kadın Yatırım Platformu Kurucu Ortağı Münteha Adalı da bu dönemin bir başka farkına işaret ediyor: “Yeni nesil kadın girişimciler sosyal etkiyi iş modellerine entegre ediyor. Yani sadece kadın olmanın ötesinde dönüştürme iddiasıyla var oluyorlar. Üçüncü dalga, teknolojiyle etkiyi birlikte gözeten vizyoner bir kuşağın yükselişi anlamına geliyor.”

Arda Yılmaz

YATIRIMCININ BAKIŞI DEĞİŞİYOR

Kadın kuruculara yönelik yatırımcı ilgisi son yıllarda sadece artmakla kalmadı, köklü bir dönüşüm geçirdi. EGİAD Melekleri İcra Kurulu Başkanı Arda Yılmaz, bu değişimin yalnızca görünürlükle sınırlı olmadığını söylüyor ve ekliyor: “Artık bazı kadın kurucular yatırımcıyla masaya proje anlatmanın yanı sıra ortaklık şartlarını tartışmak için oturuyor. Yani pasif bir rol yerine aktif bir müzakere gücünden söz ediyoruz. Bu pozisyon değişimi, kadın girişimcileri yalnızca sermaye arayan kişi olmaktan çıktığını, strateji belirleyen figürlere dönüştüğünü gösteriyor.” Yılmaz, özellikle ikinci dalga sonrası gelişen teknoloji temelli girişimcilik sayesinde yatırımcıların ön yargılarından sıyrıldığını anlatıyor. “Kadın kurucular teknik verilerle konuşuyor. LTV/CAC oranı, kullanıcı segmentasyonu, churn yönetimi gibi konularda yatırımcıyı ikna edecek bilgiyle geliyorlar. Bu da yatırımcının cinsiyetten bağımsız değerlendirme yapmasını sağlıyor” diyen Yılmaz’a göre bu yeni profil, yatırım kararlarında yapısal bir değişimi tetikliyor.

Boğaziçi Ventures Kurucu Ortağı ve CEO’su Barış Özistek, yatırımcının değişen bakışına bir de sermaye tarafından örnek veriyor: “Bugün Türkiye’de kadın kurucular artık yalnızca yatırım aramıyor, melek yatırımcı oluyor, fon ortağı oluyor, yatırım kararlarına yön veriyorlar. Bu durum, kadınların sadece kendi şirketleriyle değil başkalarının yolculuklarına katkısıyla da ekosistemi dönüştürdüğünü gösteriyor.”

Arya Kadın Yatırım Platformu Kurucu Ortağı Münteha Adalı da süreci benzer şekilde değerlendiriyor. Kadınların yalnızca mentorluk almadığını, aynı zamanda rehberlik veren, karar süreçlerinde etkili olan isimlere dönüştüğünü söyleyen Adalı, ekliyor: “Artık kadınlar kendi yolunu açmakla yetinmiyor, diğer kadınlara alan açıyor. Girişimciliği kolektif bir dönüşüm aracı olarak görüyorlar. Yatırımcılar da bu kolektif bilinci ve sürdürülebilir etkiyi giderek daha fazla önemsiyor.

Münteha Adalı

KADINLARIN ROLÜ GENİŞLİYOR

Kadın girişimciler artık sadece fikir geliştirip şirket kurmuyor, yatırımcı, stratejist, fon ortağı ve mentor olarak da ekosistemin şekillenmesinde aktif rol üstleniyorlar. Arda Yılmaz, bu dönüşümün altını şöyle çiziyor: “Kadınlar yalnızca yatırımcıdan kaynak talep eden değil kaynakları yöneten ve yönlendiren taraf haline geldi. Bir fonun yatırım komitesinde, bir hızlandırıcının seçici kurulunda kadınlar daha çok görülüyor. Bu değişim, kadınların girişimcilik sahnesinden oyun kurucu pozisyonlara ilerlediğinin göstergesi.”

Yılmaz, bunun sayısal bir artışın ötesinde niteliksel bir dönüşüm olduğunu vurguluyor ve şöyle devam ediyor: “Eskiden başarı hikayesi yazan kadınlardan söz ederdik; şimdi başarı hikayeleri yazdıran, başka kadınların önünü açan kadın liderler konuşuluyor. Bu çok katmanlı roller, kadınların yalnızca kendi yollarını değil başkalarının yollarını da açan aktörlere dönüşmesini sağlıyor.” Barış Özistek ise bu değişimin stratejik bir kırılma yarattığını düşünüyor. Kadınların artık sadece yatırımcı radarında olmakla yetinmediğini belirten Özistek, “Yatırım fırsatlarını yaratan taraf da oluyorlar. Bazıları melek yatırımcı olarak başka kadın kuruculara yatırım yapıyor, bazıları girişim fonu kuruyor. Bu hareketlilik, bireysel kazanımların yanında kolektif büyümeyi hedefliyor. Bu yapısal katılım sayesinde kadınların ekosistemde kalıcı ve sürdürülebilir bir güç haline geldiğini söylüyor” diyor.

HANDE ÇİLİNGİR

INSIDER KURUCU ORTAĞI

“YZ’YE LİDERLİK EDEN BİR TEKNOLOJİ MARKASI OLACAĞIZ”

KÜRESEL BAŞARIYA ODAKLANDI

Insider’ı kurarken en büyük hedefimiz, Silikon Vadisi dışında da dünya çapında yazılım şirketleri kurulabileceğini göstermekteydi. Bugün 28 ülkede faaliyet gösteren, global markalara hizmet veren bir teknoloji şirketine dönüştük. 2024 yılında General Atlantic liderliğinde aldığımız 500 milyon dolarlık yatırım, Avrupa’da pazarlama teknolojisi alanında şimdiye kadar yapılan en büyük yatırım turu oldu.

ABD’DE HALKA ARZ HEDEFİ

Hedefimiz, pazarlama teknolojilerinde global ölçekte rekabet eden sürdürülebilir bir yapıyı büyütmek. Önümüzdeki 2-3 yıllık dönemde ABD’de halka arzı planlıyoruz. Bu adımı, şirketin ölçeğini daha da büyütecek bir kilometre taşı olarak görüyoruz. Hedef değerlememiz 5 milyar dolar. Insider olarak yapay zekanın iş dünyasını nasıl dönüştürdüğünü gösteren öncü markalardan biri olmaya devam edeceğiz.

PROF. DR. AYTÜL ERÇİL

VISPERA KURUCU ORTAĞI

“KADINLARIN TEKNOLOJİYE LİDERLİK ETMESİ GEREK”

İLK ADIM

Akademiden iş dünyasına geçerken temel motivasyonum, bilimsel bilginin sadece teoride kalmaması gerektiği inancıydı. Daha önce kurduğum Vistek bunun ilk adımıydı; Vispera ise daha global ve teknolojik bir vizyonun karşılığı oldu. Raf yönetiminin manuel yapılması perakende sektöründe ciddi bir verimsizlikti. Biz bu süreci, yapay zeka destekli görüntü işleme teknolojileriyle daha verimli ve ölçülebilir hale getirdik.

TEMEL MOTİVASYON

Benim için Vispera sadece bir teknoloji şirketi değil aynı zamanda kadınların teknolojiye liderlik edebileceğini gösteren bir örnek. Akademik kariyerimle birlikte yürüttüğüm girişimcilik yolculuğu, Türkiye’deki teknoloji tabanlı kadın girişimciler için görünür bir rol model olma hedefiyle ilerledi. Bugün 65’ten fazla ülkede faaliyet gösteren bir yapıdayız ama bu yolculuk kadın temsilini artırma motivasyonuyla da şekillendi.

GÖRÜNÜRLÜK ARTTI

Artık kadın girişimciliği sadece sosyal fayda odaklı değil. Fintekten yapay zekaya, sağlık teknolojilerinden tarıma kadar pek çok stratejik alanda aktif kadın kurucular görüyoruz. Aynı zamanda yatırımcı kimliğiyle de daha görünür hale geldiler. Melek yatırımcı ağlarında, VC fonlarında ya da mentor havuzlarında artık daha fazla kadın var. Bu da yeni kuşağın globalleşme konusunda daha cesur ve stratejik hareket etmesini sağlıyor.

AHU SERTER

FARK LABS VE ARYA KURUCUSU

“ARYA VC BUGÜNE KADAR 25 MİLYON DOLAR YATIRIM YAPTI”

“EN BÜYÜK BAŞARIM”

Fark Labs ve Arya’yı kurarken sadece bireysel başarı hikayeleri değil kolektif bir büyüme kültürü inşa etmeyi amaçladım. Girişimcilik ekosisteminde paylaşılabilir zeka kavramını yerleştirerek girişimcilerin birbirlerinden öğrenmelerini, birlikte büyümelerini ve global ölçekte rekabet edebilmelerini destekledim. Bireysel başarıların, kolektif büyümeye dönüşmesini sağlamak, benim en büyük başarım.

KADIN GİRİŞİMCİLERE KATKI

Türkiye’de kadın girişimcilerin yatırım alması hala zorlu bir süreç. Bunu değiştirmek için Arya’da yatırımcı girişimci ilişkisinde mental ve stratejik paylaşımı ön planda tutan bir yapı kurduk. Arya VC bugüne kadar 25 milyon dolar fondan 17 yatırım yaptı.