Ayurveda ile yaz eğlencesi: Pitta’yı dengelemenin doğal yolları

Havalar yavaş yavaş ısınıyor ve yaz tatillerinin, güneşin öptüğü cildin, tembellik yapılan plaj zamanının, dondurmanın, arkadaşlarla dışarıda geçirilen uzun gecelerin zamanı başlıyor. Ayurvedik bir bakış açısıyla yaz, ateş elementinin çevrede en aktif olduğu ve vücudumuzda pitta dosha’nın yükselme eğiliminde bulunduğu zamandır. Ateş ve sudan oluşan pitta dosha; sindirim, hormonlar ve sıcaklık düzenlemesi dahil olmak üzere tüm metabolik süreçleri yönetir. Pitta, ısı ile ilişkili olduğundan ve etkileri özellikle hazirandan eylüle kadar hissedildiğinden, bünyenizde çok fazla pitta bulunsun ya da bulunmasın, bu süre zarfında serinlemeye dikkat etmeniz çok önemlidir. Ağırlaşmış pitta’nın belirtileri arasında; aşırı mide asidi, reflü, gevşek dışkı, deri döküntüleri veya güneş yanığı, sıcaklık, baş ağrısı ve ateşin yanı sıra öfke, sabırsızlık ve sinirlilik yer alır. Pitta’yı sakinleştirici bir diyet ve yaşam tarzı (serinletici gıdalar, acı biber ya da zencefil gibi ısıtıcı baharatlardan kaçınmak ve sadece günün en serin zamanında egzersiz yapmak) uygulamak, bu ateşli elementi dengede tutmaya yardımcı olabilir.

Pitta sakinleştirici diyet

Pitta’yı sakinleştirmek için gereken genel gıda kuralları arasında; ekşi, tuzlu ve keskin (baharatlı) yiyeceklerden kaçınmak, et, kızarmış yiyecekler, turşu ile aşırı kahve ve alkol alımını sınırlamak yer alır. Doğal olarak tatlı, acı ve buruk olan yiyecekler en iyisidir. Bunlar arasında; (basmati) pirinç ya da darı ve lavaş gibi kızartılmamış yassı ekmekler, kavun, kiraz, kayısı, şeftali, incir gibi tamamen olgun ve sulu meyveler ile salatalık, kabak, bamya ve kuşkonmaz gibi sulu sebzeler yer alır. Süt ürünlerini sindirebiliyorsanız, süt, tereyağı, yağ ile lor ya da mozzarella gibi yumuşak, tuzsuz peynirler iyidir. Ancak aşırı ekşi, marketten satın alınan yoğurdu en aza indirdiğinizden emin olun. Ev yapımı yoğurt, su ve nane ya da kişniş gibi serinletici bitkilerle karıştırılarak kullanılabilir. Ayrıca yıllanmış peynir (tulum, eski kaşar), turunçgiller ve baharatlı yiyeceklerden de kaçının.

Çoğu kuruyemiş ile tohum çok fazla yağ içerir ve çok ısıtıcıdır. Bu nedenle yaz mevsimi için uygun değildir. Bununla birlikte Hindistan cevizi serinleticidir. Ayçiçeği ve kabak çekirdeğinin yanı sıra ıslatılmış ve soyulmuş badem de ara sıra tüketilebilir. Az miktarda Hindistan cevizi veya zeytinyağı da pitta için iyidir. Sadeyağ pitta’yı serinlettiği, sindirimi kolaylaştırdığı, vücudu yağladığı ve bağışıklığı güçlendirdiği için idealdir. Kuru yerine sıvı, sıcak yerine oda sıcaklığında veya ılık gıdaları tercih edin. Yaz aylarında salata ve meyve gibi daha çiğ yiyecekler tüketilebilir. Ağır ve baharatlı çorba ile güveçlerden kaçının. Ayrıca oda sıcaklığında veya soğuk (buzlu değil!) suyun yeterli miktarda içilmesi zihni, bedeni ve duyguları soğutmaya yardımcı olur. Taze, sulandırılmış meyve suları (maden suyu ile nar veya elma suyunu deneyin), sıcak ve güneşli günlerde harika bir canlandırıcıdır. Tek başına tüketilmesi iyi olan karpuz, sıcak çarpması için harika bir önleyici ve antidot olarak bilinir.

Yeme alışkanlıklarınızı düzenleyin

Sindiriminizi verimli tutmak, pitta dosha’nın ağırlaşmasını önlemek için iyi ve düzenli beslenme alışkanlıklarını takip etmek önemlidir. Öğün atlamayın, özellikle de kahvaltıyı! Hafif bir kahvaltı istiyorsanız, az miktarda meyve tüketmeyi deneyin. Daha doyurucu bir öğün içinse yeşillik ve salatalıklı yumurta beyazı omleti ya da yulaf ezmesi gibi pişmiş tatlı tahıl veya Hindistan cevizi sütlü ev yapımı granola yiyin. Öğle yemeğini mümkün olduğunca öğlene yakın yiyin. Sindirim ateşiniz öğlen saatlerinde en güçlü seviyede olduğu için bu yemek, günün en ağır öğünü olmalıdır. Bu öğünde iki ya da üç porsiyon sebze ya da salata, tam tahıllar ve protein olarak da mercimek ya da fasulye, organik tavuk veya balık tüketebilirsiniz. Serinletici nane ve kişniş ile tatlandırılmış bir bardak otlu lassi veya ayran içmek sindirime yardımcı olarak vücudu serinletecektir. Akşam yemeği, öğle yemeğine benzer ancak daha hafif olmalıdır. Böylece vücut, uyku sırasında detoksifikasyona odaklanabilir.

Egzersizleriniz mevsime uygun olsun

Yaz mevsimi; yoğun kardiyo egzersizleri için değil, yüzme, yürüyüş veya yoga gibi kolay hareket rutinleri için uygundur. Yoga pratiğiniz, biraz serinletici bükülmeler, öne eğilmeler ve omuzda durma gibi daha hafif ters duruşlar içermelidir. Ayrıca daha fazla yin ve restoratif pozlar da ekleyebilirsiniz. Shitali veya shitkari gibi serinletici pranayama’ların yanı sıra chandra bhedana da yaz aylarında harikadır.

Günlük rutinlere (dınacharya) dikkat!

Yaz aylarında vücut daha az uykuya ihtiyaç duyar. Bu nedenle güneş doğmadan önce kalkılması (sabah 05.00-05.30 civarında) ve en geç 22.00-23.00’te yatılması tavsiye edilir. Sabah ilk iş olarak dilin kazınması ve ardından Hindistan cevizi yağı ile yağ çekme yıl boyunca iyi bir uygulamadır. Yaz aylarında bunu Hindistan cevizi veya organik ayçiçek yağı gibi serinletici bir yağ ile birkaç damla gül, sandal ağacı veya nane esansiyel yağı içeren kendi kendine yağ masajı (abhyanga) takip edebilir. Gün boyunca tonik ya da gül suyu kullanmak cildi beslemek ve serinletmek için harika bir yoldur. Yazın açık renkler, ideal olarak yeşil, mavi veya beyaz gibi serinletici tonlar giyin. Çok ısıtıcı olabileceğinden koyu, kırmızı veya parlak turuncu renklerden kaçının. Ayurveda gündüz uykusunu teşvik etmese de öğle yemeğinden sonra 10-15 dakikalık şekerleme (İspanyol siestası gibi) önerilir. Güneş banyosu yerine ay banyosunu da deneyebilirsiniz. Geceleri açık gökyüzünün altında 15 dakika oturmak ve ayın serinletici yin besleyici ışınlarını içinize çekmek gibi...

Baharat kullanımı önemli

Sıcak yaz aylarında acı biber, karanfil, hardal tohumu ve zencefil gibi keskin baharatlardan kaçınmak önemli. Kakule, kişniş, rezene, nane ve zerdeçalın yanı sıra az miktarda kimyon ve karabiber tüketimi önerilir. Yaz aylarında bolca bulunan taze otlar harikadır. Salatalara, çorbalara ve soslara da fesleğen, kişniş, dereotu, nane ya da maydanoz eklemeyi deneyin.

Ulli Allmendinger

Ayurvedik beslenme danışmanı Ulli Allmendinger; aynı zamanda detoks uzmanı, fitoterapist ve ayurveda eğitmenidir. Ayurveda öğrenimini 2003’ten beri Amerika ve Hindistan’da Dr. Robert Svoboda ile Dr. Vasant Lad gibi dünyaca ünlü öğretmenlerle sürdürdü. Allmendinger, New Mexico’daki Ayurveda Enstitüsü’nde Dr. Lad’ın iki senelik tam zamanlı programını bitirmesinin yanı sıra ayurvedik bilimler üzerine yüksek lisans öğrenimini de Florida’daki Uluslararası Vedik Hindu Üniversitesi (IVHU)’nde tamamladı. New York’taki başarılı gazetecilik hayatını geride bırakmış olmasına rağmen, düzenli olarak çeşitli uluslararası dergilerde ayurveda ilgili makaleler yazıyor. İlk Türkçe kitabı olan “Ayurveda” 2017’de Doğan Kitap tarafından basıldı. Halen Türkiye’de yaşamakta olan Allmendinger; kişisel danışmanlık, ayurveda workshop’ları ve eğitimlerinin yanı sıra Türkiye ve Avrupa’da kendi alanında çeşitli inzivalar düzenliyor. Ulli Ayurveda’nin direktörü olan Allmendinger, 2019-2020’de Türkiye’nin ilk ayurvedik restoranı NoBO’nun da kurucu ortağıydı.