12 dk okunma süresi

Kalbin muradı dilekler, dualar ve hakikat

İçeriği Paylaş

Bizler doğum günlerimizde, niyet panolarımızda, Hıdrellez kutlamalarında gerçekten kalbimizle, hakikati kavrayabilen bir yerden mi dilek diliyoruz? Yoksa aklımızla hesap kitap yapıp, “Bu bana iyi gelir” planlamalarıyla mı dilekler tutuyoruz?

Yazan: Berivan Aslan Sungur

Doğum günlerinde mum üflerken, niyet panoları yaparken dileklerimizi hep kalpten dileriz.

“Gönlünden ne geçiyorsa dilerim gerçekleşsin.” deriz doğumgünü iyi dileklerimizde. “Aklından ne geçiyorsa gerçekleşsin.” demeyiz. Çünkü dilek tutmak özde bir gönül işidir.

İbn Arabi ve Gazali gibi mutasavvıflarda kalp, hakikatin idrak edildiği merkez olarak anlatılır. Aklımız hesap yapabilir, plan yapabilir. Ancak hakikati kavrayamaz. Dilek ise hakikati kavradığımız bir yerden dilenecek bir şeydir; aklımızla plan yaparak karar vereceğimiz bir yerden değil.

Hepimizin kalbinin hakikati doğrudan kavrayabilme yetisi vardır; ister kullanalım ister kullanmayalım. Peki o zaman yazıma başlarken size sorum şu: Bizler doğum günlerimizde, niyet panolarımızda, Hıdrellez kutlamalarında gerçekten kalbimizle, hakikati kavrayabilen bir yerden mi dilek diliyoruz? Yoksa aklımızla hesap kitap yapıp, “Bu bana iyi gelir” planlamalarıyla mı dilekler tutuyoruz?

Kalpten dilemek derken, dilek tutarken kalbini hissetmekten bahsetmiyorum. Kalbin özünde sahip olduğu potansiyeli devreye sokarak dilek dilemekten bahsediyorum. Hakikati bilen bir yerden dilek dilemek neye benzerdi? Buraya bu soruyu bırakmış olayım yine tefekkür için...

Günümüzde “Dilek dileyelim gerçekleşsin” anlayışının ötesinde; Joe Dispenza, Dolores Cannon gibi rehberlerden ya da Türkiye’de yaklaşık 25 yıl önce benim de katıldığım Kuantum Düşünce Tekniği gibi öğretilerden, Secret gibi kitaplardan, istediğimiz hayatı var edebileceğimize de inanabiliyor ve bu yönde çalışmalar yapıp bazı sonuçlar da alabiliyoruz. Biraz konunun bu tarafını da birlikte irdelemek istiyorum.

Kuantum fizik, gözlemcinin deneyin sonucunu değiştirebildiğini ortaya koyuyor. Her birimiz kendi hayatlarımızda birer gözlemci olduğumuza göre, o zaman hayatlarımızdaki gerçekliği de gözlemci kimliğimizle etkiliyor olabiliriz. Bu da bir anlamda insanın hayatındaki hakikati değiştirme gücünün olduğuna işaret ediyor.

Dolores Cannon, birçok konuşmasında insanların dünya hayatında istedikleri hayatı yaratabileceklerini söylüyor. Bunun için de gerçekleşmesini istediğimiz gerçekliği detaylıca imgelememizi, onu gerçekleşmiş gibi hayal edip beynimizde buna yönelik bağlantılar oluşturmamızı salık veriyor. Biliyorsunuz, beyin gerçekleşmiş olanla hayal edilen arasında her zaman net bir ayrım yapamıyor... Üniversitedeyken tesadüfler eseri bir yoga kampına katılmaya niyet etmişken, kendimi “Kuantum Düşünce Tekniği” adı verilen bir eğitim içerisinde bulmuştum. Hocamız o dönem bu eğitimi ilk defa veriyordu. Yaklaşık on kişi, Cihangir Oteli’nin altında her hafta buluşuyorduk. Hocamız bize, “The Secret” kitabı çıkmadan yıllar önce, oradaki öğretiye benzer kavramları anlatıyor; evrenin nasıl işlediğini, çekim yasasını ve zihnimizde hayatımıza çekmek isteyip de çekemediklerimize ilişkin nasıl engeller barındırabildiğimizi aktarıyordu. Bu eğitim sırasında imgelemenin gücüne şahit olduğum bazı deneyimler yaşadığımı hatırlıyorum.

Tesadüf gibi görünenler

Sene 2001, yaşım 22. Ekonomi’den yakın bir arkadaşımla, fizik bölümünden “Evreni Keşfetmek” adlı bir seçmeli ders almışız. Boğaziçi’nin Kuzey Kampüsü’nde küçük bir sınıfta hocayı dinliyoruz. Derste o kadar az kişi var ki, aramızda konuşmak alınacak bir risk değil. Bir an arkadaşım, hoca arkasını dönünce bana dönüp: “Berivan, dün gece bir rüya gördüm” diyor. Ardından anlatmaya başlıyor: “Sen bir mum istiyormuşsun ama nasıl bir mum istediğine bir türlü karar veremiyormuşsun. Bağdat Caddesi’nde koca bir mumcuda seçmen için saatler geçiriyorum. Bir noktada babam geliyor. ‘Master başvurundan haber geldi, artık eve gel’ diyor. Ben de ‘Berivan kararını veremedi baba.’ derken uyandım...” Ben ise tam bir gece önce, gittiğim Kuantum Düşünce Tekniği kursunda hocanın bize öğrettiği tekniklerle, birinin bana bir mum almasının imgelemesini yaparak yatmıştım. Ve işin ilginci, bir süre teknikleri uyguladıktan sonra çok uykum gelmiş, nasıl bir mum istediğime karar verememiştim. “Yatayım da yarın devam ederim” diyerek çalışmayı yarım bırakıp uyumuştum. Arkadaşımın rüyasında anlattığı detaylar, benim bir gece önce yaptığım çalışmanın detaylarıyla şaşırtıcı biçimde örtüşüyordu. Gerçekten evrende mesajlar sözün ötesinde iletilebiliyor muydu? Sanırım bunu birçoğumuz, “İçimden geçiriyordum, oldu” dediğimiz anlarda deneyimlemişizdir. Bazıları sıradan tesadüfler gibi görünen şeylerdir. Bazıları ise gerçekleşme ihtimali oldukça düşük görünen deneyimler... Belki de bu yüzden dilek köprüleri vardır, dilek ağaçları vardır, insanların yüzyıllardır niyetlerini bıraktıkları, umutlarını astıkları yerler vardır.

Dolores Cannon ve Joe Dispenza gibi rehberlerin söylemlerine kulak vermeyi kıymetli buluyorum. Hatta biraz daha ileri götürerek... Algıladığımız tüm evrenin, bir yönüyle içimizdeki gerçekliğin bir yansıması olabileceğini düşünüyorum. Hakikatin, aklımızın kavrayabileceğinden çok daha geniş bir şey olduğu kanaatindeyim. “İçerideki gerçeklik değişirse dışarıdaki gerçeklik değişir” cümlesini derinlemesine ele alırsak, hayatın birçok boyutuyla bizim içsel dünyamızla ilişki içinde olduğunu da düşünebiliriz. Burada aklıma bir soru geliyor:

Eğer gerçekten istediğimiz her şeyi yaratabiliyorsak, o zaman karma, kader, astroloji ve hayatın bize getirdiği koşulların bu denklemin içindeki yeri nedir?

Yıllarca astroloji eğitimi almış ve astrolojiyi yaklaşık yirmi senedir bir rehberlik aracı olarak kullanan, birçok farklı insanın haritasındaki potansiyelin o insanların hayatlarında nasıl da bir karşılık bulduğuna, başta kendi hayatım olmak üzere, şahit olmuş biri olarak şunu söyleyebilirim: Her harita bir sembolizm ve bir potansiyel habercisidir.

Haritayı nasıl kullandığımızı değiştirebiliriz. Yani aynı haritayı iki insan bambaşka şekillerde deneyimleyebilir. Ancak bir insan evlilik, ortaklıklar ya da yakın ilişkiler alanında kriz ve dönüşüm potansiyeliyle geldiyse bu hayata, bunu tamamen başka bir yaşam alanına taşıyamayız. Bu potansiyeli iş hayatında yaşanacak krizlere çeviremeyiz. Ancak o alandaki kriz ve dönüşüm potansiyelini nasıl yaşayacağımızı, ona nasıl karşılık vereceğimizi, kendi içsel çalışmamızla dönüştürebiliriz. İşte özgürlük alanı da büyük ölçüde burada başlar.

Yani belirli bir çerçeve içerisinde özgürlük sahibi olduğumuzu söyler astrolojinin rehberliği bize ister Vedik, ister Batı, ister Çin astrolojisi bakış açısıyla bakalım... Tüm koşulların bizim kontrolümüzde olmadığını ancak belirli bir alanda seçim şansımız olduğunu söyler... Ancak seçimlerimizin sonuçlarını kontrol edip edemediğimizi yoga ve tasavvuf öğretilerinden biliyoruz. Buna da birazdan değineceğim. Bu durumda istediğimiz kadar imgeleme yapalım, istediğimiz kadar dilek tutalım; hayatın bize getireceği her şeyi belirleyemeyeceğiz. Ancak ona nasıl karşılık vereceğimiz, yaşadıklarımızı nasıl anlamlandıracağımız ve elimizdeki potansiyelleri nasıl kullanacağımız konusunda bir etki alanımız olabilir.

Ben, yaklaşık 30 senedir astrolojinin farklı türlerine dair bilgi sahibi olan ve bunu hayatlar nezdinde yıllardır gözlemleyen biri olarak buna inandığımı söyleyebilirim. Bunun dışında yoga ve karma öğretisine gelecek olursak... Japon rahip ve bilim insanı Dr. Hiroshi Motoyama, hayatı boyunca maneviyat ve bilimi bir araya getirmeye çalışmış isimlerden biridir. Kendi meditasyon ve derin biliş deneyimlerinden yola çıkarak, tek bir hayat yaşamadığımızı; karma yasasının bir gereği olarak bu dünyaya tekrar tekrar geldiğimizi söyler. Ve hayatlarımızın önemli bir kısmının geçmiş neden-sonuç ilişkilerinin etkisi altında şekillendiğini anlatır. Bu öğretiye de bakacak olursak, istediğimiz kadar manifestler yapalım, istediğimiz kadar dilekler dileyelim, istediğimiz kadar Dolores Cannon ya da Joe Dispenza’nın tekniklerini kullanalım; eğer orada karmanın bir bedeli ödenecekse, o bedel ödenecektir. Bir anlamda bazı deneyimler bu hayatta yaşanacaksa, yaşanacaktır. Ve bizim onlar üzerinde kontrolümüz yoktur. Ancak yine aynı öğretiye göre insanın seçim hakkına sahip olduğu alanlar vardır. Yani kader ve özgür irade birbirini dışlayan şeyler değildir. Belirli koşulların içine doğarız. Belirli potansiyellerle geliriz. Ancak o koşullara nasıl karşılık vereceğimiz konusunda bir seçim alanımız vardır.

Tasavvufta insan iradesi

Tasavvuf öğretisinde de insanın iradesi tamamen yok sayılmaz. Çünkü öyle olsa sorumluluk da olmazdı. Ancak insanın iradesi mutlak da değildir. Sufiler buna bazen cüz’i irade ve külli irade derler. Yani ben seçim yapabilirim. Niyet edebilirim. Çaba gösterebilirim. Dua edebilirim. Ancak sonuç yalnızca bana ait değildir. Bu yüzden tasavvufi bakışta şöyle bir paradoks vardır:

“Elinden gelen her şeyi yap. Sonucu kendinden bilme” Bu çok ince bir yerdir. Pasiflik değildir. Ancak kontrol yanılsamasından çıkıştır.

Benzer bir bakış açısına eski yoga metinlerinde de rastlarız. İnsan ne kadar çaba göstereceğini, ne kadar fedakârlık yapacağını, ne kadar kendinden vereceğini belirleyebilir. Ancak çabasının sonuçlarını, meyvelerini kontrol edemez. İki kişi aynı sınava çalışırken ne kadar emek harcayacağını kendileri seçebilirler. Ancak çok emek harcamış, çok çalışmış olmak illa ki o sınavdan iyi bir sonuç alacağımızı garantilemez. Biri bazen daha az çalışır ancak “şansı yaver gider”, bizse çok çalışmış olmamıza rağmen iyi bir sonuç elde edemeyebiliriz. Çabalarımızın meyveları bizim kontrolümüzde değildir.

Burada yeniden mutasavvıfların söylemlerine dönmek istiyorum.

“Hakikati akıl kavrayamaz. Hakikati ancak kalp bilebilir.” Yukarıdaki özgürlük ve teslimiyete dair derin kavramlar da aslına bakarsanız bizim aklımızla kavrayabileceğimiz konular değil belki de... Oysa ki biz konuyu mantıksal bir çerçevede ele alıp, hakikati bilme yetisi olmayan sadece hesap, planlama gibi yetileri olan aklımızla derin bir hakikati kavramaya çalışıyoruz. Bu tarz hakikatlere dair bilişler, muhtemelen ancak kalbimizi uyandırdığımızda; kalbimiz bir “bilme organı” haline geldiğinde mümkün olacak. Öyleyse madem birçoğumuz hakikati bugün kalbimizle bildiğimiz mertebede değiliz, öncelikle sınırlı biliş kapasitesi olan bir varlık olduğumuzu kabul etmekle başlamak iyi bir fikir olabilir... Bu bağlamda da, dilek tutarken, dua ederken aklımızla “Tanrım bana bunu ver, şunu ver” duasından, “Bana senin muradına uyumlanabilecek bir kalp ver” duasına geçmek hayırlı bir adım olabilir...

”Hayatın bana ne getireceğini bilmiyorum”

Bazı sufiler, insanın manevi yolculuğunda dua ettikçe taleplerinin de azaldığını söylerler. Önce insan birçok şey ister. Sonra içsel dönüşümünde yol aldıkça istediği şeylerin de zamanla değiştiğini görür. Daha sonra ise istemenin kendisi azalır... Çünkü güven artar. Hayata... Hakikat’e... Tanrı’ya... “Hayatın bana ne getireceğini bilmiyorum. Benim bakışım sınırlı. Bazen istediğim şey bana iyi gelmeyebilir. Bazen istemediğim şey beni büyütebilir. Bu yüzden bana istediğimi vermenden çok, geleni karşılayabilecek bir kalp, taşıyabilecek bir sinir sistemi, anlayabilecek bir bilinç ver” diye dua etmeye başlayabilir... Yani iki farklı dileme anlayışı olabilir.

Birincisi, “Hayat benim istediğim gibi olsun” anlayışı... İkincisi ise, “Hayat nasıl akacaksa aksın; ben ona daha açık, daha güçlü, daha sevgi dolu karşılık verebileyim” anlayışı. İlkinde kalp arzunun hizmetindedir. İkincisinde ise kalp biraz daha dönüşümün hizmetindedir. Ve birçok kadim öğretiye göre kalbin en derin duası, dış koşulları değiştirmekten çok, insanın onları karşılayabilecek hale gelmesidir.

Pema Chödrön, Budist öğretileri günümüz insanına sade bir dille aktaran en tanınmış öğretmenlerden biridir. Onun öğretilerinde insanın huzura hayatın kontrolünü ele geçirerek değil, belirsizlikle arkadaş olarak ulaşabileceği öğretisine sıkça rastlarız. Dilekler dilemelerimizi, manifestler etmelerimizi, “İstediğimiz hayatı yaratabiliriz.” düşüncesine sımsıkı tutunmak; bir tarafıyla hayatı kontrol etme çabamız olarak yorumlayabiliriz.

Vietnamlı Zen ustası ve barış aktivisti Thich Nhat Hạnh da birçok konuşmasında ve kitabında, içsel barışın koşullar mükemmel olduğunda gelen bir şey olmadığına; koşullar zor olduğunda da hakikate rıza geliştirmekten, olanla temas halinde kalabilmekten geçtiğine vurgu yapmıştır. Yani daha mutlu olmak adına dilediğimiz dilekler, aslında bize ihtiyaç duyduğumuz şeyi vermeyebilir. Belki de insanın peşinde koştuğu şey yalnızca mutluluk değildir. Çünkü mutluluk gelir ve gider. Daha çok içsel barış dediğimiz, olanla sürekli çatışma içerisinde olmayan, hayatın getirdiklerini daha geniş bir kapta taşıyabilen bir haldir özünde aradığımız.

Huzura ermiş kalp

Tasavvufta buna biraz da rıza hali denir. Kur’an’da geçen “nefs-i mutmainne”, yani huzura ermiş nefis ya da huzura ermiş kalp hali de mutlulukla aynı şey değildir. “Huzura ermiş kalp hali”nin adını bile duymak iyi geliyor insana... Bu, hayatın yalnızca hoşumuza giden taraflarıyla değil; acısıyla, kaybıyla, belirsizliğiyle de temas halinde kalabilen daha derin bir huzur halidir. Ancak ego kontrolü bırakmakta zorlanır. Tanrı’ya inanıyor olsa dahi bırakmakta zorlanır. İstek ve arzuları gerçekleşsin diye birçok yöntem arar. Bu sebeple pek çok mistik öğretinin özünde arzulardan özgürleşme vardır. Gerçek özgürlük, gerçek tatmin ve içsel barış insana biraz da böyle gelir.

Tasavvufta bu konuları daha iyi anlayabilmemizi sağlayacak ileri seviye bir kavram daha vardır. O da “rıza” kavramıdır. Rıza çoğu zaman yanlış anlaşılmaya açık bir kavramdır. Rıza, “başımıza gelen her şeyi sevmek zorunda olduğumuz” anlamına gelmez. Daha çok hayatla savaşmayı bırakmak anlamına gelir. Başına gelenleri sevmeyebilirsin. Yaşadıklarından dolayı acı da hissedersin, üzülürsün... Yas da tutabilirsin. Ancak sürekli “Neden böyle oldu?” diye gerçeklikle kavga etmiyor olursun, gerçek anlamda içsel bir rıza geliştirdiğinde... Ve hem kendi hakikatini hem de hayatın sana getirdiği büyük hakikati sevebilmektir, asıl büyümek. Hakikati sevebilecek kadar kabını genişletebilmiş olmaktır... Esnek dayanıklılık dediğimiz, güçlü bir sinir sistemi dediğimiz şey de biraz budur. Hiç incinmemek ya da “negatif” diye adlandırdığımız duyguları deneyimlememek değildir. Tüm duyguları kendi hakikatimizin bir parçası olarak taşıyabilmektir. İnsan halimizi kabul edebilmektir. Bu anlamda mütevazileşmektir... “Tanrım, hayatımda karşıma ne çıkarsa çıksın, bana onu karşılayabilecek kalp ver. Yaşadıklarımda göremediğim hayrı görebilecek bilgelik ver. Taşıyamayacağımı sandığım şeyleri taşıyabilecek güç ver...” Belki de en hayırlı dilekler bunlardır.

Günümüzde psikoloji alanına bakacak olursak da, semptomu yok etmeye odaklı yaklaşımlardan, kişinin iç deneyimiyle ilişkisini değiştirmeye ve değerleri doğrultusunda yaşayabilme kapasitesini artırmaya odaklı yaklaşımlara doğru bir genişleme olduğunu görüyoruz. Bazı geleneksel psikoterapi ve psikiyatri yaklaşımlarında ana hedef, rahatsız edici semptomları azaltmak, değiştirmek ya da kontrol etmekti. Kaygıyı azaltmak, depresif belirtileri düşürmek gibi... Bugün ise özellikle üçüncü dalga bilişsel davranışçı terapilerde, odağın düşüncenin içeriğinden çok düşünceyle kurulan ilişkiye, bağlama, mindfulness’a, kabul becerilerine ve değer yönelimli yaşama kaydığını görüyoruz.

Yani “Olumsuz duyguları hissettirmeyelim” yaklaşımından, “Olumsuz duygular geldiğinde onlarla nasıl kalabiliriz?” sorusuna doğru bir genişleme var... Psikoloji artık olumsuz duyguları azaltmakla ilgilenmiyor demek elbette doğru olmaz. Ancak şöyle diyebiliriz: “Olumsuz duyguyu azaltmak tek hedef olmaktan çıktı; kişinin duyguyla ilişkisi, işlevselliği, değerleri ve psikolojik esnekliği de merkezi hedef haline geldi.” Bu yönüyle bakınca, psikolojinin geldiği nokta ile birçok kadim öğretinin işaret ettiği yer arasında düşündüğümüzden daha fazla ortaklık olabilir. Çünkü her ikisi de insanın hayatı tamamen kontrol edebilmesinden çok, hayatın getirdikleriyle daha sağlıklı bir ilişki kurabilmesine odaklanıyor gibi görünüyor. Öyleyse yeniden dilek dileme konusuna dönecek olursak... “Bugün istediğin şey yarın seni mutsuz edebilir. Bugün kayıp gördüğün şey seni büyütebilir. Bugün engel sandığın şey seni bambaşka bir yere götürebilir.” Bu bakış açısıyla yola çıktığımızda, “Hiç dilek dilemeyelim” değil de, “Dileklerimizi mutlaklaştırmayalım” yaklaşımı bize nasıl gelir? “Bolluk istiyorum. Sağlık istiyorum. İlişkimde yakınlık istiyorum...” diyebilirim. Bunlar çok insani arzular. Bu arzular doğrultusunda niyetler edebilir, imgeleme çalışmaları yapabilir, hayatımda tekrar eden döngüleri fark etmeye çalışabilir, inançlarımın ve davranışlarımın üzerinde çalışabilirim. Belki bazı kör noktalarımı görür, kendimle ve hayatla kurduğum ilişkiyi dönüştürebilirim. Ancak sonra başka bir düşünce beliriyor zihnimde...

Tüm bunları yapabilme kapasitesi de nereden geliyor?

Karşıma çıkan insanlar, karşılaştığım öğretiler, bir şeyi fark edebilmem, değişime açık olabilmem, hatta değişmek istemem bile ne kadar yalnızca bana ait? Belki de kendi çabamla değiştirdiğimi düşündüğüm şeylerin bir kısmı da hayatın bana sunduğu imkanların, karmamın ya da göremediğim başka etkenlerin bir sonucudur. Belki de değişim bile benim sandığımdan daha büyük bir şeyin parçasıdır. Bu yüzden bugün geldiğim yerde, hayattan hiçbir şey istememekten yana değilim.

Niyetlerim var. Dileklerim var. Dualarım var. Niyetlerimle arama mesafe koyan inançlarımı anlamaya dair bir çabam var. Ancak aynı zamanda, bu istek ve arzuların benim sınırlı bakış açımın içinden doğduğunu da iyi bilen bir parçam var. Bu anlamda mesele yalnızca istediğimiz hayatı yaratmaya çalışmaktan ziyade; hayat nasıl akacaksa aksın; onu karşılayabilecek bir kalbe, taşıyabilecek bir sinir sistemine ve anlayabilecek bir bilince sahip olabilmeye doğru da dönüşüyor... Ve eğer hayatın bize getirdiklerinde göremediğimiz daha büyük bir iyilik varsa, ona da açık kalabilmeye... Elden gelen çabayı gösterip çabamızın sonuçlarına rıza gösterebilmeye... Rıza gösterirken açığa çıkan tüm insan hallerimizi kapsayabilme kapasitesi geliştirmeye...

Ben buralarda geziniyorum...