Kendine koçluk yapmak: Daha güçlü ve tatmin edici kararlar için

SEVGİ KELEŞ

Karar vermek, hayatın bir parçası olsa dahi birçoğumuz kolaylıkla karar verebiliyorken, bazılarımız karar aşamasında zorlanabiliyor. Verdiğimiz her karar seçimlerimizi, seçimlerimiz ise hayattaki realitemizi oluşturuyor. Kararlarımız kimi zaman hayatımızı daha ileriye taşırken, bazen de bizleri başladığımız noktanın çok daha gerisine götürüyor. Bu yazımızda; yaşamınızı kolaylaştıracak, hızlı karar verebilmenize katkı olacak bir konuyu aktarmayı seçtim: Kendi kendine koçluk yapmak...

Koçluk; kişilerin pozitif potansiyellerini ortaya çıkararak, hedeflerine ulaşması için yaşam yolculuğunda yapılan bir yol arkadaşlığıdır. 2000’li yıllarda hayatımıza giren bu kavramla birlikte, özellikle kişisel gelişim alanında gösterilen faaliyetler artmıştır. Yaşam yolculuğundaki arkadaşlıklardan belki de en özeli, kişinin kendisiyle olan arkadaşlığıdır. Öyle ya, bir başkasına katkı olacağı zaman insan daha fazla fikir üretir, konu kendisi olduğunda ise durum daima daha karmaşık hale gelir. Kişinin kendi içinde çözümlemek istediği, netleşmeyi hedeflediği, koçluğa konu olan başlığa da “gündem” denir. Kişi için her gündem kıymetlidir. Öyle ki gündemin içinde çok kalmak, benzer konular etrafında durmak, sabit bakış açısıyla değerlendirmek, düşünce ve duyguları ifade etmemek kişinin gündeminde aynı noktada kalmasına ve bu devam ettikçe kendini daha güçsüz hissetmesine sebep olabilir. Halbuki bizleri zorladığını düşündüğümüz gündemlerimiz uzaktan ya da geriye dönüp aylar, yıllar sonra baktığımızda çoğunlukla çok daha aşılabilir, dönüştürülebilir gelir. Karar vermek, hayatımızın seçim alanlarını oluşturduğu için kıymetlidir. Kendi kendimize koçluk yapabilmek de gündemlerimize karşı daha güçlü ve daha tatmin edici kararlar verebilmemize katkı olur. Kendimize koçluk yapmak için ilerlememiz gereken bazı basamaklar şunlardır:

Güçlü ve zayıf yanlarınızla tanışarak kendinizi keşfedin

Bir kağıt ve kalem alın, vermek istediğiniz karar ya da gündeminiz her neyse o konuyla ilgili güçlü olduğunuz, kendinizi artıda hissettiğiniz, aynı şekilde yeterli hissetmediğiniz başlıkların neler olduğunu not edin. Bunu yaparken mutlaka kendinize karşı dürüst olun, acele etmeyin, aklınıza geldikçe listenize eklemeler yapın. Sonra bu listedeki zayıf yanlarınızı nasıl güçlü hale getirebileceğinizi düşünün. Neticede vereceğiniz karara karşı zayıf olduğunuzu düşündüğünüz konuları şu an görmezden gelirseniz, ilerleyen zamanlarda daha kritik bir gündem olarak karşınıza çıkabilirler.

Zayıf yanlarınızın daha güçlü olabilmesi için size ilham verecek bazı sorular var. Bunlar:

• Kendimi bu konuda nasıl daha yetkin, daha güçlü hissedebilirim? Bunun için neye ihtiyacım var?
• Bu konuda bana destek olabilecek kimleri tanıyorum? Bu alanda hangi kişi ya da kurum bana destek olabilir?
• Farkında olmadığım hangi kaynaklara sahibim? Hangi kaynakları kullanırsam kendimi pozitif şekilde güçlendirebilirim?
• Zayıf olduğunu düşündüğüm yönümü gerçekten değiştirebilir ya da geliştirebilir miyim? Yoksa burada gerçekçi bir bakış açısıyla kendimi kabul mü etmeliyim?

Kağıda dökülen her şey zihni özgürleştirir. Karar verirken kendimizi tam olarak ifade etmek ve mevcut durumu gerçekliğiyle görmek, ilerleyeceğimiz adımları atarken bizlere pozitif destek olur.

Karar basamaklarını belirleyin

Kendinizin artı-eksi, güçlü-zayıf yanlarını keşfettikten sonra vereceğiniz kararın şu an hayatınızı nasıl etkileyeceğini düşünüp, bu etki alanlarının neler olduğunu da kağıda yazabilirsiniz. Bu etki alanlarından çözümlenmesi gereken bir konu varsa işe buradan başlayabilirsiniz. Vereceğiniz kararın artı-eksi tüm sonuçlarını göğüsleyebilmek ya da bu sonuçların doğrudan sizi ilgilendirdiğini bilmek, hem özgürlük alanı için konfor oluşturur hem de sorumluluk alanınız için dikkat etmeniz gereken bir noktadır. Kararınızla ilgili ihtiyaç duyduğunuz zaman ne kadarsa, o zamanı kendinize tanıyın. Hızlı karar vermek, doğru karar verildiği anlamını taşımamaktadır. Vereceğiniz kararın riskini, yararını ve zararını gözlemlemeniz, olabildiğince analiz etmeniz yaşam akışınızı kolaylaştıracaktır.

Kararınızın çerçevesini fark edin

Kararlarınız bazen sadece sizi, bazen de çevrenizdeki kişileri etkiler. Böyle durumlarda ortak kararlar vermek gerekebilir. Öyle ki sonucu sadece kendinizi ilgilendiren konularda dahi objektif bakış açısına güvendiğiniz birinden fikir almak, kararınıza farklı bir açıdan bakarak yeniden değerlendirme yapmanıza katkı sağlayabilir. Karar verirken gündeme dahil olan kişilerin fikirlerinin alınması da kıymetlidir. Çünkü ilerleyen zamanda muhatabı oldukları konuyla ilgili mağdur olmaları durumunda, karar verici sadece siz olduğunuz için sürecin ve sonuçların sebebi olarak doğrudan sizi gösterebilirler. Karar sürecinizin basamakları ve eyleme geçişi dahil olmak üzere kimlerle paylaşımda bulunulması gerekiyorsa, o kişilerle bir çerçeveleme yapılmalıdır. Her ne kadar gerekli kişilerin karar sürecine dahil olmaması negatiflik oluşturabiliyorsa, konuyla ilişiği olmayan kişilerin de konuya dahil olarak süreci yönetmeye çalışması bir o kadar kaosa sebep olabilir.

Peki, ya sen olsaydın ne yapardın?

Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi insan konuya dışarıdan baktığında çok daha fazla geniş bakış açısı elde edebiliyor. Hatta öyle ki çoğu zaman başkalarının verdiği kararlarla ilgili cömertçe yargı dağıtabiliyor. Bu noktada, koçlukta kullandığımız minik bir aracı dahil etmek karar verme sürecinize katkı sağlayacaktır. Diyelim ki bir odadasınız ve karşınızda boş bir sandalye var. Bu boş sandalyeye, bakış açısına ve kararlarına çok güvendiğiniz bir kişinin gelip oturduğunu imgeleyin. O kişi size ne derdi? Hangi önerileri verirdi? Peki, bu öneriler şu an size nasıl hissettiriyor? Sonrasında gözlerinizi açın ve ufak bir imgeleme daha yapın. Bu sefer o sandalyede kendinizin oturduğunu imgelediğinizde dışarıdan bakarak karar verilecek konuyla ilgili kendinize hangi önerilerde bulunursunuz?

Tam bu esnada size kolaylık sağlayacak bazı sorular var. Bunlar:

• Karar verebilmek için neye ihtiyacım var?
• İhtiyacım olan şeye ya da şeylere nasıl ulaşabilirim?
• Nereden başlayabilirim?
• Ne kadar zaman içinde tamamlayabilirim?
• Kararımın sonuçlarını nasıl öngörüyorum, bu sonuçlara hazırlıklı mıyım?
• Daha önce bu ve benzeri konularda nasıl kararlar vermiştim, geçmiş referansım var mı?
• Gündemimle ilgili dikkat etmem gereken şeyler neler?
• Karar konum hakkında objektif bir bakış açısı keşfedebilmek için hangi uzmandan destek alabilirim?
• Başka hangi olasılıklara sahibim?
• Bu karar hayatımı altı haftada, altı ayda ve altı yılda nasıl etkileyecek?
• Kararımla ilgili bilgi alışverişi yapmam gereken kişiler kimler?
• Kararımla ilgili konuşurken kendimi nasıl hissediyorum, hangi duyguları deneyimliyorum?
• Kendimle ilgili beklentimde ne kadar gerçekçiyim?
• Kararımın doğruluğuna inanıyor muyum?
• Karar vermemi zorlaştıran konular neler? Bunları nasıl kolaylaştırabilirim? Ya da hangi revizeleri yapmam gerekir?
• Kararım için adım atmaya ne zaman başlayacağım?

Bu sorular daha da çeşitlendirilebilir. Açık uçlu, gelişiminizi destekleyecek soruların zihninizde size kolaylaştırma yaptığını, bununla beraber karar verme sürecinizde çözümleyici rol oynadığını görebilirsiniz.

Hayatımızın her noktasında varlığımızı seçimlerle sürdürüyoruz. Her seçimimiz, yaşamımızda başlangıçlara ya da sonlara sebep olabiliyor. Burada seçimlerin sonsuz olduğunu, arzu ettiğimizde yeniden seçim yapabilme gücümüzün olduğunu bilmek, karar verme konusunda direnç oluşturmamamızı sağlar. Gerçekçi bir yaklaşımla bakarsak, yaşam boyunca hiç hatalı kararı olmadığını söyleyen yoktur. Hatta hatalardan alınan dersleri birer tecrübe olarak nitelendiren çokça öğreti vardır. Öyleyse vereceğiniz karar ruhunuza, kalbinize, beyninize siniyorsa, kendiniz ve bütünün hayrına en iyisini seçtiğinizi düşünüyorsanız, karar verme basamaklarına göz atmışsanız ve sonucu doğru olursa ne mutlu size! Olmazsa da mucize bir kazanım elde etmiş olursunuz. Hiç denememiş olmak, bir kazanıma sahip olmaktan daha iyi değildir. Tüm kararlarınızın mucizelerle sonuçlanmasını dilerim...