Bitkiler acı hisseder mi?
Acının amacı, tehlike için bir uyarı sistemi olarak hareket etmek, daha fazla yaralanmayı önlemeye yardımcı olmak ve olası zararlardan kaçınmayı öğrenmektir. Bitkiler bunları yapmak için acıyı algılamasalar da tehlikeyi tespit etmek için kendilerince yollar geliştirmişlerdir. Örneğin, 2014 yılında bilim insanları tere bitkilerinin yapraklarını kemiren tırtılların sesine maruz kaldıklarında savunma amaçlı hardal yağları salgıladıklarını ve tırtılların bitkilere daha fazla zarar vermesini engellediklerini keşfettiler.
Bitkiler; hayvanlarda bulunan ağrı reseptörlerine, sinirlere ya da bir beyne sahip değildir. Bu nedenle, hayvanlar âleminde anlaşıldığı şekliyle acı hissetmezler. Bir havucu topraktan sökmek ya da bir çiti budamak, bitkilere işkence etmek anlamına gelmez. Aynı şekilde bir elmayı gönül rahatlığıyla ısırabilirsiniz.
Bununla birlikte, son araştırmalar birçok bitkinin fiziksel temasları ve zarar görme durumlarını, daha önce sanılandan çok daha karmaşık yollarla algılayabildiğini ve bu bilgileri iletebildiğini ortaya koyuyor.
Bitkilerde Duyusal Tepkiler
Bazı bitkilerin duyusal yetenekleri oldukça belirgindir. Örneğin Venüs sinekkapanı, avını yarım saniyeden kısa sürede kapanan yapraklarıyla yakalayabilir. Hassas bitki (Mimosa pudica) ise dokunulduğunda yapraklarını hızla kapatır. Bu tepkinin, otçul canlıları ürkütmeye yönelik bir savunma mekanizması olduğu düşünülmektedir.
Bu tür örneklerde, bitkilerin çevresel uyaranlara açıkça tepki verdiği gözlemlenebilir.
Hücresel Düzeyde Algılama ve İletişim
Görünür tepkiler sergilemeyen birçok bitkinin de mekanik uyarıları hücresel düzeyde algılayabildiği anlaşılmıştır. Bilimsel çalışmalarda sıkça kullanılan bir hardal türü olan Arabidopsis, tırtıllar veya yaprak bitleri tarafından yenildiğinde, yapraktan yaprağa elektriksel sinyaller gönderir. Bu sinyaller, bitkinin kimyasal savunma mekanizmalarını devreye sokmasını sağlar.
Ortaya çıkan bu elektriksel iletim, fiziksel hasar sonucu başlasa da, bir “acı sinyali” olarak değerlendirilmez. Bu nedenle zarar gören bir bitkiyi, acı çeken bir canlı gibi düşünmek doğru değildir.
Acı Değil, Hayatta Kalma Mekanizması
Bitkiler; güneş ışığına, yerçekimine, rüzgâra ve hatta çok küçük böcek ısırıklarına bile etkileyici tepkiler verebilir. Ancak bu tepkiler, acı ya da bilinçli bir deneyimden değil, tamamen hayatta kalmaya yönelik biyolojik süreçlerden kaynaklanır.
Bitkilerin evrimsel başarısı ya da başarısızlığı, acı çekme üzerinden değil; yaşam ve ölüm arasındaki basit denge üzerinden şekillenmiştir.
