2 dk okunma süresi

Hiç kirlenmeyen kıyafetler: Nanopartiküller en sevdiğiniz tişörtünüzü sudan ve lekelerden koruyabilir

İçeriği Paylaş

Giysilerinizin lekesiz kalabildiği ve uzun bir koşudan sonra bile çoraplarınızın kokmadığı bir dünya hayal edin. Son araştırmalar sayesinde, bu dünya düşündüğünüzden daha yakın olabilir.

SLIPS (İngilizce 'kaygan sıvı ile aşılanmış gözenekli yüzey'in kısaltması) kumaşlar, leke tutmayan giysiler söz konusu olduğunda dikkatleri üzerine çekiyor. SLIPS, Harvard Üniversitesi'nde geliştirilen bir nanomateryal kaplama ve ilk olarak kendiliğinden temizlenmesi için camlara uygulandı. Ancak 2014 yılının başlarında Harvard araştırmacıları SLIPS'i pamuklu ve polyester kumaşlara da uyguladı. Kumaşlar hâlâ yumuşak bir his veriyor, ancak üzerlerine su, motor yağı, şarap, yumurta, hardal ve ketçap döküldüğünde iz bırakmadan kayarak gidiyor.

SLIPS, çukur yapraklarının içinde neredeyse sürtünmesiz bir yüzeye sahip olan etobur suibriği bitkisinden esinlenmiştir. Yapraklar gözeneklerinin içinde bir su tabakası hapseder. Bitkiye konan herhangi bir masum böcek yaprakların üzerinde kayarak, içinde avın boğulduğu bir sıvıyla dolu olan ibrik kabına düşer. SLIPS de benzer şekilde, giysilerdeki küçük gözenekleri kayganlaştırıcı bir filmle dolduruyor. İşlem, kumaşın küçük silika veya alümina parçacıklarıyla kaplanmasını içeriyor. Sonuç, lekelerin yapışamayacağı süper kaygan bir yüzey. Dezavantajı ise SLIPS ile kaplanan tüm kumaşların henüz nefes alabilir yapıda olmaması. Bu nedenle, kaplanacak ilk kumaşların, kirletici sıvıların itilmesinin önemli olduğu, ancak nefes alabilirliğin önemli olmadığı durumlarda kullanılan kumaşlar olması muhtemeldir, örneğin taktik asker kıyafetleri ve tıbbi giysiler gibi.

Ancak SLIPS geliştirilmekte olan tek nanoteknolojik giysi değil. ABD'nin Kaliforniya eyaletinde eski bir üniversite öğrencisi olan Aamir Patel, su ve diğer sıvıları iten silika nanopartikülleri emdirilmiş pamuk hissi veren bir tişört üretti. Aralık 2013'te kitlesel fonlama sitesi Kickstarter'da Silic projesini başlattığında, sadece 20.000 dolarlık bir hedef belirlemesine rağmen yaklaşık 300.000 dolar bağış topladı.

Peki ya şu kokan çoraplar? Gümüşün antibakteriyel özellikleri binlerce yıldır biliniyor; hatta eski Mısırlılar yaraların üzerine gümüş macunu sürüyorlardı. Günümüzde spor malzemeleri ve açık hava mağazaları, koku başlamadan önce bakterileri öldüren gümüş nanopartiküllerle aşılanmış çoraplar satıyor. Ancak bu çorapları kullandıktan sonra yıkamak nanopartikülleri suya bırakabilir. Bazı araştırmalar gümüşün suda yaşayan canlılar için zehirli olduğunu öne sürdüğünden, seri üretim nanogümüş giysileri denemeden önce yapılması gereken bazı çalışmalar bulunuyor.