Hun Hükümdarı Attila düğün gecesinden sağ çıksaydı tarihin akışı nasıl değişirdi?

Yazan: Jonathan O’Callaghan

Hun İmparatoru Attila’nın kendi halkı ve dönemi açısından önemi neydi?

Bazı tarihçilere göre Attila, 5. yüzyılın ortalarında zaten çökmenin eşiğine gelmiş Hun İmparatorluğu’nu ayakta tutan yegâne kişiydi. Ancak ben bu görüşe biraz daha temkinli yaklaşıyorum.

Bana kalırsa Hunlar, Attila’dan çok önce şekillenmiş ve oldukça gelişmiş bir siyasi mirasa sahipti. Bu yapı, Orta Asya’daki eski göçebe imparatorluklardan devralınmıştı. Dolayısıyla Attila, sıfırdan bir düzen kuran değil, hâlihazırda var olan sağlam bir siyasi yapıyı devralmış son büyük liderdi. Abartılı bir şekilde onu dünyayı fethetmeye hevesli bir megaloman gibi gösteren anlatıların aksine, aslında temkinli bir hükümdardı.

Yaptıklarını dikkatle incelediğimizde bunu net biçimde anlayabiliriz. Attila kesinlikle gözü dönmüş bir fatih değildi. Tam tersine oldukça ihtiyatlı bir liderdi. Onun savaş stratejisine yakından baktığınızda, doğrudan fetih peşinde koşmadığını görürsünüz. Örneğin Moğollar gibi uçsuz bucaksız toprakları ele geçirmek gibi bir niyeti yoktu. Attila’nın asıl amacı, Doğu ve Batı Roma’dan vergi almak, yani onları haraca bağlamaktı. Bu yaklaşımıyla Roma’yı yok edilecek bir hedef olarak değil, düzenli gelir sağlayan bir kaynak olarak görüyordu.

Attila’nın yönetimi, kendisinden önceki Hun hükümdarlarından farklı mıydı?

Evet, Attila’nın iktidara gelişi ve yönetim tarzı Hun geleneğinde köklü bir değişikliğe yol açtı. O dönemde Hun İmparatorluğu iki hükümdar tarafından yönetiliyordu: Biri doğuyu, diğeri batıyı kontrol ediyordu. Bu çift liderlik sistemi içinde doğunun hükümdarı genellikle daha baskın konumdaydı. Ancak Attila bu düzeni altüst etti.

Doğu’daki kardeşi Bleda’yı devirerek iktidarı tek elde topladı ve böylece güç dengesi tersine döndü. Artık batı, doğuya hükmetmeye başladı. Bu hamle kısa vadede güçlü bir merkezî otorite sağladıysa da uzun vadede Hun İmparatorluğu için ciddi bir sorun doğurdu.

Attila’nın ölümünün ardından doğu kanadı bu yeni düzeni kabul etmedi. Batı’nın üstünlüğünü reddeden doğulu boylar isyan etti ve imparatorluk bir iç savaşa sürüklendi. Bu da Hun devletinin kısa sürede çökmesinin başlıca nedenlerinden biri oldu.

Attila’nın ölümünden önceki planı neydi?

Attila’nın hedefi, hem Doğu hem de Batı Roma’yı kendisine düzenli olarak vergi ödemeye mecbur bırakmaktı. Hunların izlediği strateji genellikle şöyleydi: Sınırlarına yakın olan Germen kabileleri gibi halkları doğrudan egemenlikleri altına alıyorlardı. Ancak imparatorluğun çekirdeği olarak gördükleri toprakların ötesine geçtiklerinde fethetmek yerine bu bölgelerden vergi almayı yeterli görüyorlardı.

447 yılında Attila, Doğu Roma topraklarına girdi ve Balkanlar’ın büyük bölümünü işgal etti. Ancak ardından bir antlaşmayla bu topraklardan çekilmeyi kabul etti. Zira asıl amacı toprak kazanmak değil, Roma’dan sürekli vergi alarak Hun ileri gelenleri arasındaki saygınlığını artırmaktı.

Attila gerçekten Avrupa’yı fethetmeye çalışmıyor muydu?

Bana sorarsanız, Attila’nın asıl amacı Avrupa’yı topyekûn fethetmek değil, Roma’yı kendi anlayışına uygun bir haraç sistemine dâhil etmekti. Nitekim ölümünden hemen önce Doğu Roma’ya yeni bir sefer hazırlığı içindeydi; çünkü İmparator Marcian, Hunlara ödenen vergiyi reddetmişti.

Attila’nın 453 yılı civarındaki ölümü hakkında neler biliyoruz?

Bu konuda elimizdeki tek kaynak, Hun sarayında elçilik yapmış Bizanslı tarihçi Priscus’tur. Onun anlatımına göre Attila’nın çok sayıda eşi vardı ve ölümünden hemen önce Ildico adlı bir kadınla evlenmişti. Düğün gecesinde içkinin dozunu kaçırıp sabaha karşı fenalaştı; burun kanaması veya bir damarının çatlaması sonucu kendi kanında boğularak hayatını kaybetti.

Sabah olduğunda Hun soyluları onu cansız halde buldu. Yeni eşi Ildico ise yanında ağlıyordu.

Priscus’un anlatımı yalnızca bir ölüm hikâyesi değil, aynı zamanda sembolik bir mesaj içerir: Kana susamış bir hükümdar, ilahi adaletle cezalandırılmıştır. Ancak birçok tarihçi bu anlatımı Hristiyan bakış açısıyla yazılmış bir yorum olarak değerlendirir.

Gerçekte Attila büyük ihtimalle 50’li yaşlarındaydı ve ölüm nedeni doğal sebeplerdi. Suikast ya da zehirlenmeye dair somut bir kanıt bulunmamaktadır.

Tarihte ne değişirdi?

• Attila iktidara geliyor

Amcaları Rua’nın (Ruga, Rugila) ölümünün ardından Attila ve kardeşi Bleda Hun tahtına birlikte geçti. Attila batı kanadını, Bleda ise doğu kanadını yönetiyordu. MS 434

• Kardeşe ihanet

Attila, muhtemelen Bleda’yı öldürterek Hunların tek hükümdarı oldu ve güç merkezini batıya kaydırdı. MS 445

• Yeni hedef

Attila, Doğu Roma İmparatorluğu’nu kendisine haraç ödemeye zorlamak için yeni bir istila planlamaya başladı. MS 452

• Attila’nın ölümü

Ildico ile evlendikten sonra düğün gecesinde hayatını kaybetti. Ölüm nedeni büyük olasılıkla şiddetli burun kanamasına bağlı boğulmaydı. MS 453

• Hunlar parçalanıyor

İmparatorluk Attila’nın oğulları arasında bölündü ve iç savaş başladı. MS 454

Alternatif senaryo: Attila yaşasaydı

• Balkanlar düşüyor

Attila Doğu Roma’yı yeniden dize getirir, Balkanları yağmalar ve ardından haraç alıp geri çekilirdi. MS 454

• Roma’nın yağmalanması

Vandallar Roma’yı yağmalar, ancak Hun baskısı devam eder. MS 455

• Barbarlar boyun eğiyor

Germen kabileleri ve Hun savaşçıları İtalya’ya ilerlemek yerine Hun egemenliğinde kalır. MS 466

• Hunlar bütünlüğünü koruyor

İmparatorluk bir arada kalır ve güç merkezi Macaristan çevresinde devam eder. MS 460

• Hunların çöküşü erteleniyor

Hun İmparatorluğu daha uzun süre varlığını sürdürür. MS 469

• Ak Hunlar

Ak Hunlar (Eftalitler) Hindistan’a akınlar düzenler. MS 470

• Roma’nın düşüşü

Batı Roma İmparatorluğu 476’da yıkılır. Ancak Attila yaşasaydı süreç daha farklı gelişebilirdi.

• Roma yoluna devam ediyor

Attila Avrupa’yı fethetmediği için Roma varlığını sürdürür, ancak Hunlara haraç ödemeye devam eder. MS 476

• Franklar zayıflıyor

Güç boşluğu oluşmadığı için Franklar birleşemez. MS 486

• Hunya dönemi

Hunlar Avrupa’da “Hunya” adıyla kalıcı bir devlet kurar. MS 490

• Fransa’nın şekillenmesi değişiyor

Franklar sınırlı bir bölgede kalır, Avrupa siyasi yapısı farklı gelişir. MS 500

Büyük Almanya

Hun mirasıyla Avrupa’nın merkezinde güçlü bir siyasi yapı oluşur. MS 510

Röportaj

Dr. Hyun Jim Kim ile röportaj

Melbourne Üniversitesi’nde Klasikler alanında kıdemli öğretim görevlisi olan Dr. Hyun Jim Kim, Hun İmparatorluğu üzerine uzmanlaşmıştır.