Kolezyum’da Ggerçekten su savaşları var mıydı?

Yazan: Murray Dahm

Antik Roma, yalnızca gücüyle değil, halkını etkileme biçimiyle de tarihe damga vurdu. Gladyatör dövüşlerinden egzotik hayvan gösterilerine kadar uzanan bu ihtişamlı eğlence dünyasının en çarpıcı iddialarından biri ise Kolezyum’un suyla doldurularak deniz savaşlarına sahne olması. Antik kaynaklar, özellikle İmparator Titus döneminde arenada gemilerin yüzdüğü gösterilerden söz eder. Ancak bu anlatımların kapsamı kesin değildir ve modern araştırmalar, bu gösterilerin büyük ölçekli savaşlardan ziyade daha sınırlı ve temsili olabileceğini ortaya koymaktadır.

İlk gladyatör dövüşleri, ölen bir kişinin onuruna onun mezarının yakınındaki açık bir alanda yapılırdı. Bir alan işaretlenir ve popülerlik arttıkça, oyunların düzenlendiği kamusal meydanda geçici ahşap oturma yerleri kurulurdu. Oyunlar o kadar popülerdi ki bilet karaborsacılığı gerçek bir sorun haline geldi.

MÖ 70 yılında Pompei’de ahşap bir amfitiyatro ve MÖ 53 yılında Roma’da başka bir ahşap yapı inşa edilmiştir. İlk taş amfitiyatro Octavian/Augustus için MÖ 29 yılında inşa edilmiştir. Bu yapı MS 64 yılında yanınca, yerine İmparator Vespasian (MS 70-79) tarafından yaptırılan ve oğlu Titus (MS 79-81) tarafından açılan Kolezyum (Ya da Romalılar tarafından bilinen adıyla Flavian Amfitiyatrosu) inşa edildi. Gladyatör müsabakalarının artan popülaritesinin bir kanıtı olarak bu mekân 50.000 kişilikti. Ancak, burada deniz dövüşleri yapıldığına dair kayıtlara rağmen, muhtemelen bunlar çok küçük çaplıydı. Çünkü arena sadece 80m x 47m ebadında bir elipsti ve bırakın birkaç geminin birbiriyle muharebe etmesini, herhangi bir büyüklükteki bir geminin manevra yapması için bile yeterli alan sağlamıyordu. Bu nedenle Kolezyum’daki su gösterilerinde kullanılan araçların büyük savaş gemileri değil, küçük ölçekli ve sahneleme amaçlı tekneler olması daha olasıdır.

İmparator Titus döneminde, MS 80 veya 81’de Kolezyum açıldığında, Tarihçi Cassius Dio gladyatör oyunlarına ve diğer gösterilere (turnalar ve filler arasındaki mücadele ve 9.000 hayvanın kesilmesi gibi) ek olarak deniz savaşlarının da yapıldığını yazar. Şair Martial da bize canlı bir kayıt sunar: “İmparator Titus aniden aynı tiyatroyu suyla doldurdu ve gemilerle Korkyralılar ve Korintliler kılığına girerek oraya deniz muharebesi yapan insanlar getirdi.” Ancak burada kullanılan “aniden” ifadesi abartılı olabilir; modern araştırmalar arenanın suyla doldurulmasının 90 dakika ile üç saat arasında sürebileceğini göstermektedir.

Aynı zamanda İmparator Augustus’un yaptırdığı naumachia kapsamında başka deniz muharebeleri sahnelenmiştir. Bunu takip eden üçüncü gün Peloponez Savaşı sırasında Atinalıların Sicilya seferindeki bir muharebeyi canlandırmak için “Atinalılar” ve “Siraküzalılar” arasında üç bin askerin katıldığı bir piyade muharebesi yapılmıştır. Bu, bir deniz muharebesini ve ardından bir çıkarma operasyonunu taklit eden kapsamlı bir gösteriydi. Nitekim büyük ölçekli ve daha gerçekçi deniz savaşları genellikle Kolezyum’da değil, bu tür özel olarak inşa edilmiş naumachia alanlarında gerçekleştirilmiştir.

Birkaç başka amfitiyatroda bu tür dövüşler için suyla doldurularak hazırlanmıştır. Örneğin Nimes (antik Nemausus) ve Capua’daki amfitiyatroların bu şekilde hazırlandığına dair kanıtlar vardır. Domitianus MS 81’de imparator olduktan kısa bir süre sonra bir naumachia düzenledi. Ancak daha sonra oturma kapasitesini arttırmak için Kolezyum’u yeniden düzenledi, ayrıca hayvanları ve suçluları barındırmak için bir dizi tünel ve açıklıktan oluşan yer altı mekânları inşa etti. Kolezyum artık suyla doldurulamazdı ama Roma’da naumachia düzenlemek için hâlâ başka mekânlar vardı ve İmparator Domitianus tam da bunu yaptı. Tiber Nehri yakınlarında, muhtemelen Augustus’un naumachia yaptırdığı yerde birkaç tane naumachia düzenledi.

Ancak kendisinin bu maksatla yeni bir yer inşa ettirmiş olma ihtimali de vardır. MS 86’da Daçyalılara karşı kazandığı zaferi kutlarken bir naumachia düzenlemiş ve şiddetli bir yağmur fırtınası sırasında bile bunu izlemek için kalmakta ısrar etmiştir. Başkalarının ayrılmasına da izin vermemiştir.

İmparator Domitianus’un yaptırdığı naumachia ayrıntılı olarak kaydedilen bu kapsamdaki son etkinliktir. Ancak İmparator Trajan MS 109’da Naumachia Vaticana adıyla yeni bir naumachia düzenletmiş gibi görünmektedir. Ayrıca imparatorluğun dört bir yanında başka naumachia etkinlikleri yapıldığına dair ipuçları vardır. Tarihçi Aurelius Victor’a göre muhtemelen bunların sonuncusu, MS 248’de Roma’nın kuruluşunun bininci yılını “her türden oyunla” kutlayan ve Arap Philip (MS 244-249) olarak da bilinen İmparator Marcus Julius Philippus tarafından yaptırılmıştır. “Her türden oyunun” arasında inşa ettirdiği bilinen bir rezervuardaki naumachia da olabilir. Ancak gördüğümüz gibi, gladyatörlerin yer aldıkları tuhaf dövüşlerin yanında diğer eğlenceler de yüzlerce yıl boyunca devam etmiştir.

© Alamy, Getty, NASA, Wiki / PD / Rijksmuseum