
Amerika, Bağımsızlık Savaşı’nı kaybetseydi? Tarihçi Alan Taylor’a göre dünya nasıl değişirdi?
Röportaj: Callum McKelvie
Britanya İmparatorluğu’nun Yeni Dünya’daki varlığını simgeleyen 13 koloni, 1775 yılında bağlı oldukları sisteme karşı ayaklandı. Amerikan Bağımsızlık Savaşı aynı zamanda bir iç çatışmaydı, çünkü Amerikalıların önemli bir bölümü imparatorluğa hâlâ sadıktı. General George Washington komutasındaki Kıta Ordusu, neredeyse her açıdan kendisinden üstün olan Britanya kuvvetleriyle karşı karşıya geldi. Çatışmalar sekiz yıl sürdü ve bu süreçte Fransa’nın yanı sıra İspanya da isyancıların tarafında yer aldı.
1783 tarihli Paris Antlaşması savaşı Amerikalıların lehine sonuçlandırdı. Sonraki yüzyıllarda Amerika Birleşik Devletleri güç ve nüfuz kazanarak dünyanın en güçlü ülkesi hâline geldi. Ancak devrimcilerin zaferi son ana kadar garanti değildi. Tersine yenilmeleri an meselesiydi. Tarihçi Alan Taylor’ın aşağıda anlattığı üzere, başarısız olsalardı bugün bildiğimiz tarih çok farklı şekillenebilirdi.

Amerikan Bağımsızlık Savaşı neydi ve nasıl başladı?
Savaş, Britanya İmparatorluğu içindeki gerilimlerin sonucunda ortaya çıktı. Britanya, Kanada’yı ve Mississippi Nehri’nin doğusundaki Kuzey Amerika topraklarının tamamını ele geçirmişti. Ancak bu fethin ardından imparatorluğu yeniden düzenlemeye girişti. Londra, koloniler üzerindeki denetimini artırmak için yeni vergiler yürürlüğe soktu ve yerleşimcilerin yeni ele geçirilen Batı topraklarına yayılmasını sınırladı. Bu iki uygulama anavatanın koloniler üzerindeki üstünlüğünü daha doğrudan hissettirmek amaçlıydı. Kolonistler, kendilerinden çok az şey talep eden ama buna karşılık refah ve güçlü askerî koruma sağlayan bir imparatorluğun parçası olmaktan uzun süre memnundu. Ancak 1760’larda Britanya bu ilişkinin kurallarını değiştirmeye başladı. Bunun sonucunda birçok koloni sakini Britanya İmparatorluğu’yla olan ilişkisini sorgulamaya başladı. Aslında istedikleri şey bağımsızlık değil, imparatorluğun 1763 öncesindeki gevşek yapısına geri dönmesiydi. Fakat ne Parlamento ne de Kral III. George buna yanaştı. Sonunda 1776 yılında kolonistlerin çoğu bağımsızlık hedefini benimsedi ve Amerikan Bağımsızlık Savaşı başladı.
“Amerika az daha savaşı kaybediyordu” diyebileceğimiz anlar yaşandı mı?
Devrimin askerî açıdan başarısızlığa en çok yaklaştığı dönem 1776 sonbaharıydı. O tarihe gelindiğinde Britanya, direnişi bastırmak amacıyla binlerce İngiliz askerinin yanı sıra çoğu Alman prensliklerinden kiralanmış paralı askerlerden oluşan devasa bir kuvvet göndermişti. Bu ordu önce New York’u ele geçirdi, ardından geri çekilen George Washington’ın birliklerini takip ederek New Jersey boyunca ilerledi ve Yurtseverler’in (Patriots) başkenti Philadelphia’yı ele geçirmeye hazırlandı. Ancak kış bastırınca bahara kadar beklemeye karar verdiler. George Washington’ın da içinde bulunduğu birçok Yurtsever, sonlarının geldiğini düşünüyordu. Kıta Ordusu firarlar ve esir düşen askerler nedeniyle büyük ölçüde küçülmüş, moraller dibe vurmuştu. Yine de Washington, Aralık 1776’nın sonunda Trenton’da ve Ocak 1777’nin başında Princeton’da kazandığı küçük ama önemli zaferlerle Britanya’nın ilerleyişini durdurabildi.
Britanyalılar savaşın bu aşamasında Kıta Ordusu’nu yenmiş olsaydı, bunun ilk etkileri neler olurdu?
Bu çatışma hem bir devrim hem de bir iç savaştı. Binlerce Amerikalı Britanya tarafını destekliyordu. Britanyalılar zafer kazandığında birçok sivil de Kral yanlılarının (Loyalists) safına katılıyordu. İnsanların bir kez siyasi tercih yaptıktan sonra kesin olarak ve sonsuza kadar aynı tarafta kalacağını düşünmek saflık olur. Yurtseverlerin sonunda kazanmasına yetecek kadar kişi kararından dönmedi ama çok sayıda kararsız insan, savaşın gidişatına göre taraf değiştirdi. 1776’nın Aralık ayında Kral Yanlılarına katılan binlerce kişi, krala bağlılığını ilan etti. Bunların çoğu iki taraf için de aktif biçimde savaşmadı, ancak malum, bir devrim ortamında yalnızca toprakların kontrolü için değil, insanların desteğini kazanmak için de mücadele edersiniz. Bir ordunun başarılı ya da başarısız görünmesi sivillerin tutumunu etkiler. Bu devrimde zaferi belirleyecek olan da işte o sivillerin desteğiydi.
Sizce devrim uzun süre boyunca bastırılabilir miydi?
Bu sorunun tek ve basit bir cevabı yok. Devrim, farklı hedeflere sahip insanların oluşturduğu geniş bir koalisyondu. 1776’da kurulan bu koalisyon çoğunluğun desteğine sahipti, ancak Britanya İmparatorluğu’nu destekleyen güçlü bir azınlık da vardı. En iyimser tahminle nüfusun yaklaşık yüzde 70’i Yurtseverleri destekliyordu. Fakat bu desteğin düzeyi ve insanların beklentileri birbirinden farklıydı.
Eğer bu koalisyon Aralık 1776’da parçalanmış olsaydı, onu oluşturan bütün unsurlar tamamen ortadan kaybolur muydu? Hayır. Ancak otoriteyi yeniden kurmanın bir yolunu bulmak gerekirdi ve bu hiç de kolay olmazdı. Britanya isyanı bastırmak için devasa bir ordu toplamıştı, ancak bunun maliyeti son derece yüksekti. Bu büyüklükte bir işgal ordusunu uzun süre sahada tutacak maddi kaynaklara sahip değillerdi. Britanyalı liderler askerî zafer kazanmanın yanında siyasi otoriteyi yeniden tesis etmek zorundaydı. Bunun için kolonilerin idaresini Kral yanlılarına bırakmaları gerekecekti.
Britanyalılar kendilerini özgürlüğün öncüleri ve koruyucuları olarak görüyorlardı. Bu nedenle Britanya kökenli insanların yaşadığı bir toplumu baskıcı yöntemlerle yöneten bir güç görüntüsü vermeyi göze alamazlardı. 1776’nın devrimci koalisyonunu parçalayıp Kral yanlılarının yönettiği bir sömürge yönetimi kurabilirler miydi? Evet, bunu yapmaları mümkündü. Ancak bunun başarılı olabilmesi için yönetilenlerin güveni ve rızasını almaları gerekiyordu.

Britanyalıların zafer kazanması durumunda Amerika için nasıl planlar yaptıklarına dair bir fikrimiz var mı?
1776 yılında Britanya, Kraliyet otoritesini yeniden kabul eden her Yurtsever’i affetmeyi teklif etti. Bu gerçekten işe yarar mıydı? Bunu kesin olarak bilmek mümkün değil, ancak Britanya’nın resmî tutumu buydu. 1778’de ise daha cömert bir teklif sundular. Buna göre devrimciler affedilecek, koloni yönetimleri yeniden kurulacak ve vergiler kaldırılacaktı. Eğer bu teklif 1774’te yapılmış olsaydı, büyük olasılıkla devrimi önleyebilirdi. Ancak 1778’e gelindiğinde artık atı alan Üsküdar’ı geçmişti.
Britanya bu aşamada zafer kazanmış olsaydı, bunun bugün bildiğimiz Amerika üzerinde nasıl bir etkisi olurdu?
Bu soruya kesin bir cevap vermek imkânsız! Bazıları, Kral galip gelseydi, 1833 yılında tüm Britanya kolonilerinde uygulanan kölelik yasağının 13 Koloni’ye de uygulanacağını, böylece köleliğin, Amerikan İç Savaşı’na (1861–1865) gerek kalmadan ortadan kalkacağını öne sürüyor. Ben buna katılmıyorum. Bana göre Britanya, Kuzey Amerika’nın güneyindeki köle sahibi devasa topluluğu imparatorluk içinde tutmaya devam etmiş olsaydı, köleliğin kaldırılmasına karşı çok daha güçlü bir muhalefetle karşılaşırdı. Dolayısıyla devrimin başarısızlığa uğraması, Britanya’nın köleliği kaldırmasını zorlaştırabilirdi. Bence Amerika’nın imparatorluk içinde kalması, Britanya İmparatorluğu’nun geleceğini değiştirirdi, tersi değil.
Britanya İmparatorluğu üzerinde başka ne gibi etkiler görülebilirdi?
Amerika Birleşik Devletleri’nin nüfusu yaklaşık 1.5 milyondu ve bu, Britanya adası dışında, Britanya kökenli insanların oluşturduğu en yoğun yerleşimdi. Eğer bu nüfusu imparatorluğun içinde tutmak istiyorsanız, onlara daha fazla söz hakkı vermeniz ve liderlerine siyasi eşitleriniz gibi davranmanız gerekir. Britanya’nın bunu gerçekten yapıp yapamayacağı ayrı bir soru, ancak 13 Koloni üzerindeki otoritesini koruyabilmesinin tek yolu buydu. Bunu yapmış olsalardı, imparatorluğun yapısı da değişirdi. Britanyalı yöneticiler Amerikan bakış açısını daha fazla ciddiye almak zorunda kalırdı. Amerikan Devrimi’nden sonra Britanya İmparatorluğu, Hindistan ve İrlanda gibi bölgelerde daha baskıcı ve daha otoriter bir karakter kazandı. Eğer Britanya savaşı kazanmış olsaydı, bu otoriter dönüşüm büyük olasılıkla frenlenirdi.
Görseller: © Alamy, © Getty Images












