Bilim insanları şaşkın: Mars’ın dönüş hızı neden artıyor?

Mars’ın derinliklerinden gelen yeni veriler, Kızıl Gezegen hakkında bilinenleri yeniden tartışmaya açtı. NASA’nın InSight uzay aracından elde edilen sismik ölçümler, Mars’ın kendi ekseni etrafındaki dönüşünün giderek hızlandığını gösteriyor.

2023 yılında fark edilen bu değişime göre, Mars’ın dönüş hızı her yıl yaklaşık 4 miliarksaniye artıyor. Bu fark günlük hayatta algılanamayacak kadar küçük olsa da, bir gezegenin dönüş hızındaki bu tür değişimler iç yapıda önemli süreçlerin yaşandığını gösteriyor.

Bilim insanlarına göre bu hızlanma, Mars’ın kilometrelerce altında gerçekleşen büyük ölçekli hareketlerle bağlantılı olabilir.

İlk teoriler: Buz ve yüzey hareketleri

Mars’ın dönüşündeki hızlanmayı açıklamak için ilk olarak kutup bölgelerindeki buz kütleleri incelendi. Araştırmacılar, buzların birikmesi veya erimesi sonucu gezegenin kütle dağılımının değişebileceğini düşündü.

Bu durum, buz patencilerinin dönüş hareketine benzetiliyor. Patenci kollarını gövdesine doğru çektiğinde daha hızlı döner. Benzer şekilde gezegenin kütle dağılımı değiştiğinde dönüş hızı da etkilenebilir.

Ancak JGR Planets dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, bu açıklamanın yeterli olmayabileceğini ortaya koydu. Çalışma, Mars’ın dönüşündeki değişimin arkasında çok daha derin bir süreç olabileceğini gösteriyor.

Tharsis bölgesinde dev bir hareket

Araştırma ekibi dikkatini Mars’ın en dikkat çekici bölgelerinden biri olan Tharsis platosuna yöneltti. Bu bölge, Güneş Sistemi’ndeki en büyük yanardağların bulunduğu yer olarak biliniyor.

1970’li yıllarda Viking görevleriyle başlayan ölçümler ve günümüzdeki uydu verileri, Tharsis bölgesindeki yerçekimi dağılımının beklenenden farklı olduğunu gösteriyor.

Yeni çalışmaya göre bu anormalliğin nedeni, yüzeyin yaklaşık 1.200 kilometre altında yükselen dev bir sıcak magma sütunu olabilir. Daha hafif ve sıcak olan bu yapı yukarı doğru hareket ederken Mars’ın iç yoğunluk dağılımını değiştiriyor.

Bu değişim gezegenin eylemsizlik momentini etkiliyor ve sonuç olarak Mars’ın dönüş hızında küçük bir artış ortaya çıkıyor.

Mars’ın içi hâlâ aktif olabilir

Bu bulgu Mars hakkında önemli bir soruyu yeniden gündeme getiriyor: Gezegen gerçekten jeolojik olarak ölü mü?

Araştırmaya göre Mars’ın mantosunda hâlâ sıcak ve hareketli bölgeler bulunabilir. Eğer Tharsis’in altında yükselen magma sütunları gerçekten varsa, kabuğun altında erimiş kaya rezervleri bulunmaya devam ediyor olabilir.

Bu durum, yüzeydeki dev yanardağların tamamen sönmüş olmadığı anlamına da gelebilir. Yükselen sıcak magma kabuğu inceltirken aynı zamanda Tharsis bölgesindeki büyük yükseltilerin dengede kalmasına yardımcı olabilir.

Mars’ın iç yapısını anlamak için yeni görevler

Bilim insanları Mars’ın mantosunun akışkanlığı ve iç yapısı hakkında daha fazla veriye ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Ancak mevcut veriler, gezegenin dönüş hızındaki değişimin en olası nedeninin iç kütle hareketleri olduğunu gösteriyor.

Gelecekte yapılacak yeni yerçekimi haritalama görevleri ve sismik ölçümler, Mars’ın derinliklerinde gerçekleşen bu süreçleri daha net ortaya koyabilir. Bu çalışmalar, Kızıl Gezegen’in iç yapısının hâlâ hareketli olup olmadığını anlamada önemli rol oynayacak.