Hitler Almanyası ekonomiyi nasıl dönüştürdü? İşsizliği bitiren planın gerçek yüzü
Şubat 1933’te Almanya’daki aileler radyonun başına toplanmış, Hitler’in işsizliğe karşı açtığı savaş hakkında söylediklerini dinliyordu. 1929 ve 1930’da yaşanan ekonomik buhran, Birinci Dünya Savaşı’nın ardından ancak toparlanmaya başlamış Alman ekonomisini derinden sarsmıştı. 1932’de her üç işçiden biri işsizdi. Hitler hem tarımda hem de sanayide çalışan Alman işçilerini kurtaracağına söz veriyordu. “Dört yıl içinde işsizlik ortadan kalkacak.” diyordu.
Naziler gerçekten de iş imkânları yaratmayı başardılar ama bu başarının büyük bölümü önceki yönetimin başlattığı politikaların sonucuydu. Ayrıca Naziler kadınları iş gücünden uzaklaştırarak erkeklere yeni iş alanları açmışlardı ve bununla da övünüyorlardı. 1935’te zorunlu askerliği yeniden yürürlüğe koyarak genç erkekler için istihdam yarattılar. “İstenmeyen” gruplara karşı başlatılan saldırılar da bu kişileri devletin ekonomik verilerinden silmiş oldu.
Reichsbank Başkanı Hjalmar Schacht, 1933-1936 yılları arasında ekonomik toparlanmayı yönetti. Naziler büyük bir kamu çalışmaları programı başlattı: Daha çok kişiyi işe alan işverenlere vergi muafiyetleri tanındı, yeniden silahlanma yönünde de ilk adımlar atıldı.
Naziler Weimar Cumhuriyeti’nin sendikalarını kaldırılıp yerlerine Alman İşçi Cephesini (“Deutsches Arbeitsfront”) kurdu. Ülkenin en büyük örgütü haline gelen bu örgüt, işçilerin moralini yüksek tutmaya odaklanıyor ve Hitler’in “Halk Topluluğu” idealini destekliyordu.
Luftwaffe’nin (Alman Hava Kuvvetleri) yeniden inşasından sorumlu Hermann Göring, 1936’da ekonomi yönetimini devraldı ve Dört Yıllık Plan’ın yürütülmesinde kilit rol oynadı. Bu plan, Almanya’yı 1940 yılına kadar savaşa hazır hale getirmeyi hedefliyordu. Silahlanma hız kazandı ve 1939’da Almanya’nın askeri harcamaları milli gelirin %25’ine ulaştı. İngiltere’de bu oran %16, ABD’de ise sadece %1 düzeyindeydi.
Dört Yıllık Plan çerçevesinde Göring Almanya’yı kendi kendine yeten bir ülke yapmak istiyordu. Propaganda makinesi de tam gaz çalışıyor, halkı Alman malı ürünler satın almaya çağırıyordu. Doğa yürüyüşleri ve paket tatiller ulusal eğlenceler haline geldi. Propaganda, Almanların yaşam standartlarını yükselmiş gibi gösteriyordu. 1930’larda işsizlik azalmıştı ama yoğun silahlanma politikası yüzünden temel gıda ve hammadde sıkıntıları baş göstermiş, birçok işçinin çalışma saatleri artmıştı. Et, pastırma, süt, yumurta, balık, sebze, şeker, tropik meyve ve bira gibi “lüks” gıdaların tüketimi de azalmıştı.
Görseller: Alamy (sanat ve kültür), Corbis (din, ekonomi)
