II. Dünya Savaşı’nda Fransa’nın kurtuluşu: Normandiya’dan Paris’e giden yol

Yazı: Jonathan Gordon

• 7 Haziran 1944

Bayeux’nun kurtuluşu

D-Day’in ardından 50. Northumbria Tümeni ciddi bir Alman direnişiyle karşılaşmadan Küçük Bayeux şehrine girdi. Böylece Bayeux, kurtarılan ilk önemli Fransız şehri oldu. Önceki gece Bayeux’nun eteklerinde konuşlanan keşif birlikleri Gold Sahili’ne başarılı bir çıkarma yaptı. Şehir, Caen ile Cherbourg’u birbirine bağlayan yol üzerinde stratejik bir noktadaydı. General Kraiss, İngiliz kuvvetleriyle yüzleşmek yerine birliklerini geri çekmeye karar verdi. Bu sayede Bayeux bir bombardımandan kurtuldu. Bir hafta sonra Charles de Gaulle, Fransa’nın Müttefiklerle birlik olduğunu Bayeux’da ilan etti ve Fransa Cumhuriyeti yasalarını yeniden yürürlüğe koydu.

• 29 Haziran 1944

Cherbourg ele geçiriliyor

Cotentin Yarımadası ve özellikle Cherbourg’daki derin su limanı, Normandiya çıkarması başarıya ulaştıktan sonra Müttefik kuvvetleri için büyük stratejik önem taşıyordu. Limanın ve tüm yarımadanın güvence altına alınması, Müttefiklerin geri kalan birliklerinin karaya çıkmasına ve daha fazla kaynağın Fransa’ya taşınmasına olanak sağlayacaktı. 6 Haziran’da yarımadanın güneyine ABD 82. ve 101. Hava İndirme Tümenlerinin inmesiyle mücadele başladı. Takviye hatları kesildikten sonra 22 Haziran’da Cherbourg’a yönelik kapsamlı ABD saldırısı başladı. Saldırı, yakınlardaki savaş gemilerinden yapılan ağır bombardımanla desteklendi. 26 Haziran’da İngiliz komandoları da saldırıya katılırken ABD 79. Tümeni Fort du Roule’u ele geçirdi. Liman savunmalarının geriye kalanlar 29 Haziran’da teslim oldu.

• 9 Temmuz 1944

Caen Havaalanı ele geçiriliyor

Aslında Caen’in ilk günden ele geçirilmesi umuluyordu (Hatta bazı piyadeler hızla ilerlemek için katlanır bisiklet taşıyordu.) ama yavaş ilerleme nedeniyle zırhlı destek geride kaldı. Saldırı yeniden başladığında Alman savunması hazır hale gelmişti. Ancak RAF’in bu havaalanına gerçekten ihtiyacı vardı. Montgomery, şehri ve havaalanını almak için takviye kuvvetleri beklemeye karar verdi. 25 Haziran’da başlatılan Epsom Harekâtı 1 Temmuz’da başarısızlıkla sona erdi, fakat 7 Temmuz’dan itibaren hava saldırılarıyla şehrin kuşatılması sonucu Alman savunması çökmeye başladı. Şehir 9 Temmuz’da kurtarıldı, 19 Temmuz’a kadar Alman direnişinin son kalıntıları da temizlenerek Müttefiklerin ilerleyişi için kritik bir mevki güvence altına alındı.

• 18 Temmuz 1944

Saint-Lô

Saint-Lô’ya “harabelerin başkenti” denmesi boşa değildir. Saint-Lô, Brittany’den gelebilecek Alman takviyeleri için önemli bir kavşak olarak belirlenmişti. Bu nedenle şehrin hızlıca ele geçirilmesi gerekiyordu. 6 Haziran akşamı başlayıp 7 Haziran boyunca süren Amerikan bombardımanı sebebiyle şehrin yaklaşık %95’i enkaza döndü. Normandiya’nın çalı çitleri arasında yürütülen yıpratma savaşları nedeniyle ABD 1. Ordusu’nun XIX. Kolordusu ancak 15 Temmuz’da kuzey ve batıdan şehre yaklaşmaya başlayabildi. Daha sonra Müttefikler ve Almanlar tarafından yapılan ek bombardımanlar şehri daha da harabeye çevirdi. Sonunda Almanlar burayı daha fazla tutamayacaklarını anlayıp geri çekildi.

• 21 Ağustos 1944

Falaise Cebi

Normandiya’nın kurtuluşunda belirleyici çatışma, Müttefik kuvvetlerinin Alman birliklerini kıstırdığı ve kaçmaları için yalnızca dar bir çıkış hattı bıraktığı bu cepte yaşandı. Alman Ordu Grubu B’ye geri çekilme izni verilmemişti. Caen’den güneye inen İngiliz ve Kanadalı birlikler, Saint-Lô’yu temizledikten sonra güneye yönelen Amerikalı birliklerle birlikte 12 Ağustos’ta Almanları kuşattı. Kanadalılar 17 Ağustos’ta Falaise’i aldı ve aynı gün Almanlara nihayet çekilme emri verildi. Ancak Chambois ile Saint Lambert arasındaki kaçış koridoru artık yalnızca 3 km genişliğindeydi. 19 Ağustos’ta Polonyalı gruplar bu aralığı da kapatarak daha fazla kaçışı engelledi.

• 25 Ağustos 1944

Paris’in kurtuluşu

Normandiya’daki Alman kuvvetleri ezildikten sonra Paris’e giden yol hâlâ kolay olmasa da artık çok daha açıktı. Fransız başkentine hareket 19 Ağustos’ta başladı. Fransız Direnişi kuvvetleri şehrin çeşitli yerlerinde ayaklanmalar başlatıp kilit noktaları ele geçiriyordu. Aslında Fransa’yı kurtarmak için yapılan ilk plan Paris’i kurtarmaya değil, Alman kuvvetlerini ülkeden atmaya odaklanmıştı çünkü Hitler, Müttefikler şehre yaklaşırsa Paris’i yerle bir etmekle tehdit etmişti. Ancak Charles de Gaulle, Fransız halkının desteklenmesi gerektiğini savundu (Aynı zamanda, Özgür Fransa Ordusu bu mücadelede yer almazsa kurtuluşun kontrolünün kimde olacağını kestiremiyordu.) ve şehri geri almak için Müttefiklerin desteğini aldı. Alman garnizonu 25 Ağustos’ta teslim oldu. Fransız halkı ve sürgündeki Fransız ordusu Müttefiklerle bir araya gelerek Fransız başkentini kurtarmış, “Tek Fransa” anlatısını pekiştirmişti.

Parisliler Charles de Gaulle’u ve Müttefikleri karşılamak için sokaklara döküldü.