Silahçıların Piri John Moses Browning: Dünyayı değiştiren silah tasarımcısı

Yazan: Matthew Moss

ABD’nin en yetenekli ateşli silah tasarımcısı Ocak 1855’te Utah’ta doğdu. John Moses Browning, yetenekli bir silah ustası olan Jonathan Browning’in oğluydu ve kalabalık bir Mormon ailesinin 24 çocuğundan biriydi. Yedi yaşındayken babasının silah dükkânında bozuk silahları tamir ederek çalışmaya başlayan John Moses, 13 yaşındayken ilk silahını üretti. Babasının 1879 yılındaki ölümünü takiben silahlar üzerinde çalışmaya devam etti ve aynı yılın Ekim ayında, henüz 24 yaşındayken ilk patentini aldı. 64 yıllık kariyeri boyunca geliştirdiği tasarımları için 128 patent alan Browning, tarihin en önemli ve ikon haline gelmiş ateşli silahlarından bazılarını yarattı.

Browning, babasının dükkânını devraldıktan sonra ilk tüfeğini üretmeye başladı. Bu, her seferinde tek atış yapabilen (şarjörsüz) bir av tüfeğiydi. İlk tüfeğinin fiyatı 25 dolardı ve üretimin ilk haftasında bundan 25 adet sattı. Bu basit tüfek bölgede popüler oldu ve 1883 yılında “Winchester Repeating Arms Company” adlı şirket değerlendirmek amacıyla bu tüfekten bir tane satın aldı. Winchester şirketi tüfekten çok etkilendi ve genel müdürleri TG Bennett’i Browning ile görüşmeye gönderdi. Bennett, Browning’in tüfeğinin üretim haklarını satın aldı ve böylece 19 yıllık bir ortaklık başladı.

Sonraki on yıl boyunca Browning, aralarında ikon haline gelmiş Model 1894 tüfeği, spor amaçlı bazı basit tüfekleri ve dünyada levye mekanizmasının kullanıldığı ilk av tüfeği olan Model 1887’nin de olduğu bir seri av tüfeği geliştirdi. Ayrıca 20. yüzyıla yaklaşılırken Birinci Dünya Savaşı sırasında ateş gücüyle ünlenecek olan M1897 pompalı av tüfeğinin ve ilk şarjörlü tabanca tasarımlarından bazılarının da patentini aldı.

Görünüşe göre gücünün zirvesinde olan John Browning, 1887’de silah tasarlamayı bıraktı. Bir Mormon olarak mecburen iki yılını misyoner olarak geçirmesi gerekiyordu. Bu maksatla Mart 1887’de 32 yaşındayken ABD’nin güney eyaletlerinde dolaşarak vaaz vermeye başladı. 1889 yılında işine geri dönen Browning, 1891 yılına gelindiğinde, yani sadece üç yıl içinde 20 farklı patent alarak misyonerlikte geçirdiği zamanı telafi etti.

Browning’in kafasında oluşan otomatik şarjörlü tabanca, tüfek ve makineli tüfek fikirlerinin hepsi 1889’daki bir olaydan sonra gelişti. Bir gün arkadaşlarıyla atış yaparken, bir arkadaşının tüfeğinin namlusundan çıkan gazların yakındaki bitki örtüsünü hareket ettirdiğini fark etti. Bu, Browning’i boşa harcanan söz konusu enerjiyi sistemde tutarak, silahlarını çalıştırmak için kullanmaya yönlendirdi. 34 yaşındayken yaptığı bu keşif, silah tasarımı dünyasını sonsuza dek değiştirecek ve en parlak eserlerinden bazılarının ortaya çıkmasını sağlayacaktı. Browning, bir fişeğin ateşlenmesiyle ortaya çıkan gazların gücünden yararlanarak bir dizi yarı otomatik tabanca geliştirdi. Bunlar arasında horozsuz Colt Pocket 1903 ve efsanevi Colt 1911 vardı. Ayrıca devrim niteliğindeki Auto-5’in de içinde olduğu çeşitli yivsiz av tüfekleri ve Remington Model 8 ve Browning Otomatik Tüfeği gibi yivli tüfekleri geliştirmeyi başardı.

Muhtemelen bu yeni yöntemin ortaya çıkardığı en önemli silah serisi onun makineli tüfekleriydi. Geliştirdiği “otomatik” tüfeklerin ilki, daha sonra Colt-Browning M1895’e dönüşecek olan bir silahtı. Bu makineli tüfeğe patates kazıcı lakabı takılmıştı çünkü silahın ateşleme döngüsünü sağlayan ve ileri-geri hareket eden kol, yere çok yakınken ateş edildiğinde toprak parçalarını havaya fırlatacak kadar güçlüydü.

Colt-Browning M1895 makineli tüfeği, Browning’in ABD ordusu tarafından kabul edilen ilk tasarımıydı ve 1898’deki İspanyol Amerikan Savaşı sırasında kullanıldı. M1895 ilk makineli tüfek değildi. Bilindiği gibi bu paye Maxim makineli tüfeğine aitti. Browning’in tasarladığı M1895, her iki dünya savaşının yanı sıra Kore ve Vietnam’da da hizmet görerek Amerikan askerî gücünün ikonik sembolleri haline gelecek olan .30 kalibre (7.62 mm çaplı) makineli tüfek serisinin ilk örneğiydi.

Browning 1883 ile 1900 yılları arasında Winchester’a 44 farklı silah tasarımı sattı ancak bunların sadece dörtte biri üretilerek piyasaya sürüldü. Geri kalanlar ise başka hiçbir rakip silah üreticisinin bu tasarımları kesin olarak üretime sokmaması için satın alındı. Winchester, Browning’in icatları üzerindeki tekelini 19 yıl boyunca sürdürdü ve ona yüklü bir ödeme yaptı. Ancak Browning’in 1900 yılında, yeni tasarladığı yarı otomatik av tüfeği Auto-5 için daha önce üzerinde anlaştıkları tek bir büyük ödeme yerine “royalty” (telif ücreti) talep etmesi nedeniyle aralarındaki iş ilişki bozuldu.

Hayal kırıklığı yaşayan Browning, yeni tüfeğini Winchester’ın rakibi olan Remington Arms adlı şirkete götürdü. Ancak kaderin garip bir cilvesi olarak, tam Browning silahı yetkililere tanıtmak için beklerken şirketin başkanı kalp krizinden öldü. Bunun üzerine Browning, Auto-5’i Avrupa’da irtibat halinde olduğu şirketlere götürdü ve sonuçta tüfek Belçika’da Fabrique Nationale (FN) adlı şirket tarafından üretildi.

Winchester şirketi, Browning’in tüfek tasarımlarının tekelini elinde tutarken, Browning’in tabancaları iki diğer şirket tarafından üretiliyordu. Kendisi 1896’da devrim niteliğindeki şarjörlü tabanca tasarımlarını ABD’de faaliyet yürüten Colt ve Avrupa’daki FN şirketine götürdü. Onun yarı otomatik tabancaları Atlantik’in her iki yakasında da siviller ve ordu mensupları arasında son derece popüler oldu. Browning’in tabancalarından biri olan FN M1910 daha sonra Arşidük Franz Ferdinand suikastında kullanılacak ve Birinci Dünya Savaşı’nı başlatan fitili ateşleyecekti.

“ABD 1917’de nihayet savaşa girdiği zaman, ordusu donatım açısından kronik bir yetersizlik içerisindeydi ve makineli tüfeklere aşırı derecede ihtiyaç duyuyordu”. Bu dönemde Browning, elli yıldan fazla bir süre hizmet edecek iki silah üretti. Bunlardan biri M1917 su soğutmalı orta çaplı makineli tüfekti. Bu, Browning’in daha önceki modelinin geliştirilmiş haliydi; daha hafif ve daha istikrarlı bir silahtı. ABD Ordusu tarafından kabul edilen ikinci silah ise piyadenin ateş gücünü büyük ölçüde artıran, tek bir kişi tarafından taşınıp kullanılabilen bir hafif makineli tüfek olan Browning Automatic Rifle M1918 (BAR) idi.

Browning şüphesiz vatansever bir adamdı, çünkü hükümet için bu silahları üretme lisans haklarını müzakere ederken, telif ücreti almayı reddetti. Bunun yerine tasarımları için 750.000 dolarlık tek bir ödemeyi kabul etti. Oysa sadece I. Dünya Savaşı sırasında üretilen tüm silahlar ona telif ücreti olarak 12.704.350 dolar getirecekti. Kendisinin telif ücreti almaması sayesinde bu para ABD’nin diğer savaş çabaları için tasarruf edilmiş oldu. Browning’in M1917 silahı daha sonra hava soğutmalı M1919’a dönüştü Bu silah, kısa sürede ABD ordusunun tank, cip, gemi, çıkarma gemisi ve uçaklarına monte edilen ve uzun süre en yaygın şekilde güvenle kullanılan makineli tüfek haline geldi. BAR, Colt 1911 ve .50 kalibrelik (12,7 mm çaplı) M2 ağır makineli tüfek de dâhil olmak üzere, Browning, ABD ordusunun kullandığı silahların büyük kısmını temin etmiş oldu.

John Browning 26 Kasım 1926’da, 71 yaşındayken, FN’nin Liege’deki fabrikasında yere yığıldı ve öldü. Ateşli silah tasarımında bıraktığı miras neredeyse eşsizdir, .22 kalibrelik (5,6 mm çapında) av tüfeklerinden 37 mm çaplı toplara kadar neredeyse her tür silahı tasarlamıştır. Yarı otomatik şarjörlü tabancalardan pompalı tüfeklere ve ağır makineli tüfeklere kadar neredeyse her tür silahı tasarlamış ve iyileştirmiştir. Tasarladığı silahları ABD’nin değişen yüzünün ötesine geçerek, Vahşi Batı’nın son sınırlarındaki kovboylar ve kanun adamlarının yanı sıra, geleceğin ABD Başkanı olacak Theodore Roosevelt gibi maceraperestler ve askerlere ilaveten, içki yasağı döneminin kaçakçıları, gangsterleri ve G-Men (devlet görevlisi anlamındaki Government Men’den kısaltma) tarafından da kullanılmıştır.

Browning, en verimli yıllarında diğer tüm Amerikalı silah tasarımcılarının toplamından daha fazla silah patenti almıştır. John Browning modern silahların evriminde önemli bir rol oynamıştır. Öyle ki ölümünden neredeyse 100 yıl sonra bile birçok silahı hâlâ üretilmektedir.

• Colt 1911

5 milyondan fazla üretilen Colt 1911 tabancası şüphesiz Browning’in en ikonik tasarımıdır. İlk üretiminin ardından geçen 100 yıldan fazla bir süre sonra bile 30 ülkenin orduları tarafından kullanılmakta olup hâlâ hizmet vermeye devam etmektedir. 1900’lerin başında ABD Ordusu, eskiyen ve etkisiz kalan toplu tabancaların yerine modern bir şarjörlü tabanca arayışına girdi. Yapılan bir dizi denemenin ardından John Browning’in devrim niteliğindeki tabanca tasarımları, aralarında ünlü Luger P.08’in de bulunduğu rakiplerini geride bırakarak ABD ordusunun yeni tabancası olarak seçildi. Bu tabanca, ABD Ordusu’nun yarı otomatik tabancanın düşmanı durduracak bir ateş gücüne sahip olma talebini karşılamak üzere Browning tarafından özel olarak tasarlanan ve hedefte büyük etki yaratan .45 kalibrelik (11.43 mm çapında) ACP fişeğini atıyordu. Haiti’den Meksika’ya, Birinci Dünya Savaşı siperlerine ve İkinci Dünya Savaşı sırasında Afrika, Pasifik ve Avrupa’ya kadar dünyanın dört bir yanındaki çatışmalarda kullanıldı. 1990’da kullanımdan kaldırılıncaya kadar ABD birlikleri tarafından Kore, Vietnam ve Körfez Savaşı’nda tekrar muharebe sahalarına götürüldü. Bununla birlikte, ABD Deniz Piyadeleri’nin bazı unsurları hâlâ 1911’i kullanmaktadır. Böylece bu tabanca askerî tarihte en uzun süre hizmet veren tabancalardan biri haline gelerek çağdaş rakiplerini geride bırakmaktadır.

• Winchester 1892

19. yüzyıl sona ererken, mühimmat giderek daha güçlü hale geldi ancak Winchester’ın bir ikon durumundaki levye mekanizmalı 1873 tüfeği yeni mühimmatın yarattığı yüksek basınçlara dayanamadı. Winchester,1885 yılında Browning’e büyük av mühimmatını ateşleyebilecek daha güçlü bir tüfek tasarlayıp tasarlayamayacağını sordu. Bunun üzerine Browning, avcıların istediği ve hedefte büyük etki yaratan .45-70 (11.43 mm çapında) 1886 tüfeğini tasarladı.

Altı yıl sonra Winchester Model 1892’yi piyasaya sürdü. Biraz daha küçük ama aynı mekanizmayı kullanan bu silah, devrim niteliğindeki yeni dumansız mühimmatı ateşliyordu. Anında büyük bir başarıya ulaştı ve 1 milyondan fazla üretildi. Çiftçiler ve kovboylar, kanun kaçakları ve kanun adamları tarafından kullanılan Browning’in tüfekleri, ABD’li Amiral Peary’nin 1908’deki keşif gezisine bir Winchester 1892 götürmesiyle Kuzey Kutbu’na bile ulaştı. Tüfek aynı zamanda Buffalo Bill ve atış numaraları yapan efsanevi atıcı Annie Oakley’in de favorisiydi. 1950’lerde Winchester 1892, John Wayne ve düzinelerce diğer film yıldızının silahı haline gelerek beyaz perdede ün kazandı. Klasik Winchester 1873’e benzerliği ve kurusıkı ateşleme kabiliyeti onu sahne malzemesi sağlayan departmanlarının gözdesi haline getirdi. Browning’in 1886, 1892 ve 1894 modeli levye mekanizmalı tüfeklerinden 8 milyondan fazla üretildi.

• Dünyayı donatan silahçı

Browning’in tasarladığı silahları kullanan tek ülke ABD değildi. Birinci Dünya Savaşı’ndan önce, FN tabancaları Avrupa’da son derece popülerdi ve FN 1903 Model tabanca İsveç ordusu tarafından envantere alınmıştı. Birinci Dünya Savaşı sırasında Rus İmparatorluğu 300.000 Winchester 1895 tüfek ve 15.000 M1895 makineli tüfek satın aldı. Browning tarafından tasarlanan M1918 (BAR) modeli hafif makineli tüfek Birinci ve İkinci Dünya Savaşı arasında Belçika, Polonya ve İsveç ordusuna hizmet verdi. Browning’in son tabanca tasarımı olan ve şarjörü 13 adet 9 mm çapında mermi alan Hi-Power, İkinci Dünya Savaşı sırasında hem Müttefikler hem de Mihver Devletleri tarafından kullanıldı, İngiltere, Kanada ve Almanya bunu birliklerine dağıttı. İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Browning’in binlerce silahı ABD tarafından askerî yardım olarak çeşitli ülkelere verildi. Böylece BAR ve tasarladığı diğer makineli tüfekler Güney Kore, Japonya, Belçika, Fransa ve düzinelerce Güney Amerika ülkesinin ordularının envanterine girmiş oldu. 1930’larda geliştirilen M2 modeli .50 kalibre (12,7 mm) ağır makineli tüfek ise halen onlarca NATO ülkesinde kullanılmaktadır.

Görseller: Alamy; Alex Pang