5 dk okunma süresi

İspanya İç Savaşı’nda Mussolini’nin Ordusu: Gönüllü askerler birliği ve Franco desteği

İçeriği Paylaş

On binlerce İtalyan askeri, İspanya İç Savaşı’nda Francisco Franco’nun faşist milliyetçi güçlerini desteklemek için mücadele etti.

İspanya İç Savaşı (1936-39), dünyayı ideolojik çizgilerle böldü. İkinci İspanya Cumhuriyeti’nin sol eğilimli hükümetini destekleyen binlerce kişi, gönüllü Uluslararası Tugaylar ve diğer ilişkili gruplara katılmak için İspanya’ya gitti. Sosyalistler, komünistler, anarşistler ve demokratlardan oluşan bu Cumhuriyet yanlısı yabancı gönüllüler, Fransa, ABD ve Birleşik Krallık gibi ülkeler tarafından resmen tanınmadılar veya bu ülkelerden resmi bir yardım almadılar.

Öte yandan, General Francisco Franco liderliğindeki Milliyetçi askerî cuntanın destekçileri arasında Nazi Almanyası, Faşist İtalya ve Portekiz de yer alıyordu. Milliyetçi güçler, bu aşırı sağcı hükümetlerden mühimmat ve diğer teçhizatın yanı sıra hava ve deniz desteği de alıyordu. Bu dış müdahalenin en kötü şöhretli örneği, 1937’de Alman ve İtalyan uçaklarının bir Bask kasabası olan Guernica’yı bombalamalarıydı. Ancak, daha az bilinen bir vaka ise İtalya’nın Milliyetçilere İspanya genelinde sayısız muharebe ve operasyonda on binlerce askerle destek sağlamış olmasıdır.

Faşist Gönüllüler

Benito Mussolini, İtalya başbakanı olduktan sonra İspanya’daki sağcı gruplarla ilişkilerini geliştirdi. 1934’te İspanya’da meşru olarak seçilmiş İkinci Cumhuriyet rejimine karşı çıkan İspanyol siyasetçileri ve generalleri Roma’da ağırladı. Ayrıca, İspanya’da bir iç savaş çıkması halinde onlara silah ve maddi destek sağlayacağına söz verdi.

İspanya İç Savaşı 1936’da başladığında, aralarında İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya ve Sovyetler Birliği’nin de bulunduğu 27 ülke, İspanya’ya askerî müdahaleyi önlemek için resmen bir Müdahale Etmeme Antlaşması imzaladı. Ancak Almanya, İtalya ve Sovyetler Birliği bu anlaşmaya uymadı. Mussolini, İspanyol Milliyetçileri ile gizli bir antlaşma yaptı. Bu antlaşmayla Milliyetçiler, alacakları askerî destek karşılığında, Fransa ile olası bir savaş durumunda İtalya’nın İspanya’da üsler kurmasına izin vermeyi kabul ettiler.

Mussolini başlangıçta Milliyetçilere top, tank ve uçak gibi silahlardan oluşan yardımlar gönderdi. Ancak kısa süre sonra İtalyan askerleri İspanya’da savaşmaya başladı. Bu birlikler başlangıçta Kara Gömlekliler olarak adlandırılan ve Mussolini’ye şahsen sadık olan gönüllü faşist milislerdi. O sırada İtalyan kara, deniz ve hava kuvvetlerinde görev yapan personel arasında bulunan gönüllüler, Aralık 1936’da Corpo Truppe Volontarie (CTV-Gönüllü Askerler Birliği) adlı bir seferi güç oluşturdu. CTV’nin kurulması önemliydi çünkü Cumhuriyetçi hükümet hâlâ İspanya’nın donanma ve hava kuvvetlerini kontrol ediyordu.

Mussolini, General Franco’nun Madrid’e yönelik başarısız taarruzunun ardından 12 Aralık 1936’da düzenli CTV birliklerini göndermeye karar verdi. General Mario Roatta komutasındaki 3.000 askerden oluşan ilk CTV kafilesi, 11 gün sonra Cadiz’e çıktı. Kara Gömlekliler ile birlikte CTV birliklerinin sayısı, Ocak 1937’de 44.000’e ulaşmış, söz konusu kuvvet motorlu piyade birliklerini de içeren dört tümene ayrılmıştı. İtalyanların ayrıca tank ve zırhlı araçlardan oluşan bir birliği de vardı. CTV’nin girdiği ilk çatışma, 3-8 Şubat 1937 tarihleri arasında Endülüs’te yapılan Malaga Muharebesi’ydi. 10.000 İtalyan askeri, bu muharebede İspanyol Milliyetçilerinin Cumhuriyetçi güçleri yenmesine ve Malaga şehrini ele geçirmesine yardım etti. Kazanılan zafer, yeni kurulan CTV için önemli bir moral kaynağı oldu ve bir sonraki ay asker sayısı 50.000’in üzerine çıktı.

Guadalajara Muharebesi

Mussolini, Malaga’daki başarıdan faydalanmak maksadıyla Mart 1937’de İtalyanların önderliğinde Madrid’e bir saldırı yapılması için İspanyolları teşvik etti. Aslında İspanya’nın başkenti, Kasım 1936’dan beri Milliyetçi güçler tarafından kuşatma altında tutuluyordu ve gündeme getirilen yeni saldırı, bu girişimlerin dördüncüsü olacaktı. Buna rağmen Mussolini, CTV’nin Madrid’i kuşatmak suretiyle İç Savaşı sona erdirebileceğine inanıyordu.

General Roatta, 35.000 İtalyan askeri ve 15.000 kişiden oluşan Milliyetçi İspanyol gücüyle Madrid’i savunan birliklere kuzeydoğudan taarruz etmeyi planladı. Asıl taarruz, Guadalajara ve Alcalá de Henares şehirleri arasında kalan 25 km uzunluğundaki bir geçitte başlatılacaktı. Geçitte bulunan kaliteli yollar sayesinde İtalyan tankları ve zırhlı araçları bu taarruzda önemli bir rol oynayacaktı. Yapılacak taarruz için İtalyanların özgüveni yüksekti ancak Malaga’da yapılan muharebede sadece Cumhuriyetçi milislerle karşılaşmışlardı. Şimdi ise daha disiplinli bir kuvvet olan İspanyol Cumhuriyet Ordusu ve Cumhuriyetçilerin kontrolünde olan Hava Kuvvetleri ile karşı karşıya geleceklerdi.

8 Mart 1937’de başlayan ve Guadalajara Muharebesi olarak bilinen bu çatışmada, İtalyanlar ve Milliyetçiler sert direniş karşısında bocaladılar. İtalyanlar Brihuega’yı ele geçirmeyi başardılar, ancak Uluslararası Tugaylar İtalyan güçlerinin ilerlemesini durdurdu. Cumhuriyetçiler, 12 Mart’ta ağır tanklar ve taze takviye kuvvetleri kullanarak bir karşı saldırı başlatmadan önce düzenli bir şekilde geri çekildi.

İtalyanların yaşadıkları zorluklara bir de kötü hava koşulları eklendi. İtalyan zırhlı araçları yağmur, kar ve siste kuşatma manevraları yapamadığı gibi, Cumhuriyetçilerin uçakları için kolay hedef haline geldiler. Bu kaos ortamında, Cumhuriyetçiler 19-23 Mart tarihleri arasında kaybettikleri araziyi geri kazanmayı başardılar.

Guadalajara’da kazanılan ve Cumhuriyetçilerin moralini yükselten başarı sayesinde Madrid bir kere daha faşistlerin eline geçmekten kurtuldu. İtalyanlar, yaklaşık 8.000 kayıp verdi. İspanyol Milliyetçi güçlerinin kaybı da buna yakındı. Faşist cephenin aldığı yenilgi, bu akıma karşı olan uluslararası basının alay konusu oldu. Ernest Hemingway şöyle diyordu: “Bu muharebenin önemini ne kadar vurgulasak azdır. Guadalajara dünyanın diğer tayin edici muharebeleriyle birlikte askerî tarihteki yerini alacaktır.”

Hemingway bu iyimser analizi yapmak için erken davranmış olsa da, yenilgi Mussolini’yi küçük düşürdü. Mussolini General Roatta hariç olmak üzere, CTV komutanlarını görevden uzaklaştırdı ve bu sırada Franco, söz konusu birliği kendi ordusunun kontrolüne aldı. Bu aşamadan sonra İtalyan askerleri, İtalyan ve Milliyetçi İspanyol askerlerden oluşan karma birliklerde görev yapmaya başladılar. CTV, Ağustos-Eylül 1937’de yapılan Santander Muharebesi’nde Milliyetçilerin kesin bir zafer kazanmalarına yardımcı oldu.

Franco 1939’da nihayet Madrid’i ele geçirip savaşı kazandığı zaman, İtalyan gönüllüler İspanya’dan ayrıldılar. Çoğu CTV mensubu olmak üzere, 75.000’den fazla İtalyan savaşta görev yaptı. Yaklaşık 19.000 zayiat verildi ayrıca İtalyanlar İspanya’da büyük miktarda teçhizat bıraktı. İspanya İç Savaşı’na müdahale etmek, İtalya ekonomisini çökertmiş ve bunun etkisi İkinci Dünya Savaşı sırasında ülkenin üretimini sınırlamıştı. Guadalajara Muharebesi’nde ve buna benzer şekilde yaşanan yenilgiler, Müttefikleri Mussolini’nin ordusunun iddia ettiği kadar güçlü olmadığına inandırmıştı.

Images: Alamy, Getty