Yenilenmenin ve arınmanın aracısı 21 Aralık gün dönümü
MIBOSO WELLBEING
Yaşam deneyimine anlam katan tabiatın döngüsü, mevsimlerin birbirini takip eden bütünlüğü içinde daima yenilenir. Mevsim başlangıçlarını sembolize eden gün dönümleri ve ekinokslar, doğanın bütününü oluşturan tüm yaşam formlarını yeni başlangıçlarla tanıştırır.
Her yıl haziran ve aralık aylarında meydana gelen gün dönümü; dünyanın güneşe en yakın ya da en uzak olduğu anda gerçekleşir. Dünyanın eksen eğikliği, güneş etrafında dönme hareketi esnasında gün dönümü ve ekinoks tarihlerinin oluşmasına sebebiyet verir. Peki, yaz ve kış gün dönümü ne zamana denk gelir? Güneş ışınları Oğlak Dönencesi’ne dik açıyla düştüğünde (21 Aralık civarı) kış gün dönümü, Yengeç Dönencesi’ne dik açıyla geldiğinde ise (21 Haziran civarı) yaz gün dönümü yaşanır. Dünyanın güneş etrafındaki hareketini 365 gün 6 saatte tamamlaması nedeniyle gün dönümü tarihleri ayın 21 ya da 22’si olmak üzere bazı yıllarda değişiklik gösterir. Mevsimlerin başlangıcı olarak kabul edilen gün dönümleri, yenilenmenin ve arınmanın bir aracısı olarak kadim uygarlıklardan bu yana kutlanıyor. İnsanlık tarihinin ilk zamanlarında, evrenin işleyişini anlamaya çalışan insan için yaz veya kış mevsiminin başlaması; yaşamsal pratiklerini belirlemeye, kötü enerjilerden arınmaya ve mevsimin olumsuz şartlarını atlatıp, yaşamda kalmış olmayı kutlamaya bir nedendi. Bugün hâlâ bazı kültürlerde en uzun gündüz ve gecenin kutlanmasına devam ediliyor.
Dünyanın güneş etrafında dönüşü esnasında güney yarımküreye yaklaşması ve güneş ışınlarının Oğlak Dönencesi’ne dik açıyla düşmesi sonucunda kış gün dönümü meydana geliyor. 21 Aralık kış gün dönümünün özellikleri; kuzey yarımkürede 21 Aralık en uzun gece ve kış mevsiminin başlangıcı, güney yarımküre ise en uzun gün ve yaz mevsiminin başlangıcı olmasıdır.
Binlerce yıldır kutlanıyor
21 Aralık gün dönümü, insanlık tarihinin ilk günlerinden bugüne neredeyse her kültür tarafından kutlanan ve güneş ışığının yaşam için önemini vurgulayan bir gün oldu. Kış ayları, insanlığın ilk topluluklarında beslenme ve barınma ihtiyacını zorlayan koşullardan biriydi. 21 Aralık’ta gece-gündüz süresi bakımından yılın en karanlık gününün yaşanması ve ardından güneşin tekrar doğması, insanlık için yeniden doğuşa ve yaşamın devamlılığına olan inancı besledi. Bugünün ardından yaşam formlarının yenilenmesi ve karanlığın yerini aydınlığa bırakması, doğanın döngüsüne hayranlık duyulmasını ve kutlanan bir gün olmasını sağladı.
Gün doğumunu beklemek, şiirler okumak, dans etmek, köfte ve kuru meyveler yemek gibi farklı ritüeller eşliğinde; Dionysos Şenliği sonbahar, kış ve baharın erken dönemlerinde yeni şarap dönemi açılışındaki üzüm hasadında meydana gelirdi. Orta Asya Türkleri tarafından kutlanan Nardugan Bayramı ise Roma’da Satürnalya ismiyle 21 Aralık gün dönümünde kutlanırdı.
Bu bayram ritüelinin diğer kutlamalardan farkını ve “Nardugan Bayramı’nda ne yapılır?” sorusunun cevabını merak etmiş olabilirsiniz. İnanışa göre, gecelerin uzunluğunu yavaş yavaş gündüze devretmeye başladığı zaman olan kış gün dönümünde gece, gündüzle savaşır. Savaşın kazananıysa güneş yani gündüz olur. Nardugan gecesinde aileler bir araya gelir. Hayat ağacını sembolize eden akçam ağacının etrafına dans ederek, yaş ve kuru meyve yiyerek aydınlığın, bolluk ve bereketin gelişini kutlar.
