Atalarımız ateşi ne zaman yaktı? 2025 keşifleri şaşırtıyor

2025 yılı boyunca yapılan bir dizi arkeolojik ve paleoantropolojik keşif, insan evrimine dair bildiklerimizi kökten değiştirdi. Denisovalılara nihayet bir yüz kazandıran bulgulardan, atalarımızın ateşi sanılandan çok daha erken kontrol altına aldığına dair kanıtlara kadar birçok gelişme, insanlık tarihine yeni bir perspektif sundu.

Ateşin Kontrolü Sanılandan 350 Bin Yıl Daha Eski

Yılın en çarpıcı keşfi bu hafta İngiltere’nin Suffolk bölgesinde açıklandı. Arkeologlar, Barnham kazı alanında yaklaşık 400 bin yıl öncesine tarihlenen ve bilinçli olarak ateş yakıldığına dair bilinen en eski kanıtları ortaya çıkardı.

Kazılarda, 700 derecenin üzerinde ısıya maruz kalmış yanmış zemin, yüksek sıcaklık nedeniyle zarar görmüş el baltaları ve en önemlisi, çakmaktaşına vurulduğunda kıvılcım çıkaran iki parça demir pirit bulundu. British Museum’dan paleoarkeolog Dr. Davis, “Ateşi üretme ve kontrol etme yeteneği, insanlık tarihindeki en kritik dönüm noktalarından biridir” dedi. Bu bulgu, ateş kullanımına dair kanıtları yaklaşık 350 bin yıl geriye götürüyor.

Denisovalılara Nihayet Bir Yüz Kazandırıldı

Yaklaşık 15 yıldır süren tartışmaların ardından, haziran ayında önemli bir doğrulama geldi. Çin’de bulunan ve en az 146 bin yıl öncesine tarihlenen Harbin kafatasının bir Denisovalıya ait olduğu kesinleşti.

Çin Bilimler Akademisi’nden Qiaomei Fu ve ekibi, kafatasındaki tek dişe yapışmış diş plağından mitokondriyal DNA elde etmeyi başardı. Bu yöntemle ilk kez antik bir insana ait DNA başarıyla çıkarılmış oldu.

Kafatası, Denisovalıların modern insanlara benzeyen bir yüze sahip olduğunu ancak son derece belirgin kaş çıkıntıları, geniş göz çukurları, büyük ağız yapısı ve modern insanlardan yaklaşık yüzde 7 daha büyük bir beyin hacmi taşıdığını gösteriyor. Çalışmanın ortak yazarlarından paleoantropolog Qiang Ji, “15 yıl sonra Denisovalılara nihayet bir yüz kazandırıyoruz” ifadelerini kullandı.

Denisovalıların Kökeni ve Yayılım Alanı Genişliyor

2025 yılı Denisovalılarla ilgili başka önemli keşiflere de sahne oldu. Nisan ayında, Tayvan açıklarındaki Penghu Kanalı’ndan çıkarılan bir çene kemiğinin protein analizi, kemiğin erkek bir Denisovalıya ait olduğunu doğruladı. Bu bulgu, Denisovalıların bilinen coğrafi yayılım alanını ciddi biçimde genişletti.

Eylül ayında ise Çin’in Yunxian bölgesinden yeniden yapılandırılan 1 milyon yıllık bir kafatasının, Denisovalıların erken bir atası olabileceği açıklandı. Bu da Denisovalı soyunun, daha önce sanılandan çok daha eskiye dayandığını gösteriyor.

Alet Kullanımı ve İnsan Zekâsının Evrimi

Ekim ayında yayımlanan bir araştırma, insan evrimine dair köklü kabulleri sorgulattı. Kenya’da bulunan ve yaklaşık 1,5 milyon yıl öncesine tarihlenen el fosilleri, modern insanın doğrudan atası olmayan Paranthropus boisei türünün, hassas kavrama yeteneğine sahip olduğunu ortaya koydu. Bu yetenek, taş alet üretimi için gereken motor becerileri mümkün kılıyor. Çalışmanın baş yazarı Carrie Mongle, bu bulgunun “davranışsal ve bilişsel gelişimimizde kritik bir döneme işaret ettiğini” belirtti.

30 Bin Yıllık Kişisel Alet Çantası Bulundu

Eylül ayında açıklanan bir başka çalışmada ise Çekya’da bulunan 30 bin yıllık bir kişisel alet seti dikkat çekti. Muhtemelen deri bir kese içinde taşınan bu set, birlikte paketlenmiş 29 adet taş bıçaktan oluşuyor. En az 130 kilometre uzaklıktan getirilen çakmaktaşından yapılan aletlerin avlanma, kasaplık ve ahşap işçiliğinde kullanıldığı tespit edildi.

İnsan Evrimine Daha Net Bir Bakış

New Scientist dergisi, aralık ayında yayımladığı değerlendirmede, 2025’teki bu keşiflerin insanın neden ve nasıl diğer primatlardan bu kadar farklı bir evrimsel yol izlediğini daha net biçimde ortaya koyduğunu vurguladı.