Birim hatası bir uyduyu nasıl yok etti?

Uzay keşifleri, dev bütçeler ve yıllar süren mühendislik çalışmalarına dayanır. Ancak bazen küçük bir teknik hata, tüm bir görevi dakikalar içinde yok edebilir. Mars’ın sırlarını çözmek için yürütülen onlarca başarılı görev olsa da, tarihe geçen ciddi operasyonel kazalar da yaşanmıştır.

1999’un son ayları, NASA için bu açıdan en karanlık dönemlerden birine dönüştü. Art arda gelen iki başarısız görev, hem maddi kayıplara hem de ciddi bir prestij sarsıntısına yol açtı.

Mars’a uygun fırlatma penceresi ve büyük plan

NASA, Dünya ile Mars arasındaki en uygun fırlatma aralığı olan 26 aylık özel dönemi değerlendirmek istedi. Bu fırsat, “Mars Surveyor ’98” programı kapsamında iki uzay aracının peş peşe gönderilmesini içeriyordu.

İlk araç, daha sonra Mars Climate Orbiter adını alacak olan iklim gözlem uydusuydu. Görev planı oldukça hassastı: Uydu, Mars atmosferinin üst katmanlarını doğal bir fren gibi kullanarak yavaşlayacak ve gezegenin yaklaşık 226 kilometre üzerindeki yörüngesine yerleşecekti.

Ancak bu plan beklenildiği gibi ilerlemedi.

Birim hatası: 125 milyon dolarlık yanılgı

23 Eylül 1999’da uydu, yörüngeye giriş manevrasına başladıktan kısa süre sonra tamamen kayboldu. Yapılan incelemeler, uzay tarihine geçen kritik bir hatayı ortaya çıkardı.

NASA ekibi tüm hesaplamalarda metrik sistemi kullanıyordu. Ancak Lockheed Martin tarafından geliştirilen yazılım, itki verilerini libre-kuvvet (imperial sistem) üzerinden hesaplamıştı. Bu iki sistem arasındaki yaklaşık 4,5 katlık fark, tüm yönlendirmeyi bozdu.

Sonuç ağır oldu: Uydu, yörüngeye girmek yerine Mars’a çok daha fazla yaklaştı ve yaklaşık 57 kilometre seviyesine kadar indi. İnce Mars atmosferi, aracın hızını düşürdü ve araç sürtünmeye dayanamayarak parçalandı.

İkinci darbe: Sessiz kayıp

İlk felaketin şoku sürerken, Aralık 1999’un başında ikinci bir görev daha başarısız oldu. Kutup bölgesine iniş yapması planlanan Mars Polar Lander, iniş süreci sırasında iletişimi tamamen kaybetti.

Teknik analizler, hatanın bu kez yazılımdan çok sensör yorumlamasında olduğunu gösterdi. İniş takımları açıldığında oluşan titreşim, sistem tarafından “yüzeye temas edildi” şeklinde yanlış algılandı.

Bu yanlış sinyal üzerine iniş motorları, araç henüz yaklaşık 40 metre yüksekteyken kapandı. Serbest düşüşe geçen araç gezegene çarptı ve enkazı hiçbir zaman bulunamadı.

NASA için kırılma noktası

Kısa süre içinde yaşanan bu iki kayıp, NASA’nın Mars programında ciddi bir güven ve maliyet krizine neden oldu. Milyonlarca dolarlık yatırımlar, basit görünen mühendislik hataları yüzünden geri dönülmez şekilde kaybedildi.

Bu olaylar, uzay görevlerinde “küçük hata” diye bir şeyin aslında olmadığını sert bir şekilde ortaya koydu.