Ateş çemberi geri dönüyor: 2026’nın ilk güneş tutulması

Yılın ilk güneş tutulması, Dünya’nın en güneyinde yer alan Antarktika semalarında gerçekleşecek. Bu gökyüzü olayı, kıtanın araştırma istasyonlarında görev yapan az sayıdaki insan ve zengin yaban hayatı tarafından izlenebilecek.

Halk arasında “ateş çemberi” olarak bilinen halkalı güneş tutulması, yalnızca bu uzak kıtadan tam olarak gözlemlenebilecek. Gökyüzünün açık olması durumunda, tutulmanın bir kısmı Güney Amerika’nın en uç bölgeleri ile Afrika’nın güneydoğusundaki bazı alanlardan da kısmen izlenebilecek.

Tutulmanın kısmen görülebileceği bölgeler

Tutulmanın tam görünümü Antarktika ile sınırlı olsa da, bazı bölgelerde güneşin bir kısmının Ay tarafından örtüldüğü kısmi tutulma izlenebilecek. Bu durum özellikle Şili ve Arjantin’in güney uçlarında gözlemlenebilecek.

Ayrıca Afrika’nın güneydoğusunda yer alan Madagaskar, Lesotho ve Güney Afrika da tutulmanın kısmi etkisini görebilecek bölgeler arasında bulunuyor.

Güneş tutulması nasıl oluşur?

Güneş tutulmaları, Güneş, Ay ve Dünya’nın belirli bir hizaya gelmesiyle meydana gelir. Ay, Dünya’ya düşen gölgesiyle Güneş ışığını kısmen ya da tamamen engelleyebilir.

Gökbilimciler bu durumu, Güneş ve Ay’ın hem boyut hem de uzaklık bakımından gökyüzünde benzer büyüklükte görünmesini sağlayan nadir bir kozmik uyum olarak tanımlıyor. Lowell Observatory’den astronom Joe Llama ve City University of New York’ten astrofizikçi Emily Rice, bu hizalanmanın gökyüzünde etkileyici görsel sonuçlar oluşturduğunu belirtiyor.

Halkalı tutulmada “ateş çemberi” etkisi

Halkalı tutulma sırasında Ay, yörüngesinde Dünya’ya biraz daha uzak bir konumda bulunur. Bu nedenle Güneş’i tamamen örtemez ve kenarlarda ince bir ışık halkası görünür.

Bu parlak halka, tutulmaya “ateş çemberi” adının verilmesine neden olur. Güneşin merkezi bölümü örtülürken, dış çeperi parlak bir çerçeve gibi kalır.

Tutulmalar neden her yerden görülemez?

Güneş tutulmaları yılda birkaç kez meydana gelebilir. Ancak Ay’ın gölgesi Dünya yüzeyinin yalnızca dar bir bölümüne düştüğü için, her tutulma her yerden izlenemez.

2024 yılında gerçekleşen son tam güneş tutulması Kuzey Amerika üzerinden geçmişti. Bu yılın ilerleyen dönemlerinde ise farklı bölgelerde yeni tutulmalar gözlemlenecek.

Tutulmayı güvenle izlemek mümkün mü?

Güneş tutulmasını çıplak gözle izlemek tehlikelidir. Güneşin büyük bölümü örtülmüş olsa bile doğrudan bakmak gözlere kalıcı zarar verebilir.

Tutulmayı güvenli şekilde izlemek için özel güneş tutulması gözlükleri kullanılmalıdır. Bu gözlükler zararlı ultraviyole ışınları ve görünür ışığın büyük kısmını engeller. Standart güneş gözlükleri ya da dürbünler yeterli koruma sağlamaz.

Tutulmayı dolaylı olarak izlemek de mümkündür. Basit bir iğne deliği projektörü hazırlanabilir veya süzgeç gibi delikli bir nesne kullanılarak tutulmanın yere yansıyan görüntüsü gözlemlenebilir.

Yılın ilerleyen aylarında yeni tutulmalar

Gökyüzü gözlemcilerini yılın ilerleyen dönemlerinde başka bir önemli olay daha bekliyor. Ağustos ayında gerçekleşecek tam güneş tutulması; Grönland, İzlanda, İspanya, Rusya ve Portekiz başta olmak üzere bazı bölgelerden izlenebilecek.

Ayrıca Avrupa, Afrika ve Kuzey Amerika’nın geniş bölümlerinde de kısmi tutulma gözlemlenmesi bekleniyor.