Ay’da bilimsel zafer, Dünya’da kariyer sonu: Apollo 15 zarf skandalı

Ay yüzeyinde yürütülen bilimsel çalışmaların en dikkat çekici görevlerinden biri, zamanla bilimsel başarılarından çok etik tartışmalarla anılır hale geldi. “Apollo 15 posta zarfı skandalı” olarak bilinen olay, uzay tarihinin en çarpıcı disiplin vakalarından biri olarak kayıtlara geçti.

Görev sonrası yaşanan süreç, üç astronotun kariyerinin sona ermesine yol açarken, küçük bir koleksiyon fikrinin kurumsal düzeyde nasıl büyük bir krize dönüşebileceğini de gözler önüne serdi.

Hatıra eşyalarından disiplin soruşturmasına

1970’li yıllarda astronotların görev sırasında yanlarında küçük hatıra eşyaları götürmesi tamamen yasak değildi. Hatta Neil Armstrong Ay’a götürdüğü bir zarfı hayatı boyunca saklamıştı.

Apollo 15 mürettebatı da görev öncesinde belirli sayıda zarfı yanlarına alma izni aldı. Komutan David Scott, Ay modülü pilotu James Irwin ve komuta modülü pilotu Alfred Worden için resmi olarak 241 zarf onaylanmıştı.

Ancak ekip, izin verilen miktarın ötesine geçerek gizlice yüzlerce ek zarfı da görev ekipmanları arasına dahil etti. Bu zarflar, ileride maddi değer kazanabilecek koleksiyon parçaları olarak düşünülüyordu. Astronotların amacı, kişisel kazançtan çok ailelerinin geleceğini güvence altına almak olarak ifade edildi.

Bilimsel başarının gölgesindeki gizli anlaşma

Görev bilimsel açıdan son derece başarılıydı. Astronotlar, Galileo Galilei’nin ünlü tüy ve çekiç deneyini Ay yüzeyinde tekrarlayarak, farklı kütlelerdeki cisimlerin vakum ortamında aynı hızla düştüğünü doğrudan gözlemledi. Bu gösteri, yerçekimi yasalarının evrenselliğini geniş kitlelere görsel olarak kanıtladı.

Ancak bilimsel kazanımların arkasında farklı bir plan da yürütülüyordu. Mürettebat, bir pul tüccarıyla anlaşarak Ay’da damgalanmış ve imzalanmış zarfları gelecekte koleksiyon piyasasına sunmayı planladı.

Alfred Worden, yıllar sonra yayımladığı anılarında o dönemde astronotlara kapsamlı hayat sigortası sağlanmadığını, bu nedenle zarfları çocukları için bir tür finansal güvence olarak gördüklerini anlattı.

Planın erken ortaya çıkması ve sonuçları

Zarfların emeklilik sonrasında satışa sunulması planlanmıştı. Ancak aracı kişi, koleksiyon parçalarını beklenenden çok daha erken piyasaya sürmeye çalıştı. Bu durumun ortaya çıkmasıyla birlikte NASA yönetimi derhal soruşturma başlattı.

Üç astronot görevlerinden uzaklaştırıldı ve konu ABD Senatosu gündemine kadar taşındı. Hukuki açıdan doğrudan suç unsuru bulunmasa da, kurumsal etik kuralların ihlal edildiği sonucuna varıldı.

Astronotlar aldıkları ödemeleri iade etti. Ancak mesleki itibarları ciddi şekilde zarar gördü ve hiçbiri bir daha uzay görevine atanmadı.

Uzay tarihinde ibretlik bir vaka

Bugün bu olay, insanlı uzay uçuşlarının yalnızca teknik başarılarla değil, etik sorumluluklarla da şekillendiğini gösteren önemli bir örnek olarak değerlendiriliyor. Bilimsel bir dönüm noktası olan görev, aynı zamanda kurumsal disiplin ve etik sınırlar açısından ders niteliği taşıyan bir vakaya dönüştü.