Geceyi kaybediyor muyuz? Dünya 8 yılda %16 daha parlak hale geldi

Dünya’nın geceleri eskisi kadar karanlık değil. Şehirlerin, yolların ve tesislerin yaydığı yapay ışık her yıl biraz daha artıyor. Connecticut Üniversitesi’nin öncülük ettiği uluslararası bir araştırma ekibi, 2014 ile 2022 arasındaki değişimi uydu görüntüleri üzerinden inceledi.

Araştırmacılar yaklaşık 1,16 milyon gece görüntüsünü analiz etti. Sonuçlar dikkat çekici: Dünya genelinde gece gökyüzünün parlaklığı %16 arttı. Bu artış, aynı dönemdeki küresel nüfus artışını bile geride bırakıyor.

Parlaklık artıyor ama her yer aynı değil

Daha önceki çalışmalar genellikle küresel tabloya odaklanıyordu. Bu nedenle dünyanın her yerinin benzer şekilde aydınlandığı düşünülüyordu.

Nature dergisinde yayımlanan yeni çalışma ise durumu çok daha ayrıntılı inceliyor. Araştırmacılar verileri adeta “piksel piksel” değerlendirdi.

Ortaya çıkan tablo karmaşık. Dünya genelinde parlaklık artıyor, ancak yerel ölçekte büyük farklar görülüyor. Bazı bölgelerde ışık yoğunluğu %34’e varan artış gösterirken, başka yerlerde %18’e varan kararma yaşanıyor.

Yani gezegen bir yandan daha parlak hale gelirken, bazı bölgeler sessizce karanlığa dönüyor.

Neden bazı yerler birden aydınlanıyor?

Araştırmacılar değişimleri iki başlık altında topluyor: kademeli değişim ve ani değişim.

İncelenen alanların yaklaşık yarısında ışık miktarı yavaş ve düzenli şekilde artıyor. Bu durum genellikle şehirlerin büyümesi, yeni yolların yapılması veya yerleşim alanlarının genişlemesiyle bağlantılı.

Bazı bölgelerde ise değişim çok daha hızlı gerçekleşiyor. Büyük bir sanayi tesisi, yeni bir liman ya da geniş çaplı bir inşaat projesi kısa sürede çevreyi güçlü ışıklarla doldurabiliyor.

Ani kararmaların arkasında ne var?

Araştırma yalnızca parlaklaşmayı değil, ani kararmaları da ortaya koyuyor.

Bu kararmalar çoğu zaman trajik nedenlerle ortaya çıkıyor. Enerji krizleri, savaşlar ya da toplumsal çatışmalar bazı şehirlerin ışıklarının bir anda sönmesine yol açabiliyor. Uydu görüntülerinde bu değişimler açık biçimde görülüyor.

Işık kirliliğinin ekosisteme etkisi

Geceyi aydınlatan yapay ışık yalnızca astronomları ilgilendiren bir sorun değil. Artan ışık kirliliği birçok canlıyı etkiliyor.

Son yıllarda yaygınlaşan yüksek verimli LED lambalar, ışığın daha geniş alanlara yayılmasına neden oluyor. Bu durum bitkilerin büyüme döngüsünü etkileyebiliyor. Göç eden hayvanların yön bulma sistemleri de bu ışıklardan zarar görebiliyor.

Araştırmalar ayrıca yoğun gece ışığının insan sağlığıyla da bağlantılı olabileceğini gösteriyor. Uyku düzeninin bozulması ve bazı nörolojik hastalıklarla ilişkisi üzerine çalışmalar sürüyor.

Karanlığını koruyan nadir yerler

Buna rağmen dünya tamamen aydınlanmış değil. Nüfusun seyrek olduğu bölgeler ve doğa koruma alanları hâlâ doğal gece karanlığını koruyabiliyor.

Bu bölgeler, hem ekosistem için hem de gökyüzü gözlemleri için büyük önem taşıyor.

Geceyi izlemek hâlâ zor

Araştırmanın ortak yazarlarından Profesör Christopher Kyba’ya göre, uydu verileriyle geceyi inceleme çalışmaları hâlâ gelişme aşamasında.

Gündüz gözlemlerine kıyasla gece verisi toplamak çok daha zor. Buna rağmen bu tür haritalar, insanların gezegen üzerindeki etkisini anlamak için önemli bir araç haline geliyor.