Holosen’in en büyük krateri Çin’de ortaya çıktı: Jinlin’in sırları

Jeolojik tarih boyunca Dünya’nın yüzeyi çok sayıda gök cismi etkisiyle şekillendi. Ancak tektonik hareketlilik, iklim koşulları ve yoğun yüzey aşınması nedeniyle bu eski kraterlerin çoğu bozulmuş, deforme olmuş ya da tamamen örtülmüştür. Bugüne kadar dünya genelinde yaklaşık 200 çarpma krateri tespit edilebilmiştir.

Çin’deki Kraterler ve Güneyin Zorlu Koşulları

Çin sınırları içinde daha önce yalnızca kuzeydoğuda yer alan dört krater biliniyordu. Güney Çin ise tropikal–subtropikal muson iklimi, yüksek sıcaklık, yoğun yağış ve nem nedeniyle jeolojik yapıların hızla aşındığı bir bölge olarak bilinir.

Jinlin Krateri: Güney Çin’in Beklenmedik Sürprizi

Guangdong eyaletinin kuzeybatısında, Deqing bölgesindeki Jinlin Waterside köyünün yakınlarında bulunan bu yeni krater, bölgedeki alçak dağlık ve tepeli arazide keşfedildi. 900 metrelik çapıyla, Holosen dönemine ait bilinen en büyük çarpma krateri olma özelliğini taşıyor. Bu, daha önce en büyük olarak bilinen 300 metrelik Macha kraterinden üç kat daha büyük.

Araştırma ekibinden Yüksek Basınç Bilimi ve Teknolojisi Merkezi’nden Dr. Ming Chen, keşfin önemini şöyle özetliyor:

“Bu bulgu, Holosen döneminde küçük gök cisimlerinin Dünya’ya etkisinin sandığımızdan çok daha büyük olduğunu gösteriyor.”

Krateri Oluşturan Gök Cismi

Araştırmalara göre krateri oluşturan cisim bir kuyruklu yıldız değil, bir meteor. Çünkü bir kuyruklu yıldız çarpması, en az 10 km genişliğinde bir krater oluşmasına yol açardı. Ancak meteorun demir mi yoksa taş yapılı mı olduğu henüz belirlenemedi.

Aşındırıcı İklime Rağmen Olağanüstü Korunmuş

Bölgenin yoğun yağış, şiddetli musonlar ve yüksek nem gibi aşındırıcı koşulları göz önüne alındığında kraterin bu denli iyi korunmuş olması araştırmacıları şaşırttı. Yapıyı koruyan granit tabakaları içinde, bilim insanları planar deformasyon yapıları (PDF) adı verilen ve yalnızca yüksek şok basıncıyla oluşan kuvars izlerine rastladı.

Dr. Chen bu durumu şöyle açıklıyor:

“Kuvarsta bu tür deformasyonlar yalnızca gök cismi çarpmalarının oluşturduğu 10–35 gigapascal arası şok dalgalarıyla meydana gelir. Dünya’daki hiçbir doğal süreç bu basıncı yaratamaz.”

Jeolojik Kayıtlar Arasındaki Büyük Fırsat

Dünya’nın tarih boyunca her noktasının benzer ihtimalle gök cisimlerine maruz kaldığını belirten Dr. Chen, farklı jeolojik yapılar nedeniyle bazı izlerin tamamen silindiğini, bazılarının ise korunabildiğini vurguluyor. Bu nedenle Jinlin krateri, gezegenin çarpma geçmişini anlamada benzersiz bir veri kaynağı olarak görülüyor.

Araştırma ekibi, bu kraterin Dünya’ya çarpan küçük gök cisimlerinin dağılımı, jeolojik etkileri ve uzun dönemli tarihine dair daha nesnel veriler sağlayacağını ifade ediyor.

Keşfe ilişkin bilimsel çalışma 15 Ekim 2025’te Matter and Radiation at Extremes dergisinde yayımlandı.